<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Art Highlights | Tricontinental: Institute for Social Research</title>
	<atom:link href="https://dev.thetricontinental.org/hi/art-highlights/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://dev.thetricontinental.org/hi/art-highlights/</link>
	<description>international, movement-driven institution focused on stimulating intellectual debate that serves people’s aspirations.</description>
	<lastBuildDate>Wed, 06 Jul 2022 12:21:11 +0000</lastBuildDate>
	<language>hi-IN</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	
	<item>
		<title>येनान जाओ: संस्कृति और राष्ट्रीय मुक्ति</title>
		<link>https://dev.thetricontinental.org/hi/sanskriti-aur-rashtriya-mukti/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Atul]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 16 May 2022 13:32:35 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Art Highlights]]></category>
		<category><![CDATA[dossier]]></category>
		<category><![CDATA[culture]]></category>
		<category><![CDATA[कला]]></category>
		<category><![CDATA[संस्कृति]]></category>
		<category><![CDATA[art]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://thetricontinental.org/?p=61907</guid>

					<description><![CDATA[ Dossier N°52 &#160; &#160; चीन की कम्युनिस्ट पार्टी का आधार क्षेत्र येनान कल्पना, प्रयोग और एक नए समाज तथा एक नए मनुष्य के निर्माण का शाब्दिक एवं प्रतीकात्मक मंच था। इस मंच पर किसान, श्रमिक, और सैनिक इतिहास को आगे बढ़ाने वाले अभिनेता और अपने द्वारा लिखी, गाई, नाटक के रूप में दिखाई गई और [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong> Dossier N°52<br>
</strong></p>
<p> </p>
<div id="attachment_59606" class="wp-caption aligncenter"><img fetchpriority="high" decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-59606" class="wp-image-59606 size-full img-responsive" src="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images.jpg" alt="" width="765" height="950" srcset="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images.jpg 765w, https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images-242x300.jpg 242w" sizes="(max-width: 765px) 100vw, 765px"><p id="caption-attachment-59606" class="wp-caption-text" style="text-align:center;"><small><span style="color: #ba2025;"><span class="s1">आगे<span class="s2">: </span>बीजिंग ओपेरा मंडली के अभिनेता परफ़ोर्म कर रहे हैं।<br>पीछे<span class="s2">: </span>लू शुन कला एकेडमी<span class="s2"> (</span>जिसे लुई के नाम से भी जाना जाता है<span class="s2">) </span>के नाट्य कला के छात्र खुद अपने द्वारा बनाई गई एक संरचना में एक नाटक का अभ्यास कर रहे हैं।<br>श्रेय<span class="s2">: </span>येनान रेड क्लाउड प्लेटफ़ॉर्म </span>[延安红云平台]</span></small></p></div>
<blockquote>
<p class="p1"><span style="color: #ba2025;"><span class="s1">चीन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">कल्पना</span><span class="s2">, </span><span class="s1">प्रयोग</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">नए</span> <span class="s1">समाज</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">नए</span> <span class="s1">मनुष्य</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">शाब्दिक</span> <span class="s1">एवं</span> <span class="s1">प्रतीकात्मक</span> <span class="s1">मंच</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">मंच</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">किसान</span><span class="s2">, </span><span class="s1">श्रमिक</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">सैनिक</span> <span class="s1">इतिहास</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">आगे</span> <span class="s1">बढ़ाने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">अभिनेता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">द्वारा</span> <span class="s1">लिखी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">गाई</span><span class="s2">, </span><span class="s1">नाटक</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">दिखाई</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जी</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">कहानियों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">नायक</span> <span class="s1">बनें।</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">डोज़ियर</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">चित्र</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">दशक</span><span class="s2">‘ (1935-1945) </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">रोज़मर्रा</span> <span class="s1">व</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">ज़िंदगी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तस्वीरों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कोलाज</span> <span class="s1">हैं।</span></span></p>
</blockquote>
<p><strong> </strong></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>मेरे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>दिल</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>इतनी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>तेज़</b></span><b> </b><span class="s1"><b>न</b></span><b> </b><span class="s1"><b>धड़क।</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>सड़क</b></span><b> </b><span class="s1"><b>की</b></span><b> </b><span class="s1"><b>धूल</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>मेरी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नज़रों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>को</b></span><b> </b><span class="s1"><b>धुँधला</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मत</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कर</b></span><span class="s2"><b>…</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>मैंने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मुट्ठी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पीली</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मिट्टी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>भर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ली</b></span><b> </b><span class="s1"><b>है</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>उसे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>छोडूँगा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नहीं</b></span><span class="s2"><b>,</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>इसे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कस</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पकड़</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लिया</b></span><b> </b><span class="s1"><b>है</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>अपने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सीने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>से</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लगा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लिया</b></span><b> </b><span class="s1"><b>है।</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>कई</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बार</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मैंने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>येनान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लौटने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>का</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सपना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>देखा</b></span><span class="s2"><b>,</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>सपने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मेरी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बाँहें</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पगोडा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हिल</b></span><b> </b><span class="s1"><b>से</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लिपट</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जाती</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं।</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>हज़ारों</b></span><span class="s2"><b>–</b></span><span class="s1"><b>हज़ार</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बार</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मैंने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>तुम्हें</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पुकारा</b></span><span class="s2"><b>,</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s2"><b>– </b></span><span class="s1"><b>येनान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>माता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अभी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>यहाँ</b></span><b> </b><span class="s1"><b>है</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>ठीक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>यहीं</b></span><span class="s2"><b>!</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>डू</b></span><b> </b><span class="s1"><b>फू</b></span><b> </b><span class="s1"><b>क्रीक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गाती</b></span><b> </b><span class="s1"><b>है</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>विलो</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ग्रोव</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गाँव</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मुस्कुराता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>है</b></span><span class="s2"><b>,</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>लहराते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लाल</b></span><b> </b><span class="s1"><b>झंडे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मुझे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अपनी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ओर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बुला</b></span><b> </b><span class="s1"><b>रहे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं।</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>उनके</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गले</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सफ़ेद</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गमछे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कमर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लाल</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पट्टी</b></span><span class="s2"><b>,</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>मेरे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>प्यारे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लोग</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मुझसे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मिलते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>मुझे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>यान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नदी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>उस</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पार</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ले</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जाते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं।</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>मैं</b></span><b> </b><span class="s1"><b>उनकी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बाँहों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>समा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जाता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हूँ</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>मेरी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बाहें</b></span><b> </b><span class="s1"><b>फैली</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हुई</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं</b></span><span class="s2"><b>,</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1"><b>मैं</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बहुत</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कुछ</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कहना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>चाहता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हूँ</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>मेरी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ज़बान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मेरा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>साथ</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नहीं</b></span><b> </b><span class="s1"><b>देती।</b></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s2"><b>– </b></span><span class="s1"><b>हे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जिंग्ज़ी</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>रिटर्न</b></span><b> </b><span class="s1"><b>टू</b></span><b> </b><span class="s1"><b>येनान</b></span><span class="s2"><b> (</b></span><span class="s3">1956) </span><span class="s1"><b>का</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अनुवाद।</b></span></p>
<p> </p>
<p> </p>
<div id="attachment_59616" class="wp-caption aligncenter"><img decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-59616" class="wp-image-59616 size-full img-responsive" src="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_2.jpg" alt="" width="729" height="950" srcset="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_2.jpg 729w, https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_2-230x300.jpg 230w" sizes="(max-width: 729px) 100vw, 729px"><p id="caption-attachment-59616" class="wp-caption-text" style="text-align:center;"><small><span style="color: #ba2025;"><span class="s1">ऊपर</span><span class="s2">: </span><span class="s1">लुई</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पुस्तकालय</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">छात्र</span> <span class="s1">पढ़</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">हैं।</span><br><span class="s1">नीचे</span><span class="s2">: 1942 </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">हुई</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">उपस्थित</span> <span class="s1">लोग।</span><br><span class="s1">श्रेय</span><span class="s2">: </span><span class="s1">यानान</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">मेमोरियल</span> <span class="s1">हॉल</span><span class="s2"> [</span><span class="s3">延安文艺纪念馆</span><span class="s2">] </span><span class="s1">और</span><br><span class="s1">विकिमीडिया</span> <span class="s1">कॉमन्स</span><span class="s2">/</span><span class="s1">चाइना</span> <span class="s1">पिक्टोरीयल</span> [人民画报]</span></small></p></div>
<h2 style="margin:3em 0;"></h2>
<h2 class="p1" style="margin:3em 0;"><span style="color: #ba2025;"><span class="s1"><b>कला</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जो</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लोगों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>की</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सेवा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>करती</b></span><b> </b><span class="s1"><b>है</b></span></span></h2>
<p class="p1"><span class="s1">2 </span><span class="s2">मई</span><span class="s1"> 1942 </span><span class="s2">को</span> <span class="s2">दोपहर</span> <span class="s2">डेढ़</span> <span class="s2">बजे</span> <span class="s2">का</span> <span class="s2">समय</span> <span class="s2">था।</span> <span class="s2">उस</span> <span class="s2">दिन</span> <span class="s2">उत्तर</span><span class="s1">–</span><span class="s2">मध्य</span> <span class="s2">चीन</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">स्थित</span> <span class="s2">कम्युनिस्ट</span> <span class="s2">क्रांतिकारी</span> <span class="s2">आधार</span> <span class="s2">वाले</span> <span class="s2">शहर</span> <span class="s2">येनान</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">ठंडक</span> <span class="s2">से</span> <span class="s2">लबरेज़</span> <span class="s2">वसंत</span> <span class="s2">का</span> <span class="s2">मौसम</span> <span class="s2">था।</span> <span class="s2">केंद्रीय</span> <span class="s2">पार्टी</span> <span class="s2">कार्यालय</span><span class="s1">, </span><span class="s2">जिसे</span><span class="s1"> ‘</span><span class="s2">हवाई</span> <span class="s2">जहाज़</span><span class="s1">‘ </span><span class="s2">उपनाम</span> <span class="s2">से</span> <span class="s2">पुकारा</span> <span class="s2">जाता</span> <span class="s2">था</span><span class="s1">, </span><span class="s2">शहर</span> <span class="s2">की</span> <span class="s2">एकमात्र</span> <span class="s2">तीन</span> <span class="s2">मंज़िला</span> <span class="s2">इमारत</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">स्थित</span> <span class="s2">था।</span> <span class="s2">मुख्य</span> <span class="s2">हॉल</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">काफ़ी</span> <span class="s2">चहल</span><span class="s1">–</span><span class="s2">पहल</span> <span class="s2">थी</span><span class="s1">, </span><span class="s2">सामान्य</span> <span class="s2">दिनों</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">जो</span> <span class="s2">डाइनिंग</span> <span class="s2">फ़र्नीचर</span> <span class="s2">ख़ाली</span> <span class="s2">रहता</span> <span class="s2">था</span> <span class="s2">आज</span> <span class="s2">उसके</span> <span class="s2">इर्द</span> <span class="s2">गिर्द</span> <span class="s2">दो</span> <span class="s2">बेंच</span> <span class="s2">लगा</span> <span class="s2">दी</span> <span class="s2">गई</span> <span class="s2">थी</span><span class="s1">, </span><span class="s2">जिसके</span> <span class="s2">साथ</span> <span class="s2">ही</span> <span class="s2">एक</span> <span class="s2">डेस्क</span> <span class="s2">भी</span> <span class="s2">सजा</span> <span class="s2">दिया</span> <span class="s2">गया</span> <span class="s2">था</span><span class="s1">; </span><span class="s2">माओत्से</span> <span class="s2">तुंग</span> <span class="s2">जब</span> <span class="s2">अपने</span> <span class="s2">नियत</span> <span class="s2">समय</span> <span class="s2">पर</span> <span class="s2">हॉल</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">पहुँचे</span> <span class="s2">तो</span> <span class="s2">ये</span> <span class="s2">हॉल</span> <span class="s2">उनके</span> <span class="s2">स्वागत</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">लिए</span> <span class="s2">पूरी</span> <span class="s2">तरह</span> <span class="s2">से</span> <span class="s2">तैयार</span> <span class="s2">था।</span> <span class="s2">उपस्थित</span> <span class="s2">लोग</span><span class="s1"> ‘</span><span class="s2">वर्तमान</span> <span class="s2">साहित्यिक</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">कलात्मक</span> <span class="s2">आंदोलन</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">विभिन्न</span> <span class="s2">पहलुओं</span> <span class="s2">पर</span> <span class="s2">विचारों</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">आदान</span><span class="s1">–</span><span class="s2">प्रदान</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">लिए </span><span class="s1">जमा</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">थे।</span><a href="#_ftn1" name="_ftnref1"><sup>[1]</sup></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">हालाँकि</span> <span class="s1">प्रतिभागियों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सटीक</span> <span class="s1">संख्या</span> <span class="s1">दर्ज</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">मगर</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">बैठक</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">कई</span> <span class="s1">दिन</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">प्रोपगैंडा</span> <span class="s1">विभाग</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कार्यवाहक</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बैठक</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अध्यक्ष</span> <span class="s1">काई</span> <span class="s1">फेंग</span> <span class="s1">द्वारा</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">सौ</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अधिक</span> <span class="s1">निमंत्रण</span> <span class="s1">भेजे</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">निमंत्रण</span> <span class="s1">गुलाबी</span> <span class="s1">काग़ज़</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">छपा</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">काग़ज़</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">बनता</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">इससे</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">बात</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">अंदाज़ा</span> <span class="s1">लगाया</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">सकता</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">बैठक</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">पार्टी</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">सीपीसी</span><span class="s2">) </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">शीर्ष</span> <span class="s1">नेतृत्व</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">क्या</span> <span class="s1">महत्व</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">देश</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सैन्य</span> <span class="s1">कमांडर</span><span class="s2">, </span><span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">कैडर</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">प्रकाशन</span><span class="s2">, </span><span class="s1">शोध</span><span class="s2">, </span><span class="s1">समाचार</span> <span class="s1">पत्र</span><span class="s2">, </span><span class="s1">फ़िल्म</span><span class="s2">, </span><span class="s1">फ़ोटोग्राफ़ी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">नाटक</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कविता</span> <span class="s1">आदि</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">व</span> <span class="s1">साहित्यिक</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रतिनिधि</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">युवा</span> <span class="s1">इकाइयाँ</span> <span class="s1">सभी</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">एकत्रित</span> <span class="s1">थे।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">सम्मेलन</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">महीनों</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">वामपंथियों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">अलग</span><span class="s2">–</span><span class="s1">अलग</span> <span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">साहित्यिक</span> <span class="s1">धाराओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जानकारी</span> <span class="s1">हासिल</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">समय</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">तात्कालिक</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">प्रश्नों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">पहचान</span> <span class="s1">हेतु</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">व्यक्तिगत</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">दर्जनों</span> <span class="s1">पत्र</span> <span class="s1">लिखे</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">मिलकर</span> <span class="s1">बातचीत</span> <span class="s1">की।</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">नेता</span> <span class="s1">होने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अलावा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">माओ</span><span class="s2">, </span><span class="s1">आख़िरकार</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">कवि</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिनकी</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">रचनाओं</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">जन्म</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उत्थान</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">व्यापक</span> <span class="s1">चित्रण</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">उनकी</span> <span class="s1">कविताओं</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">कई</span> <span class="s1">लड़ाइयों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">मोर्चो</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जीत</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">हार</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दृश्यों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">चित्रित</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिनमें</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">द्वारा</span> <span class="s1">जिंगजांग</span> <span class="s1">पर्वत</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">स्थापित</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">कैम्प</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">लेकर</span> <span class="s1">लाल</span> <span class="s1">सेना</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">पश्चिम</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ओर</span> <span class="s1">ऐतिहासिक</span> <span class="s1">लॉन्ग</span> <span class="s1">मार्च</span> <span class="s1">जैसी</span> <span class="s1">घटनाओं</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">वर्णन</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">काल</span><span class="s2"> (1935-1945) </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span> <span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">सैद्धांतिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">व्यावहारिक</span> <span class="s1">लेखन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">इन</span> <span class="s1">अनुभवों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">संक्षेप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">प्रस्तुत</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिन्हें</span> <span class="s1">आगे</span> <span class="s1">चलकर</span> <span class="s1">माओत्से</span> <span class="s1">तुंग</span> <span class="s1">विचार</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जाना</span> <span class="s1">गया।</span> <span class="s1">वहाँ</span><span class="s2">, </span><span class="s1">प्रतिष्ठित</span> <span class="s1">मेहराबों</span> <span class="s1">वाली</span> <span class="s1">गुफाओं</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">रहते</span> <span class="s1">हुए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">सैन्य</span> <span class="s1">रणनीति</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">लेकर</span> <span class="s1">दर्शन</span><span class="s2">, </span><span class="s1">पार्टी</span><span class="s2">–</span><span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">लेकर</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">अर्थव्यवस्था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">भूमि</span> <span class="s1">सुधार</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">लेकर</span> <span class="s1">अंतर्राष्ट्रीयतावाद</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">विषयों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">अध्ययन</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लिखा।</span> <span class="s1">इनमें</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">आगे</span> <span class="s1">बढ़ाने</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">भूमिका</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">व्यवस्थित</span> <span class="s1">विश्लेषण</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसे</span> <span class="s1">साहित्य</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">कला</span><i> </i><span class="s1">पर</span><i> </i><span class="s1">येनान</span><i> </i><span class="s1">फ़ोरम</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">वार्ता</span><span class="s2"> (</span><span class="s3"><i>Talks at the Yan’an Forum on Literature and Art)</i></span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">संक्षेप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">प्रस्तुत</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">रचना</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">वर्ष</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">हुई</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">अन्यों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">साम्यवादी</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">वैचारिक</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">वर्षों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अनुभव</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">प्रयोग</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">निचोड़</span> <span class="s1">प्रस्तुत</span> <span class="s1">किया।</span></p>
<p class="p1"><span class="s2">1942 </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">दोपहर</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">कार्यालय</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">काई</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">आधिकारिक</span> <span class="s1">तौर</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">तीन</span> <span class="s1">सप्ताह</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">चली</span> <span class="s1">बैठक</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">तीन</span> <span class="s1">प्लेनरी</span> <span class="s1">सत्रों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">सत्र</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">शुरुआत</span> <span class="s1">की।</span> <span class="s1">प्रत्येक</span> <span class="s1">प्लेनरी</span> <span class="s1">सत्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">उठाए</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">बिंदुओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span><span class="s2"><span class="Apple-converted-space">  </span></span><span class="s1">कमरे</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">पीछे</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तरफ़</span> <span class="s1">रखे</span> <span class="s1">एकमात्र</span> <span class="s1">डेस्क</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">बैठे</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">लगातार</span> <span class="s1">नोट्स</span> <span class="s1">ले</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">सम्मेलन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">ठीक</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">वार्ता</span><span class="s2"><i> (Talks) </i></span><span class="s1">नाम</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">रचना</span> <span class="s1">इन्हीं</span> <span class="s1">हस्तक्षेपों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बातचीत</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">लिखी</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">थी।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">शुरुआती</span> <span class="s1">संबोधन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कहा</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">आज</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">हमारी</span> <span class="s1">बैठक</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">उद्देश्य</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">सुनिश्चित</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">मशीन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">पुर्ज़े</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">इतनी</span> <span class="s1">अच्छी</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">फ़िट</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">जाएँ</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">वह</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">एकजुट</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उन्हें</span> <span class="s1">शिक्षित</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">दुश्मन</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">हमला</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उसे</span> <span class="s1">नष्ट</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">शक्तिशाली</span> <span class="s1">हथियार</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">काम</span> <span class="s1">करें</span><span class="s2">‘</span><span class="s4">।</span> <span class="s1">दुश्मन</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">अर्थ</span> <span class="s1">समझाने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">स्थिति</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">विश्लेषण</span> <span class="s1">पेश</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">कि</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">वस्तुनिष्ठ</span> <span class="s1">तथ्यों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">शुरू</span> <span class="s1">हुआ</span><span class="s2">…: </span><span class="s1">जापान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">ख़िलाफ़</span> <span class="s1">प्रतिरोधात्मक</span> <span class="s1">युद्ध</span> <span class="s1">जिसे</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">पाँच</span> <span class="s1">साल</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">लड़</span> <span class="s1">रहा</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">; </span><span class="s1">विश्वव्यापी</span> <span class="s1">फ़ासीवाद</span><span class="s2">–</span><span class="s1">विरोधी</span> <span class="s1">युद्ध</span><span class="s2">; </span><span class="s1">प्रतिरोधात्मक</span> <span class="s1">युद्ध</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बड़े</span> <span class="s1">ज़मींदार</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बुर्जुआ</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">ढुलमुल</span> <span class="s1">रवैया</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">द्वारा</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">किए</span> <span class="s1">जाने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">घोर</span> <span class="s1">अत्याचार</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">उनकी</span> <span class="s1">नीति</span><span class="s2">‘</span><span class="s4">।</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">बात</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">रेखांकित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">साम्राज्यवादी</span> <span class="s1">आक्रमणों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जापानी</span> <span class="s1">क़ब्ज़े</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">सदी</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">उत्पन्न</span> <span class="s1">असंतोष</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">दुख</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">परिणामस्वरूप</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">स्थितियाँ</span> <span class="s1">पैदा</span> <span class="s1">हुई</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">; </span><span class="s1">यह</span> <span class="s1">देखना</span> <span class="s1">बाक़ी</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">क्या</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">ताक़तें</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">अभिजात</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">पीछे</span> <span class="s1">धकेल</span> <span class="s1">पाने</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">सक्षम</span> <span class="s1">होंगी</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">क्या</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">स्वतंत्र</span> <span class="s1">एजेंडा</span> <span class="s1">आगे</span> <span class="s1">बढ़ा</span> <span class="s1">सकेंगी।</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">क्षेत्रों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लेखकों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कलाकारों</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">अन्य</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">सहित</span> <span class="s1">इन</span> <span class="s1">क्षेत्रों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बढ़ता</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">समर्थन</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">विकास</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">उदाहरण</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">कहा</span> <span class="s1">कि</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">मुक्ति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">हमारे</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कई</span> <span class="s1">मोर्चे</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिनमें</span> <span class="s1">क़लम</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बंदूक़</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">मोर्चे</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, [</span><span class="s1">यानी</span><span class="s2">] </span><span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">सैन्य</span> <span class="s1">मोर्चे</span><span class="s1">।</span><a href="#_ftn2" name="_ftnref2"><sup>[2]</sup></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">उन्होंने</span><i> </i><span class="s1">स्वीकार</span><i> </i><span class="s1">किया</span><i> </i><span class="s1">कि</span><i> </i><span class="s1">पार्टी</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">वैचारिक</span><i> </i><span class="s1">एकता</span><i> </i><span class="s1">पैदा</span><i> </i><span class="s1">किए</span><i> </i><span class="s1">बिना</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">सर्वहारा</span><i> </i><span class="s1">व्यक्तिपरकता</span><i> </i><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">क्रांतिकारी</span><i> </i><span class="s1">कार्य</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">केंद्र</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">रखे</span><i> </i><span class="s1">बिना</span><i> </i><span class="s1">केवल</span><i> </i><span class="s1">सैन्य</span><i> </i><span class="s1">विजय</span><i> </i><span class="s1">अपने</span><i> </i><span class="s1">आप</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">अपर्याप्त</span><i> </i><span class="s1">रहेगी।</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">बंदूक़ों</span><i> </i><span class="s1">वाली</span><i> </i><span class="s1">सेना</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">और</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">सांस्कृतिक</span><i> </i><span class="s1">सेना</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">ने</span><i> </i><span class="s1">एक</span><i> </i><span class="s1">दूसरे</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">लिए</span><i> </i><span class="s1">पूरक</span><i> </i><span class="s1">का</span><i> </i><span class="s1">काम</span><i> </i><span class="s1">किया</span><span class="s2"><i>: </i></span><span class="s1">युद्ध</span><i> </i><span class="s1">क्षेत्र</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">लड़ाई</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">लोगों</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">दिल</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">दिमाग़</span><i> </i><span class="s1">जीतने</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">लड़ाई</span><i> </i><span class="s1">लड़ी।</span><i> </i><span class="s1">सांस्कृतिक</span><i> </i><span class="s1">कार्य</span><i> </i><span class="s1">इस</span><i> </i><span class="s1">वैचारिक</span><i> </i><span class="s1">परिवर्तन</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">लिए</span><i> </i><span class="s1">महत्वपूर्ण</span><i> </i><span class="s1">था</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">यह</span><i> </i><span class="s1">सुनिश्चित</span><i> </i><span class="s1">करने</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">लिए</span><i> </i><span class="s1">कि</span><i> </i><span class="s1">श्रमिक</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">किसान</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">सैनिक</span><i> </i><span class="s1">ख़ुद</span><i> </i><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">अपनी</span><i> </i><span class="s1">कहानियों</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">इतिहास</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">नायक</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">रूप</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">देखने</span><i> </i><span class="s1">लगें।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">इस</span><i> </i><span class="s1">लक्ष्य</span><i> </i><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">प्राप्त</span><i> </i><span class="s1">करने</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">लिए</span><i> </i><span class="s1">माओ</span><i> </i><span class="s1">ने</span><i> </i><span class="s1">पाँच</span><i> </i><span class="s1">कलात्मक</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">साहित्यिक</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">समस्याओं</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">संबोधित</span><i> </i><span class="s1">किया</span><span class="s2"><i>; </i></span><span class="s1">ये</span><i> </i><span class="s1">समस्याएँ</span><i> </i><span class="s1">थीं</span><i> </i><span class="s1">पक्ष</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">दृष्टिकोण</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">दर्शक</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">कार्य</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">अध्ययन।</span><i> </i><span class="s1">पहले</span><i> </i><span class="s1">बिंदु</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">बारे</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">माओ</span><i> </i><span class="s1">ने</span><i> </i><span class="s1">तर्क</span><i> </i><span class="s1">दिया</span><i> </i><span class="s1">कि</span><i> </i><span class="s1">सांस्कृतिक</span><i> </i><span class="s1">कार्यकर्ताओं</span><i> </i><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">एक</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">वर्गीय</span><i> </i><span class="s1">स्टैंड</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">लेना</span><i> </i><span class="s1">चाहिए</span><span class="s2"><i> – </i></span><span class="s1">एक</span><i> </i><span class="s1">ऐसा</span><i> </i><span class="s1">स्टैंड</span><i> </i><span class="s1">जो</span><i> </i><span class="s1">मज़बूती</span><i> </i><span class="s1">से</span><i> </i><span class="s1">जनता</span><i> </i><span class="s1">का</span><i> </i><span class="s1">पक्ष</span><i> </i><span class="s1">लेता</span><i> </i><span class="s1">हो</span><span class="s2"><i> – </i></span><span class="s1">जिसमें</span><i> </i><span class="s1">कलाकार</span><i> </i><span class="s1">भी</span><i> </i><span class="s1">ख़ुद</span><i> </i><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">एक</span><i> </i><span class="s1">संघर्षरत</span><i> </i><span class="s1">कार्यकर्ता</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">रूप</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">देखता</span><i> </i><span class="s1">है।</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">दृष्टिकोण</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">और</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">दर्शक</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">संबंध</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">माओ</span><i> </i><span class="s1">ने</span><i> </i><span class="s1">सही</span><i> </i><span class="s1">दृष्टिकोण</span><i> </i><span class="s1">पर</span><i> </i><span class="s1">विस्तार</span><i> </i><span class="s1">से</span><i> </i><span class="s1">विचार</span><i> </i><span class="s1">किया</span><i> </i><span class="s1">कि</span><i> </i><span class="s1">कैसे</span><i> </i><span class="s1">कलाकारों</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">लेखकों</span><i> </i><span class="s1">द्वारा</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">प्रशंसा</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">और</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">निंदा</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">जानी</span><i> </i><span class="s1">चाहिए।</span><i> </i><span class="s1">एक</span><i> </i><span class="s1">तरफ़</span><i> </i><span class="s1">यह</span><i> </i><span class="s1">विचार</span><i> </i><span class="s1">था</span><i> </i><span class="s1">कि</span><i> </i><span class="s1">लोगों</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">संघर्षों</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">आकांक्षाओं</span><i> </i><span class="s1">और</span><span class="s2"><i> ‘</i></span><span class="s1">उजास</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">प्रशंसा</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">जाए।</span><i> </i><span class="s1">दूसरी</span><i> </i><span class="s1">ओर</span><span class="s2"><i>, ‘</i></span><span class="s1">अंधेरे</span><i> </i><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">बेनकाब़</span><span class="s2"><i>‘ </i></span><span class="s1">करना</span><i> </i><span class="s1">भी</span><i> </i><span class="s1">आवश्यक</span><i> </i><span class="s1">था</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">दुश्मन</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">आलोचना</span><i> </i><span class="s1">करना</span><i> </i><span class="s1">तथा</span><i> </i><span class="s1">जापानी</span><i> </i><span class="s1">क़ब्ज़े</span><i> </i><span class="s1">का</span><i> </i><span class="s1">विरोध</span><i> </i><span class="s1">करने</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">लिए</span><i> </i><span class="s1">संयुक्त</span><i> </i><span class="s1">मोर्चे</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">सहयोगियों</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">कमियों</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">तरफ़</span><i> </i><span class="s1">इशारा</span><i> </i><span class="s1">करना</span><i> </i><span class="s1">भी।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">अपने</span> <span class="s1">शुरुआती</span> <span class="s1">संबोधन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">उभरकर</span> <span class="s1">सामने</span> <span class="s1">आईं</span> <span class="s1">व</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आवश्यकता</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">कारण</span> <span class="s1">बनीं</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">बहसों</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">प्रकाश</span> <span class="s1">डाला।</span> <span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">शहरी</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">छात्रों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">नेतृत्व</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">साम्राज्यवाद</span><span class="s2">–</span><span class="s1">विरोधी</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">सामंतवाद</span><span class="s2">–</span><span class="s1">विरोधी</span> <span class="s1">जागृति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">उभरे</span><span class="s2"> 1919 </span><span class="s1">के</span><span class="s2"> 4 </span><span class="s1">मई</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">पीढ़ी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आलोचना</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">की</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिनका</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">विद्रोह</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span> <span class="s1">राजनीतिकरण</span> <span class="s1">हुआ</span> <span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">जिनमें</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">कई</span> <span class="s1">अब</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">हालाँकि</span> <span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">राष्ट्रीय</span> <span class="s1">चेतना</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">नये</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">मदद</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">अधिकांश</span> <span class="s1">लोग</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बहुसंख्यक</span> <span class="s1">किसान</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">काम</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अनभिज्ञ</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">क्योंकि</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">कहते</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">वे</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">जनता</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">समृद्ध</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जीवंत</span> <span class="s1">भाषा</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">बोलते</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">दो</span> <span class="s1">दशक</span> <span class="s1">बाद</span><span class="s2">, </span><span class="s1">अब</span> <span class="s1">देश</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">नये</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">मोड़</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">खड़ा</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसके</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">अलग</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">उत्पादन</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">नये</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आवश्यकता</span> <span class="s1">थी।</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">काम</span> <span class="s1">करके</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ख़ुद</span> <span class="s1">को</span><span class="s2"> –</span><span class="s1">मानसिक</span> <span class="s1">व</span> <span class="s1">शारीरिक</span> <span class="s1">दोनों</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span><span class="s2">– </span><span class="s1">पूरी</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">झोंककर</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">ये</span> <span class="s1">शहरी</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span> <span class="s1">ख़ुद</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">कार्यकर्ताओं</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बदल</span> <span class="s1">सकते</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">वास्तव</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सेवा</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">सकने</span> <span class="s1">वाली</span> <span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">रचनाएँ</span> <span class="s1">उत्पन्न</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">सकते</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">कहा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">इसके</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">भावनाओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">परिवर्तन</span><span class="s2">, </span><span class="s1">एक</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">दूसरे</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">परिवर्तित</span> <span class="s1">होने</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">आवश्यकता</span> <span class="s1">है।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">जिन</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्यकर्ताओं</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">संबोधित</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">कार्यकर्ता</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">क्यों</span> <span class="s1">आए</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">इसे</span> <span class="s1">समझने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">हमें</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">देखना</span> <span class="s1">होगा</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">शहर</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">केंद्र</span> <span class="s1">कैसे</span> <span class="s1">बना।</span> <span class="s1">हज़ारों</span> <span class="s1">लेखक</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कलाकार</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">विभिन्न</span> <span class="s1">अवधारणाओं</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">प्रथाओं</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">लाए</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">विविधता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">विचलन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">माहौल</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">स्पष्टता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">एकता</span> <span class="s1">लाने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कोशिश</span> <span class="s1">की।</span></p>
<p> </p>
<div id="attachment_59626" class="wp-caption aligncenter"><img decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-59626" class="wp-image-59626 size-full img-responsive" src="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_3.jpg" alt="" width="744" height="949" srcset="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_3.jpg 744w, https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_3-235x300.jpg 235w" sizes="(max-width: 744px) 100vw, 744px"><p id="caption-attachment-59626" class="wp-caption-text" style="text-align:center;"><small><span style="color: #ba2025;"><span class="s1">ऊपर</span><span class="s2">: </span><span class="s1">लुई</span> <span class="s1">एकेडमी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">गायक</span> <span class="s1">मंडली</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">येलो</span> <span class="s1">रिवर</span> <span class="s1">कंटॉटा</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">का</span> <span class="s1">अभ्यास</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">रही</span> <span class="s1">है।</span><br><span class="s1">नीचे</span><span class="s2">: </span><span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">छात्र</span> <span class="s1">उत्तर</span> <span class="s1">पश्चिमी</span> <span class="s1">शांक्सी</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">युद्ध</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">मोर्चे</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">हैं।</span><br><span class="s1">श्रेय</span><span class="s2">: </span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">रेड</span> <span class="s1">क्लाउड</span> <span class="s1">प्लेटफ़ॉर्म</span> [延安红云平台]</span></small></p></div>
<h2 style="margin:3em 0;"></h2>
<h2 class="p1" style="margin:3em 0;"><span style="color: #ba2025;"><span class="s1"><b>येनान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जाओ</b></span><span class="s2"><b>!</b></span></span></h2>
<p><a href="#_ftn3" name="_ftnref3"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">‘</span><span class="s2">पिताजी</span><span class="s1">, </span><span class="s2">मुझे</span> <span class="s2">यह</span> <span class="s2">घर</span> <span class="s2">छोड़ना</span> <span class="s2">है</span><span class="s1">, </span><span class="s2">लेकिन</span> <span class="s2">मुझे</span> <span class="s2">यहाँ</span> <span class="s2">से</span> <span class="s2">जाने</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">लिए</span> <span class="s2">क्या</span> <span class="s2">करना</span> <span class="s2">चाहिए</span><span class="s1">?’, 1938 </span><span class="s2">के</span> <span class="s2">वसंत</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">चीन</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">दक्षिण</span><span class="s1">–</span><span class="s2">पश्चिमी</span> <span class="s2">शहर</span> <span class="s2">चेंगदू</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">रहने</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">पढ़ने</span> <span class="s2">वाली</span> <span class="s2">सोलह</span> <span class="s2">वर्षीय</span> <span class="s2">महिला</span> <span class="s2">ने</span> <span class="s2">लिखा।</span><a href="#_ftn3" name="_ftnref3"><sup>[3] </sup></a><span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">मातृभूमि</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">हालातों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">देखते</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">जिस</span> <span class="s1">असंतोष</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">हताशा</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">उसे</span> <span class="s1">सामना</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">पड़</span> <span class="s1">रहा</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">उसका</span> <span class="s1">ज़िक्र</span> <span class="s1">उसने</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">पत्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">किया।</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">महीने</span> <span class="s1">पहले</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बीजिंग</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लुगुओ</span> <span class="s1">ब्रिज</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">या</span> <span class="s1">मार्को</span> <span class="s1">पोलो</span> <span class="s1">ब्रिज</span><span class="s2">) </span><span class="s1">पर</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">सशस्त्र</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">दूसरा</span> <span class="s1">चीन</span><span class="s2">–</span><span class="s1">जापानी</span> <span class="s1">युद्ध</span> <span class="s1">शुरू</span> <span class="s1">हुआ</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">; </span><span class="s1">जिसे</span><span class="s2"> 7 </span><span class="s1">जुलाई</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">घटना</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जाना</span> <span class="s1">जाता</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">जापानी</span> <span class="s1">आक्रमण</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">अधिग्रहण</span><span class="s2"> –</span><span class="s1">जो</span><span class="s2"> 1931 </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">शुरू</span> <span class="s1">हुआ</span> <span class="s1">और</span><span class="s2"> 1945 </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">द्वितीय</span> <span class="s1">विश्व</span> <span class="s1">युद्ध</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अंत</span> <span class="s1">तक</span><span class="s2"> 14 </span><span class="s1">साल</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">चला</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">– </span><span class="s1">अपने</span> <span class="s1">चरम</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">; </span><span class="s1">लाखों</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">जान</span> <span class="s1">गँवा</span> <span class="s1">चुके</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">देश</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बड़े</span> <span class="s1">पैमाने</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">पलायन</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">रहा</span> <span class="s1">था।</span><a href="#_ftn4" name="_ftnref4"><sup>[4] </sup></a><span class="s1">हाई</span> <span class="s1">स्कूलों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">विश्वविद्यालयों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">छात्र</span> <span class="s1">वापस</span> <span class="s1">भेज</span> <span class="s1">दिए</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">; </span><span class="s1">जिनमें</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">सुरक्षित</span> <span class="s1">जगहों</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">पनाह</span> <span class="s1">ले</span> <span class="s1">ली</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">बाक़ी</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">दौर</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रतिष्ठित</span> <span class="s1">काम</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">राष्ट्रीय</span> <span class="s1">मुक्ति</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">गए।</span> <span class="s1">किशोर</span> <span class="s1">छात्रा</span> <span class="s1">आगे</span> <span class="s1">लिखती</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">तो</span> <span class="s1">अब</span> <span class="s1">मैं</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कहीं</span> <span class="s1">नहीं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बस</span> <span class="s1">शानबेई</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">उत्तरी</span> <span class="s1">शानक्सी</span><span class="s2">) </span><span class="s1">ही</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">सकती</span> <span class="s1">हूँ।</span> <span class="s1">दूसरों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">द्वारा</span> <span class="s1">चुने</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">रास्तों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">सोचते</span> <span class="s1">हुए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">मैं</span> <span class="s1">बहुत</span> <span class="s1">लंबे</span> <span class="s1">समय</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">विचार</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">रही</span> <span class="s1">हूँ</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">एकमात्र</span> <span class="s1">ऐसी</span> <span class="s1">जगह</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">मुझे</span> <span class="s1">निराश</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">करेगी</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">मुझे</span> <span class="s1">ज़िंदा</span> <span class="s1">रखेगी</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span><a href="#_ftn5" name="_ftnref5"><sup>[5]</sup></a> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">नौजवान</span> <span class="s1">महिला</span> <span class="s1">उन</span> <span class="s1">हज़ारों</span> <span class="s1">छात्रों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिन्होंने</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">स्थल</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">लंबी</span> <span class="s1">यात्रा</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">फ़ैसला</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था।</span></p>
<p><a href="#_ftn6" name="_ftnref6"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">शानक्सी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">उत्तर</span><span class="s2">–</span><span class="s1">मध्य</span> <span class="s1">प्रांत</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लोएस</span> <span class="s1">पठार</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">स्थित</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">सभ्यता</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">महत्वपूर्ण</span> <span class="s1">स्थल</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">क्रांति</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">पवित्र</span> <span class="s1">स्थान</span> <span class="s1">भी।</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">जड़ें</span><span class="s2"> 3,000 </span><span class="s1">साल</span> <span class="s1">पीछे</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">जाती</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">; </span><span class="s1">आबादी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दक्षिण</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ओर</span> <span class="s1">पलायन</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">येनान</span><span class="s2">, </span><span class="s1">पीली</span> <span class="s1">नदी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">प्रसिद्ध</span> <span class="s1">पीली</span> <span class="s1">पृथ्वी</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">पौराणिक</span> <span class="s1">पीले</span> <span class="s1">सम्राट</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">प्राचीन</span> <span class="s1">केंद्र</span> <span class="s1">था।</span><a href="#_ftn6" name="_ftnref6"><sup>[6]</sup></a> <span class="s1">1937 </span><span class="s2">में</span> <span class="s2">जब</span> <span class="s2">कम्युनिस्टों</span> <span class="s2">ने</span> <span class="s2">इसे</span> <span class="s2">अपनी</span> <span class="s2">राजधानी</span> <span class="s2">बनाया</span><span class="s1">, </span><span class="s2">तब</span> <span class="s2">तक</span> <span class="s2">यह</span><span class="s1"> ‘</span><span class="s2">लगभग</span><span class="s1"> 10,000 </span><span class="s2">की</span> <span class="s2">आबादी</span> <span class="s2">वाला</span> <span class="s2">ग़रीब</span><span class="s1">, </span><span class="s2">धूल</span> <span class="s2">भरा</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">सुदूर</span> <span class="s2">सीमांत</span> <span class="s2">शहर</span><span class="s1">‘ </span><span class="s2">बन</span> <span class="s2">चुका</span> <span class="s2">था।</span><a href="#_ftn7" name="_ftnref7"><sup>[7]</sup></a> <span class="s1">नाज़ी</span> <span class="s1">जर्मनी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">समर्थन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जब</span> <span class="s1">राष्ट्रवादी</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">बलों</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">कुओमिन्तांग</span> <span class="s1">या</span> <span class="s1">केएमटी</span><span class="s2">) </span><span class="s1">ने</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">अभियान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">तहत</span> <span class="s1">कम्युनिस्टों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">घेर</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">दक्षिण</span><span class="s2">–</span><span class="s1">पूर्वी</span> <span class="s1">जियांग्शी</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">पीछे</span> <span class="s1">हटाया</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">तब</span> <span class="s1">कम्युनिस्टों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सामूहिक</span> <span class="s1">वापसी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">विख्यात</span> <span class="s1">लॉन्ग</span> <span class="s1">मार्च</span><span class="s2"> (1934-1935) </span><span class="s1">का</span> <span class="s1">गंतव्य</span> <span class="s1">स्थल</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">था।</span></p>
<p><a href="#_ftn8" name="_ftnref8"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">लॉन्ग</span> <span class="s1">मार्च</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">ही</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जनवरी</span><span class="s2"> 1935 </span><span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">ज़ूनी</span> <span class="s1">सम्मेलन</span> <span class="s1">आयोजित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसमें</span> <span class="s1">सीपीसी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पोलित</span> <span class="s1">ब्यूरो</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारह</span> <span class="s1">सदस्यों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">छह</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">भाग</span> <span class="s1">लिया।</span> <span class="s1">लाल</span> <span class="s1">सेना</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">भारी</span> <span class="s1">नुक़सान</span> <span class="s1">हुआ</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उसका</span> <span class="s1">मनोबल</span> <span class="s1">टूट</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">निर्णायक</span> <span class="s1">बैठक</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">माओत्से</span> <span class="s1">तुंग</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">सेना</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">नेता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">स्थापित</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">दिया</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">इसके</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कमान</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">हाथों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">चली</span> <span class="s1">गई।</span><span class="s2"> 12 </span><span class="s1">महीने</span> <span class="s1">में</span><span class="s2"> 9,000 </span><span class="s1">किलोमीटर</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">यात्रा</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span><span class="s2"> 18 </span><span class="s1">पहाड़</span> <span class="s1">और</span><span class="s2"> 24 </span><span class="s1">नदियों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">पार</span> <span class="s1">करके</span> <span class="s1">केवल</span><span class="s2"> 8,000 </span><span class="s1">सैनिक</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">पहुँचे।</span><a href="#_ftn8" name="_ftnref8"><sup>[8]</sup></a> <span class="s1">तीन</span> <span class="s1">टुकड़ियों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जिन</span><span class="s2"> 86,000 </span><span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">यात्रा</span> <span class="s1">शुरू</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उनमें</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">कई</span> <span class="s1">भूख</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">मर</span> <span class="s1">गए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">मारे</span> <span class="s1">गए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">धोखा</span> <span class="s1">दे</span> <span class="s1">गए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">या</span> <span class="s1">थककर</span> <span class="s1">हाथ</span> <span class="s1">खड़े</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">गए।</span> <span class="s1">यह</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">आधुनिक</span> <span class="s1">समय</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">अद्वितीय</span> <span class="s1">ओडिसी</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">महाकाव्य</span><span class="s2">) </span><span class="s1">था</span><span class="s2">’ </span><span class="s1">एडगर</span> <span class="s1">स्नो</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">कहा</span> <span class="s1">था।</span><a href="#_ftn9" name="_ftnref9"><sup>[9]</sup></a> <span class="s1">स्नो</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">विदेशी</span> <span class="s1">पत्रकार</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">जिन्होंने</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">गुफाओं</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">साक्षात्कार</span> <span class="s1">लिया</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">क्लासिक</span> <span class="s1">पुस्तक</span> <span class="s1">रेड</span><i> </i><span class="s1">स्टार</span><i> </i><span class="s1">ओवर</span><i> </i><span class="s1">चाइना</span><span class="s2"> (1937) </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">माध्यम</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">क्रांति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">शुरुआती</span> <span class="s1">वर्षों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बताया।</span> <span class="s1">उसी</span> <span class="s1">साल</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कम्युनिस्टों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">शानक्सी</span><span class="s2">–</span><span class="s1">गांसु</span><span class="s2">–</span><span class="s1">निंग्ज़िया</span> <span class="s1">सीमा</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">स्थित</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">सीपीसी</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">आधिकारिक</span> <span class="s1">केंद्र</span> <span class="s1">बना</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">इसके</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">के</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">दशक</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">ग़रीब</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">बेहद</span> <span class="s1">सीमित</span> <span class="s1">संसाधनों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">लैस</span> <span class="s1">रैगटैग</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">साफ़</span> <span class="s1">न</span> <span class="s1">दिखने</span> <span class="s1">वाले</span><span class="s2">) </span><span class="s1">कम्युनिस्टों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लाखों</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">समर्थन</span> <span class="s1">जीता</span><span class="s2">, </span><span class="s1">शहरों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">समर्थन</span> <span class="s1">प्राप्त</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सक्रिय</span> <span class="s1">सदस्यता</span> <span class="s1">बढ़ाकर</span><span class="s2"> 12 </span><span class="s1">लाख</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">पहुँचा</span> <span class="s1">दी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">लाखों</span> <span class="s1">सशस्त्र</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">समर्थन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">दस</span> <span class="s1">लाख</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">ज़्यादा</span> <span class="s1">सैनिकों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">लाल</span> <span class="s1">सेना</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">किया।</span><span class="s2"><span class="Apple-converted-space">  </span>1 </span><span class="s1">अक्टूबर</span><span class="s2"> 1949 </span><span class="s1">को</span><span class="s2">, </span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">पहुँचने</span> <span class="s1">के</span><span class="s2"> 14 </span><span class="s1">साल</span> <span class="s1">बाद</span><span class="s2">, </span><span class="s1">माओत्से</span> <span class="s1">तुंग</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">बीजिंग</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">पीपुल्स</span> <span class="s1">रिपब्लिक</span> <span class="s1">ऑफ़</span> <span class="s1">चाइना</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">स्थापना</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">घोषणा</span> <span class="s1">की। </span><a href="#_ftn10" name="_ftnref10"><sup>[10]</sup></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">चीन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">केंद्र</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">दूर</span><span class="s2">–</span><span class="s1">दराज़</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कलाकारों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">शहरी</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">आकर्षित</span> <span class="s1">करता</span> <span class="s1">था।</span><span class="s2"> 1938 </span><span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">चित्रकार</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">शिक्षक</span> <span class="s1">वांग</span> <span class="s1">शिकोउ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">शीआन</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">पैदल</span><span class="s2"> 300 </span><span class="s1">किलोमीटर</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">यात्रा</span> <span class="s1">की</span><span class="s2">, </span><span class="s1">रास्ते</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">मलेरिया</span> <span class="s1">होने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">भी।</span><span class="s2"><span class="Apple-converted-space">  </span></span><span class="s1">विश्व</span><span class="s2">–</span><span class="s1">प्रसिद्ध</span> <span class="s1">कार्टूनिस्ट</span> <span class="s1">बनने</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">युवा</span> <span class="s1">हुआ</span> <span class="s1">जुनवु</span> <span class="s1">जापानी</span><span class="s2">–</span><span class="s1">क़ब्ज़े</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">शंघाई</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">निकलकर</span> <span class="s1">दक्षिणी</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">शहर</span> <span class="s1">हांगकांग</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ग्वांगझू</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">होते</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">पहुँचा</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">– </span><span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">माँ</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">बताए</span> <span class="s1">बिना।</span><span class="s2"><span class="Apple-converted-space">  </span></span><span class="s1">उसी</span> <span class="s1">वर्ष</span><span class="s2">, 4 </span><span class="s1">मई</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">पीढ़ी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">नारीवादी</span> <span class="s1">लेखिका</span> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">लिंग</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">पहुँचीं</span> <span class="s1">थी।</span> <span class="s1">ये</span> <span class="s1">सभी</span> <span class="s1">कलाकार</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लेखक</span> <span class="s1">उन</span><span class="s2"> 40,000 </span><span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span><span class="s2"> 1943 </span><span class="s1">तक</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">पहुँचे</span> <span class="s1">थे।</span><a href="#_ftn11" name="_ftnref11"><sup>[11]</sup></a> <span class="s1">अक्सर</span> <span class="s1">ज़मींदारों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कुलीनों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">छोटे</span> <span class="s1">व्यापार</span> <span class="s1">मालिकों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">अमीर</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">परिवारों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">आने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">इन</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">शहर</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सुख</span> <span class="s1">सुविधाओं</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">छोड़कर</span> <span class="s1">हवा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">रेत</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बारिश</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बर्फ़</span> <span class="s1">आदि</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">होते</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">हज़ारों</span> <span class="s1">किलोमीटर</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">सफ़र</span> <span class="s1">तय</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था।</span></p>
<p><a href="#_ftn12" name="_ftnref12"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">उन</span> <span class="s1">खोजपूर्ण</span> <span class="s1">प्रारंभिक</span> <span class="s1">वर्षों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">सभी</span> <span class="s1">प्रकार</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">संगठनों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">गठन</span><span class="s2">, </span><span class="s1">विलय</span><span class="s2">, </span><span class="s1">दोबारा</span> <span class="s1">नामकरण</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">विघटन</span> <span class="s1">हुआ।</span> <span class="s1">कारख़ानों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">स्कूलों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सैन्य</span> <span class="s1">इकाइयों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">ठिकानों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">साहित्यिक</span> <span class="s1">समूह</span> <span class="s1">स्थापित</span> <span class="s1">किए</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">स्ट्रीट</span> <span class="s1">कविता</span> <span class="s1">समूहों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">स्थापना</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">इनमें</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">समूह</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">घोषणापत्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लिखा</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">दीवार</span> <span class="s1">या</span> <span class="s1">सड़क</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">किनारे</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">चट्टान</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">मुक्त</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ख़ाली</span> <span class="s1">न</span> <span class="s1">रहने</span> <span class="s1">दो</span><span class="s2"> … </span><span class="s1">लिखो</span><span class="s2"> … </span><span class="s1">गाओ</span><span class="s2"> – </span><span class="s1">प्रतिरोध</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">राष्ट्र</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2">‘</span><span class="s3">।</span><a href="#_ftn12" name="_ftnref12"><sup>[12]</sup></a> <span class="s1">1930 </span><span class="s2">के</span> <span class="s2">दशक</span> <span class="s2">की</span> <span class="s2">शुरुआत</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">जापानी</span> <span class="s2">साम्राज्यवाद</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">प्रतिरोध</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">एक</span> <span class="s2">शक्ति</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">रूप</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">जो</span> <span class="s2">नाट्य</span> <span class="s2">मंडल</span> <span class="s2">उभरे</span> <span class="s2">थे</span><span class="s1">, </span><span class="s2">वो</span> <span class="s2">अशिक्षित</span> <span class="s2">ग्रामीण</span> <span class="s2">आबादी</span> <span class="s2">द्वारा</span> <span class="s2">विशेष</span> <span class="s2">रूप</span> <span class="s2">से</span> <span class="s2">सराहे</span> <span class="s2">गए।</span> <span class="s2">वे</span> <span class="s2">मौखिक</span> <span class="s2">रूप</span> <span class="s2">से</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">आम</span> <span class="s2">भाषा</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">वर्तमान</span> <span class="s2">समय</span> <span class="s2">की</span> <span class="s2">सबसे</span> <span class="s2">ज़रूरी</span> <span class="s2">समस्याओं</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">बारे</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">संवाद</span> <span class="s2">कर</span> <span class="s2">कम्युनिस्ट</span> <span class="s2">कार्यक्रम</span> <span class="s2">की</span> <span class="s2">व्याख्या</span> <span class="s2">करने</span> <span class="s2">व</span> <span class="s2">प्रोपगैंडा</span> <span class="s2">को</span> <span class="s2">ध्वस्त</span> <span class="s2">करने</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">सक्षम</span> <span class="s2">थे</span><span class="s1">; </span><span class="s2">और</span> <span class="s2">सबसे</span> <span class="s2">महत्वपूर्ण</span> <span class="s2">बात</span> <span class="s2">यह</span> <span class="s2">कि</span> <span class="s2">वे</span> <span class="s2">लोगों</span> <span class="s2">का</span> <span class="s2">विश्वास</span> <span class="s2">जीतते</span> <span class="s2">थे।</span><span class="s1"> 1936 </span><span class="s2">में</span> <span class="s2">अपनी</span> <span class="s2">यात्रा</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">दौरान</span><span class="s1">, </span><span class="s2">एडगर</span> <span class="s2">स्नो</span> <span class="s2">ने</span> <span class="s2">इन</span> <span class="s2">नाट्य</span> <span class="s2">मंडलों</span> <span class="s2">की</span> <span class="s2">प्रतिबद्धता</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">रचनात्मकता</span> <span class="s2">से</span> <span class="s2">प्रभावित</span> <span class="s2">होकर</span> <span class="s2">उन्हें</span><span class="s1"> ‘</span><span class="s2">कम्युनिस्ट</span> <span class="s2">आंदोलन</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">प्रचार</span> <span class="s2">का</span> <span class="s2">सबसे</span> <span class="s2">शक्तिशाली</span> <span class="s2">हथियार</span><span class="s1">‘ </span><span class="s2">कहा।</span> <span class="s2">स्नो</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">लिए</span><span class="s1">, ‘</span><span class="s2">कला</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">प्रचार</span><span class="s1"> (</span><span class="s2">प्रोपगैंडा</span><span class="s1">) </span><span class="s2">के</span> <span class="s2">बीच</span> <span class="s2">कोई</span> <span class="s2">स्पष्ट</span> <span class="s2">विभाजन</span> <span class="s2">नहीं</span> <span class="s2">है।</span> <span class="s2">मानव</span> <span class="s2">अनुभव</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">जो</span> <span class="s2">समझ</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">आता</span> <span class="s2">है</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">जो</span> <span class="s2">समझ</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">नहीं</span> <span class="s2">आता</span> <span class="s2">है</span><span class="s1">, </span><span class="s2">केवल</span> <span class="s2">उसके</span> <span class="s2">बीच</span> <span class="s2">अंतर</span> <span class="s2">है। </span><a href="#_ftn13" name="_ftnref13"><sup>[13]</sup></a></p>
<p><a href="#_ftn14" name="_ftnref14"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">हालाँकि</span><span class="s2">, </span><span class="s1">इस</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्य</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">अभी</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">शहरी</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">वर्चस्व</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसमें</span> <span class="s1">कुलीन</span> <span class="s1">या</span> <span class="s1">औपचारिक</span> <span class="s1">शिक्षा</span> <span class="s1">प्राप्त</span> <span class="s1">पूर्णकालिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">शौक़िया</span> <span class="s1">लेखक</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">किसान</span><span class="s2">, </span><span class="s1">श्रमिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">सैनिक</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">लोक</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पारंपरिक</span> <span class="s1">रूपों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">शायद</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">कभी</span> <span class="s1">प्रदर्शित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">जाता</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">हालाँकि</span> <span class="s1">ये</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span> <span class="s1">अच्छे</span> <span class="s1">इरादों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">आए</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">जहां</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">आए</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">वहाँ</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ज़िंदगी</span> <span class="s1">स्थानीय</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ज़िंदगी</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">बहुत</span> <span class="s1">अलग</span> <span class="s1">थी।</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">देश</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अन्य</span> <span class="s1">हिस्सों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">आए</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">लिबरेटेड</span> <span class="s1">ज़ोन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">रहने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आदत</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">इसके</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">तालमेल</span> <span class="s1">बिठाने</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">समय</span> <span class="s1">लगता</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">इसलिए</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">विवाद</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">‘, </span><span class="s1">प्रसिद्ध</span> <span class="s1">उपन्यासकार</span><span class="s2">, </span><span class="s1">नाटककार</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">जनवादी</span> <span class="s1">गणराज्य</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">मंत्री</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">डन</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">बात</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">रेखांकित</span> <span class="s1">किया।</span><a href="#_ftn14" name="_ftnref14"><sup>[14]</sup></a> <span class="s1">वो</span> <span class="s1">आगे</span> <span class="s1">लिखते</span> <span class="s1">हैं</span> <span class="s1">कि</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">आदर्श</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">समझ</span> <span class="s1">लिया</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">उन्हें</span> <span class="s1">लगता</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">वहाँ</span> <span class="s1">सब</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">पर्फ़ेक्ट</span> <span class="s1">होगा।</span> <span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">यहाँ</span> <span class="s1">आने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">पाया</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">वास्तविकता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">आदर्श</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">अंतर</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसकी</span> <span class="s1">वजह</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">तरह</span><span class="s2">–</span><span class="s1">तरह</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">टिप्पणियाँ</span> <span class="s1">सामने</span> <span class="s1">आई</span> <span class="s1">हैं।</span><span class="s2">’ </span><span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्यकर्ताओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सामाजिक</span> <span class="s1">कार्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">कर्तव्य</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">विषय</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अलग</span> <span class="s1">राय</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">इसकी</span> <span class="s1">वजह</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">भीतर</span> <span class="s1">उभरे</span> <span class="s1">असंतोष</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">दर्शाने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">टिप्पणियाँ</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">शब्द</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">उल्लेख</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">था।</span></p>
<p> </p>
<div id="attachment_59636" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-59636" class="wp-image-59636 size-full img-responsive" src="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_4.jpg" alt="" width="651" height="950" srcset="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_4.jpg 651w, https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_4-206x300.jpg 206w" sizes="auto, (max-width: 651px) 100vw, 651px"><p id="caption-attachment-59636" class="wp-caption-text" style="text-align:center;"><small><span style="color: #ba2025;"><span class="s1">ऊपर</span><span class="s2">: </span><span class="s1">एक</span> <span class="s1">गायक</span> <span class="s1">मंडली</span> <span class="s1">यांग्गे</span> <span class="s1">ओपेरा</span> <span class="s1">गा</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसमें</span> <span class="s1">भाई</span><span class="s2">–</span><span class="s1">बहन</span> <span class="s1">बंजर</span> <span class="s1">भूमि</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">रीक्लेम</span> <span class="s1">करते</span> <span class="s1">हैं।</span><br><span class="s1">नीचे</span><span class="s2">: </span><span class="s1">ललित</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">छात्र</span> <span class="s1">स्केचिंग</span> <span class="s1">सीख</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">हैं।</span><br><span class="s1">श्रेय</span><span class="s2">: </span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">मेमोरियल</span> <span class="s1">हॉल</span><span class="s2"> [</span><span class="s3">延安文艺纪念馆</span><span class="s2">] </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">रेड</span> <span class="s1">क्लाउड</span> <span class="s1">प्लेटफॉर्म</span><span class="s2"> [</span><span class="s3">延安红云平台</span><span class="s2">]</span> </span></small></p></div>
<h2 style="margin:3em 0;"></h2>
<h2 class="p1" style="margin:3em 0;"><span style="color: #ba2025;"><span class="s1"><b>अंधेरे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>को</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बेनक़ाब</b></span><b> </b><span class="s1"><b>करें</b></span><b> </b><span class="s1"><b>या</b></span><b> </b><span class="s1"><b>उजाले</b></span><b> </b><span class="s1"><b>की</b></span><b> </b><span class="s1"><b>तारीफ़</b></span><b> </b><span class="s1"><b>करें</b></span><span class="s2"><b>?</b></span></span></h2>
<p><a href="#_ftn15" name="_ftnref15"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">आयोजित</span> <span class="s1">होने</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">महीनों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span> <span class="s1">पाँच</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">ने</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">सभी</span> <span class="s1">सीपीसी</span> <span class="s1">सदस्य</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अख़बार</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लिबरेशन</span><i> </i><span class="s1">डेली</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">निबंधों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">शृंखला</span> <span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">की।</span> <span class="s1">आई</span> <span class="s1">किंग</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लो</span> <span class="s1">फेंग</span><span class="s2">, </span><span class="s1">वांग</span> <span class="s1">शिवेई</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जिओ</span> <span class="s1">जून</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">अख़बार</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">संपादक</span> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">लिंग</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">पठन</span> <span class="s1">सामग्री</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कमी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रतिकूल</span> <span class="s1">परिस्थितियों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सीपीसी</span> <span class="s1">नेताओं</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">विशेष</span> <span class="s1">स्थिति</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">महिलाओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दोयम</span> <span class="s1">दर्जे</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आलोचना</span> <span class="s1">की।</span> <span class="s1">इन</span> <span class="s1">निबंधों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">केंद्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">स्वतंत्रता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">उत्पादन</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कथित</span> <span class="s1">प्रतिबंधों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">सवाल</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">सवाल</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">क्या</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">भूमिका</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">उजाले</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तारीफ़</span> <span class="s1">करना</span><span class="s2">‘ –</span><span class="s1">यानी</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">महिमामंडन</span> <span class="s1">करना</span><span class="s2">– </span><span class="s1">है</span> <span class="s1">या</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">अंधेरे</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">उजागर</span> <span class="s1">करना</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">समाज</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">समस्याओं</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ओर</span> <span class="s1">इशारा</span> <span class="s1">करना</span><span class="s2">? </span><a href="#_ftn15" name="_ftnref15"><sup>[15]</sup></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">कला</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">ज़िम्मेदार</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">नेता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">भरोसेमंद</span> <span class="s1">साथी</span> <span class="s1">झोउ</span> <span class="s1">यांग</span> <span class="s1">बहस</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दूसरे</span> <span class="s1">पहलू</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">नेतृत्व</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">थे।</span> <span class="s1">रिमार्क्स</span><i> </i><span class="s1">ऑन</span><i> </i><span class="s1">लिटरेचर</span><i> </i><span class="s1">एंड</span><i> </i><span class="s1">लाइफ़</span><span class="s2"> (1941) </span><span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">झोउ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">उन</span> <span class="s1">आलोचनाओं</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">तीखा</span> <span class="s1">खंडन</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">:</span></p>
<p class="p2" style="padding-left: 40px;"><span class="s2">… </span><span class="s1">इन्हीं</span> <span class="s1">गाँवों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">अभिव्यक्ति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">योग्य</span> <span class="s1">जीवन</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ताज़ा</span> <span class="s1">कहानियाँ</span> <span class="s1">हैं।</span> <span class="s1">अगर</span> <span class="s1">आपको</span> <span class="s1">लगता</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">अब</span> <span class="s1">लिखने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">तो</span> <span class="s1">जीवन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">तीव्र</span> <span class="s1">इच्छा</span> <span class="s1">को</span><span class="s2">, </span><span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">रचनात्मक</span> <span class="s1">इच्छा</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">जगह</span> <span class="s1">लेने</span> <span class="s1">दें।</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">गुफाओं</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">बाहर</span> <span class="s1">निकलने</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">आम</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">थोड़ा</span><span class="s2">–</span><span class="s1">सा</span> <span class="s1">घुलने</span> <span class="s1">मिलने</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">निश्चित</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">मदद</span> <span class="s1">मिलेगी।</span><a href="#_ftn16" name="_ftnref16"><sup>[16]</sup></a></p>
<p><a href="#_ftn17" name="_ftnref17"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">इन</span> <span class="s1">बहसों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ज़रूरत</span> <span class="s1">पैदा</span> <span class="s1">हुई</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">प्लेनरी</span> <span class="s1">सत्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">टिप्पणियाँ</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">विपक्षी</span> <span class="s1">आवाज़</span> <span class="s1">जियाओ</span> <span class="s1">जून</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">वक्ता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">आमंत्रित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">अगले</span> <span class="s1">तीन</span> <span class="s1">हफ़्तों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">क्षेत्रों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">बैठकों</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">लेखों</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span><span class="s2"> 16 </span><span class="s1">और</span><span class="s2"> 23 </span><span class="s1">मई</span><span class="s2"> 1942 </span><span class="s1">को</span> <span class="s1">आयोजित</span> <span class="s1">दो</span> <span class="s1">अन्य</span> <span class="s1">पूर्ण</span> <span class="s1">सत्रों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">वाद</span><span class="s2">–</span><span class="s1">विवाद</span> <span class="s1">जारी</span> <span class="s1">रहा।</span> <span class="s1">इन</span> <span class="s1">बहसों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">उठाए</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">बिंदुओं</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">व्यवस्थित</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">संशोधित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">उनपर</span> <span class="s1">विचार</span> <span class="s1">विमर्श</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">गया।</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">साल</span> <span class="s1">बाद</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">साहित्य</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">कला</span><i> </i><span class="s1">पर</span><i> </i><span class="s1">येनान</span><i> </i><span class="s1">फ़ोरम</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">वार्ता</span><span class="s2">’ </span><span class="s1">पहली</span> <span class="s1">बार</span><span class="s2">, </span><span class="s1">प्रभावशाली</span> <span class="s1">लेखक</span> <span class="s1">और</span><span class="s2"> 4 </span><span class="s1">मई</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रमुख</span> <span class="s1">नेता</span> <span class="s1">लू</span> <span class="s1">शुन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">मृत्यु</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सातवीं</span> <span class="s1">वर्षगांठ</span><span class="s2">, </span><span class="s1">पर</span> <span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">गई।</span></p>
<p><a href="#_ftn17" name="_ftnref17"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">रचना</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">निष्कर्ष</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">पाँच</span> <span class="s1">खंडों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">विभाजित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसमें</span> <span class="s1">पहला</span> <span class="s1">खंड</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">मूल</span> <span class="s1">प्रश्न</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">संबोधित</span> <span class="s1">करता</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">कि</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">किसके</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2">?’ </span><span class="s1">हैं।</span> <span class="s1">इसकी</span> <span class="s1">प्रेरणा</span> <span class="s1">सोवियत</span> <span class="s1">नेता</span> <span class="s1">व्लादिमीर</span> <span class="s1">लेनिन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पार्टी</span><i> </i><span class="s1">संगठन</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">पार्टी</span><i> </i><span class="s1">साहित्य</span><span class="s2"><i> (1905)</i> </span><span class="s1">से</span> <span class="s1">ली</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसने</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">देश</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">फूल</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उसकी</span> <span class="s1">ताक़त</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उसके</span> <span class="s1">भविष्य</span><span class="s2"> –</span><span class="s1">लाखों</span> <span class="s1">मेहनतकशों</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">सेवा</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्य</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लक्ष्य</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">चिह्नित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था।</span><a href="#_ftn17" name="_ftnref17"><sup>[17]</sup></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">औद्योगिक</span> <span class="s1">श्रमिकों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">किसानों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सैनिकों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">शहरी</span> <span class="s1">पूँजीपतियों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">कर</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">जनता</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">अवधारणा</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">व्यापक</span> <span class="s1">बनाया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">प्रकार</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">श्रमिकों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">स्थापित</span> <span class="s1">किया।</span> <span class="s1">दूसरा</span> <span class="s1">खंड</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">कैसे</span> <span class="s1">सेवा</span> <span class="s1">करें</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">सवाल</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">केंद्रित</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसमें</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">विचारों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">बनाने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">मानकों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">साक्षरता</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">बढ़ाने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आवश्यकता</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">संतुलित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">लिखा</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कलाकारों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रचनात्मक</span> <span class="s1">श्रम</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">माध्यम</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">जीवन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">पाया</span> <span class="s1">जाने</span> <span class="s1">वाला</span> <span class="s1">कच्चा</span> <span class="s1">माल</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सेवा</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">वैचारिक</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">रूपांतरित</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">जाता</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span> <span class="s1">दूसरे</span> <span class="s1">शब्दों</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">संस्कृति</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">असीमित</span><span class="s2">’ </span><span class="s1">तथा</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">एकमात्र</span> <span class="s1">स्रोत</span><span class="s2">’, </span><span class="s1">जनता</span><span class="s2">, </span><span class="s1">से</span> <span class="s1">सीख</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">उसे</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">मेहनत</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">फल</span> <span class="s1">सौंप</span> <span class="s1">देती</span> <span class="s1">है।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">तीसरा</span> <span class="s1">खंड</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">समग्र</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">कार्य</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">संबंध</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">केंद्रित</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">खंड</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">रचना</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">वह</span> <span class="s1">प्रसिद्ध</span> <span class="s1">वाक्यांश</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसमें</span> <span class="s1">राजनीति</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अलगाव</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जनता</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अलगाव</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अलगाव</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">ख़िलाफ़</span> <span class="s1">तर्क</span> <span class="s1">दिया</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">:</span></p>
<p class="p3" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">आज</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सभी</span> <span class="s1">संस्कृति</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सभी</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">निश्चित</span> <span class="s1">वर्गों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">संबंधित</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">निश्चित</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">दिशाओं</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">परिभाषित</span> <span class="s1">करते</span> <span class="s1">हैं।</span> <span class="s1">वास्तव</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">जैसी</span> <span class="s1">कोई</span> <span class="s1">चीज़</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कला</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">वर्गों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">ऊपर</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">या</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">राजनीति</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अलग</span> <span class="s1">या</span> <span class="s1">स्वतंत्र</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">सर्वहारा</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">संपूर्ण</span> <span class="s1">सर्वहारा</span> <span class="s1">उद्देश्य</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अंग</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">; </span><span class="s1">जैसा</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">लेनिन</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">कहा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">वे</span> <span class="s1">पूरी</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">मशीन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कल</span><span class="s2">–</span><span class="s1">पुर्ज़े</span> <span class="s1">हैं।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">राजनीति</span><span class="s2"> – </span><span class="s1">विशेष</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">राजनीति</span><span class="s2"> – </span><span class="s1">को</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">केंद्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">रखकर</span><span class="s2">, </span><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">धारणा</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">दृढ़ता</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">ख़ारिज</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">दिया</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">समाज</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अलग</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">सकती</span> <span class="s1">है।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">चौथे</span> <span class="s1">खंड</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">सामाजिक</span> <span class="s1">व्यवहार</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">प्रभाव</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">आधार</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">इरादे</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">आँकने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">मानदंड</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">परिभाषित</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">विरासत</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">मिले</span> <span class="s1">बुर्जुआ</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सामंती</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उदारवादी</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">व्यक्तिवादी</span> <span class="s1">दृष्टिकोण</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">उखाड़</span> <span class="s1">फेंकने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">मार्क्सवाद</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">अध्ययन</span> <span class="s1">आवश्यक</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">ताकि</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">जिस</span> <span class="s1">दौरान</span> <span class="s1">उन्हें</span> <span class="s1">नष्ट</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">रहा</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उसी</span> <span class="s1">दौरान</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">नया</span> <span class="s1">बनाया</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">सके</span><span class="s2">‘</span><span class="s3">।</span> <span class="s1">अंतिम</span> <span class="s1">खंड</span> <span class="s1">उन</span> <span class="s1">हज़ारों</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ओर</span> <span class="s1">इशारा</span> <span class="s1">करता</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">क्रांति</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सेवा</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">पहुँचे</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिनमें</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">कई</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">तन</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">तो</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">मन</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">नहीं।</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उसके</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">रचना</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">बौद्धिक</span> <span class="s1">आलोचकों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">छोटे</span> <span class="s1">समूह</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">: </span><span class="s1">वे</span> <span class="s1">कई</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">सदस्यों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">भीतर</span> <span class="s1">मौजूद</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">ग़ैर</span><span class="s2">–</span><span class="s1">सर्वहारा</span> <span class="s1">विचारधारा</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">ख़िलाफ़</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">बड़े</span> <span class="s1">वैचारिक</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">हिस्सा</span> <span class="s1">थे।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">यह</span> <span class="s1">ऐतिहासिक</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">सुधार</span> <span class="s1">आंदोलन</span><span class="s2"> (1942-1944) </span><span class="s1">का</span> <span class="s1">हिस्सा</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसका</span> <span class="s1">उद्देश्य</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">वैचारिक</span> <span class="s1">एकता</span> <span class="s1">स्थापित</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कलाकारों</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">काम</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बहुसंख्यक</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">वास्तविकताओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">अभी</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">मौजूद</span> <span class="s1">बड़े</span> <span class="s1">अंतर</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">कम</span> <span class="s1">करना।</span><a href="#_ftn18" name="_ftnref18"><sup>[18]</sup></a> <span class="s1">भौतिक</span> <span class="s1">परिस्थितियों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">अलगाव</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">ऐसी</span> <span class="s1">समस्या</span> <span class="s1">रही</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">जिसकी</span> <span class="s1">खोज</span> <span class="s1">मार्क्सवादी</span> <span class="s1">परंपरा</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बहुत</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">ली</span> <span class="s1">थी।</span> <span class="s1">कार्ल</span> <span class="s1">मार्क्स</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">थिसिस</span><i> </i><span class="s1">ऑन</span><i> </i><span class="s1">फ़ायरबाख़</span><span class="s2"> (1845) </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">लिखा</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">दार्शनिकों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">अब</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">विभिन्न</span> <span class="s1">तरीक़ों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">व्याख्या</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">; </span><span class="s1">बात</span> <span class="s1">इसे</span> <span class="s1">बदलने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">‘; </span><span class="s1">आधी</span> <span class="s1">सदी</span> <span class="s1">बाद</span><span class="s2">, </span><span class="s1">एंटोनियो</span> <span class="s1">ग्राम्शी</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">एक</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">नये</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">आह्वान</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">ख़ुद</span> <span class="s1">को</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">व्यावहारिक</span> <span class="s1">जीवन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">सक्रिय</span> <span class="s1">भागीदार</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">निर्माता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">संगठनकर्ता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, “</span><span class="s1">स्थायी</span> <span class="s1">प्रेरक</span><span class="s2">” </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">झोंक</span> <span class="s1">देगा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">न</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">साधारण</span> <span class="s1">वक्ता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">भूमिका</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">निर्वाह</span> <span class="s1">करेगा।</span><sup><a href="#_ftn19" name="_ftnref19">[19] </a></sup></p>
<p class="p1"><span class="s1">इसी</span> <span class="s1">तरह</span><span class="s2">, </span><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">मानना</span><span class="s2"> ​​</span><span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">इन</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">नये</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">को</span> <span class="s1">बनाने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">पारंपरिक</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जैसे</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">को</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">मूल</span> <span class="s1">वर्गीय</span> <span class="s1">चरित्र</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">पार</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">पड़ेगा।</span></p>
<p class="p1"><sup><a href="#_ftn19" name="_ftnref19"></a></sup></p>
<p class="p1"><span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">नये</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आवश्यकता</span> <span class="s1">थी</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">संस्कृति</span><span class="s2"> – </span><span class="s1">दूसरे</span> <span class="s1">शब्दों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कहें</span> <span class="s1">तो</span><span class="s2">, </span><span class="s1">एक</span> <span class="s1">जन</span> <span class="s1">संस्कृति</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जनता</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">संस्कृति</span><span class="s2"> – </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">निहित</span> <span class="s1">नये</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">विचारों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">लेकर</span> <span class="s1">लाए।</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">दशक</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span><span class="s2">, </span><span class="s1">नये</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span><span class="s2"> 90 </span><span class="s1">प्रतिशत</span> <span class="s1">निरक्षरता</span> <span class="s1">दर</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">कम</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्यक्रमों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जन</span> <span class="s1">साक्षरता</span> <span class="s1">अभियानों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">भाग</span> <span class="s1">लिया।</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">समय</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">अनुमान</span> <span class="s1">लगाया</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">ही</span><span class="s2"> 10,000 </span><span class="s1">से</span> <span class="s1">अधिक</span> <span class="s1">कार्यकर्ता</span> <span class="s1">ऐसे</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">पढ़</span> <span class="s1">सकते</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">; </span><span class="s1">इस</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">आसपास</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">व्याख्या</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सीखे</span><span class="s2">–</span><span class="s1">सिखाए</span> <span class="s1">तरीक़ों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">भुला</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">नए</span> <span class="s1">तरीक़े</span> <span class="s1">सीखे।</span></p>
<p class="p1"><sup><a href="#_ftn19" name="_ftnref19"></a></sup></p>
<p class="p1"><span class="s1">इसके</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">साथ</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">शक्ति</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">ज़रूरी</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">इसके</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">मानकों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">ऊपर</span> <span class="s1">उठाने</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">आवश्यकता</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जैसा</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लिखा</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">: </span><span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">साक्षरता</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">बढ़ाने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">उनकी</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">चेतना</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">जागृत</span> <span class="s1">करना।</span> <span class="s1">हालाँकि</span><span class="s2">, </span><span class="s1">एक</span> <span class="s1">नयी</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">रातोंरात</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">सकता</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">रूसी</span> <span class="s1">क्रांति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">शुरुआती</span> <span class="s1">वर्षों</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लेनिन</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">श्रमिकों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">शक्ति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">संबंध</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">इसी</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">प्रश्न</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">विचार</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">:</span></p>
<p class="p1"><sup><a href="#_ftn19" name="_ftnref19"></a></sup></p>
<p class="p3" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">सोवियत</span> <span class="s1">सत्ता</span> <span class="s1">कोई</span> <span class="s1">चमत्कार</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">वाला</span> <span class="s1">तावीज़</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">रातोंरात</span> <span class="s1">अतीत</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सभी</span> <span class="s1">बुराइयों</span><span class="s2"> – </span><span class="s1">निरक्षरता</span><span class="s2">, </span><span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कमी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बर्बर</span> <span class="s1">युद्ध</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">परिणाम</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लुटेरे</span> <span class="s1">पूँजीवाद</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दुष्परिणामों</span><span class="s2">– </span><span class="s1">को</span> <span class="s1">ठीक</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">सकती</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">समाजवाद</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">मार्ग</span> <span class="s1">प्रशस्त</span> <span class="s1">करती</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">अभी</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">उत्पीड़ित</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">पीठ</span> <span class="s1">सीधी</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">मौक़ा</span> <span class="s1">देती</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">देश</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">पूरी</span> <span class="s1">सरकार</span><span class="s2">, </span><span class="s1">अर्थव्यवस्था</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पूरे</span> <span class="s1">प्रशासन</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उत्पादन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पूरे</span> <span class="s1">प्रबंधन</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">हाथों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लेने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">संभावना</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">लगातार</span> <span class="s1">बढ़ाती</span> <span class="s1">है। </span><sup><a href="#_ftn19" name="_ftnref19"></a></sup><a href="#_ftn20" name="_ftnref20"><sup>[20]</sup></a></p>
<p class="p1"><span class="s1"><b>शायद</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कई</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सहस्राब्दियों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पहली</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बार</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>येनान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>चीनी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>किसान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गीत</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>कविता</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>कलाकृति</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नाटक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>साथ</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अपनी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पीठ</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सीधी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>करना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सीख</b></span><b> </b><span class="s1"><b>रहे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>थे</b></span><span class="s2"><b>; </b></span><span class="s1"><b>कला</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ये</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सभी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>रूप</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नये</b></span><b> </b><span class="s1"><b>इंसान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>एक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नये</b></span><b> </b><span class="s1"><b>समाज</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>निर्माण</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अभिन्न</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अंग</b></span><b> </b><span class="s1"><b>होते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं।</b></span><b> </b><span class="s1"><b>किसान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अपने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जीवन</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>उनके</b></span><b> </b><span class="s1"><b>द्वारा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बताई</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गई</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कहानियों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नायक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बने</b></span><span class="s2"><b> – </b></span><span class="s1"><b>इतिहास</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>संस्कृति</b></span><b> </b><span class="s1"><b>को</b></span><b> </b><span class="s1"><b>आगे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बढ़ाने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>वाले</b></span><b> </b><span class="s1"><b>व्यक्ति।</b></span><b> </b><span class="s1"><b>वार्ता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>माओ</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जनता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>भीतर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>संस्कृति</b></span><b> </b><span class="s1"><b>की</b></span><b> </b><span class="s1"><b>भूख</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बात</b></span><b> </b><span class="s1"><b>करते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं</b></span><span class="s2"><b>: ‘</b></span><span class="s1"><b>सभी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>प्रकार</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कार्यकर्ता</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>सेना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जवान</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>कारख़ानों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मज़दूर</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गाँवों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>किसान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>साक्षर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हो</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जाने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>किताबें</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अख़बार</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पढ़ना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>चाहते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>नाटक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ओपेरा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>देखना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>चाहते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>चित्र</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पेंटिंग</b></span><b> </b><span class="s1"><b>देखना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>चाहते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>गीत</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गाना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>संगीत</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सुनना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>चाहते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं</b></span><span class="s2"><b>; </b></span><span class="s1"><b>वे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हमारे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>साहित्यिक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कलात्मक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कार्यों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>दर्शक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं</b></span><span class="s2"><b>‘</b></span><span class="s3"><b>।</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हालाँकि</b></span><b> </b><span class="s1"><b>साक्षरता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>एक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ज़रूरी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>काम</b></span><b> </b><span class="s1"><b>था</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>लेकिन</b></span><b> </b><span class="s1"><b>साक्षरता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>को</b></span><b> </b><span class="s1"><b>संस्कृति</b></span><b> </b><span class="s1"><b>का</b></span><b> </b><span class="s1"><b>आनंद</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लेने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>उत्पादन</b></span><b> </b><span class="s1"><b>करने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लिए</b></span><b> </b><span class="s1"><b>पूर्व</b></span><b> </b><span class="s1"><b>निर्धारित</b></span><b> </b><span class="s1"><b>शर्त</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>रूप</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नहीं</b></span><b> </b><span class="s1"><b>देखा</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गया</b></span><b> </b><span class="s1"><b>था</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>क्योंकि</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लोक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>संस्कृति</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जनता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>की</b></span><b> </b><span class="s1"><b>ही</b></span><b> </b><span class="s1"><b>होती</b></span><b> </b><span class="s1"><b>है।</b></span><b> </b><span class="s1"><b>इस</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बीच</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>जो</b></span><b> </b><span class="s1"><b>शहरी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बुद्धिजीवी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>येनान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गए</b></span><b> </b><span class="s1"><b>थे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>उन्हें</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अपने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>और</b></span><b> </b><span class="s1"><b>किसान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>जनता</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बीच</b></span><b> </b><span class="s1"><b>की</b></span><b> </b><span class="s1"><b>खाई</b></span><b> </b><span class="s1"><b>को</b></span><b> </b><span class="s1"><b>कम</b></span><b> </b><span class="s1"><b>करने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>के</b></span><b> </b><span class="s1"><b>लिए</b></span><b> </b><span class="s1"><b>अपने</b></span><b> </b><span class="s1"><b>भीतर</b></span><b> </b><span class="s1"><b>काफ़ी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>परिवर्तन</b></span><b> </b><span class="s1"><b>करना</b></span><b> </b><span class="s1"><b>था।</b></span><b> </b><span class="s1"><b>यह</b></span><b> </b><span class="s1"><b>परिवर्तन</b></span><b> </b><span class="s1"><b>येनान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>फ़ोरम</b></span><b> </b><span class="s1"><b>का</b></span><b> </b><span class="s1"><b>केंद्रीय</b></span><b> </b><span class="s1"><b>उद्देश्य</b></span><b> </b><span class="s1"><b>था</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>जहाँ</b></span><span class="s2"><b> ‘</b></span><span class="s1"><b>जनता</b></span><span class="s2"><b>‘ </b></span><span class="s1"><b>और</b></span><span class="s2"><b> ‘</b></span><span class="s1"><b>बुद्धिजीवी</b></span><span class="s2"><b>‘ </b></span><span class="s1"><b>दोनों</b></span><b> </b><span class="s1"><b>को</b></span><b> </b><span class="s1"><b>परिभाषित</b></span><b> </b><span class="s1"><b>किया</b></span><b> </b><span class="s1"><b>गया</b></span><b> </b><span class="s1"><b>था</b></span><span class="s2"><b>; </b></span><span class="s1"><b>क्योंकि</b></span><b> </b><span class="s1"><b>मिलकर</b></span><span class="s2"><b>, </b></span><span class="s1"><b>वे</b></span><b> </b><span class="s1"><b>एक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>प्रभावी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>राजनीतिक</b></span><b> </b><span class="s1"><b>शक्ति</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बदल</b></span><b> </b><span class="s1"><b>सकते</b></span><b> </b><span class="s1"><b>हैं।</b></span></p>
<p> </p>
<p></p><div id="attachment_59646" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-59646" class="wp-image-59646 size-full img-responsive" src="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_5.jpg" alt="" width="740" height="950" srcset="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_5.jpg 740w, https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_5-234x300.jpg 234w" sizes="auto, (max-width: 740px) 100vw, 740px"><p id="caption-attachment-59646" class="wp-caption-text" style="text-align:center;"><small><span style="color: #ba2025;"><span class="s1">ऊपर</span><span class="s2">: </span><span class="s1">लुई</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">नर्सरी</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">महिलाएँ</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बच्चे।</span><br><span class="s1">नीचे</span><span class="s2">: </span><span class="s1">प्रोफेसर</span> <span class="s1">वांग</span> <span class="s1">चाओवेन</span> <span class="s1">मूर्ति</span> <span class="s1">बना</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">हैं।</span><br><span class="s1">श्रेय</span><span class="s2">: </span><span class="s1">यानान</span> <span class="s1">रेड</span> <span class="s1">क्लाउड</span> <span class="s1">प्लेटफ़ॉर्म </span>[延安红云平台]</span></small></p></div><strong> </strong>
<h2 style="margin:3em 0;"></h2>
<h2 class="p1" style="margin:3em 0;"><span style="color: #ba2025;"><span class="s1"><b>पुरानी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बोतल</b></span><b> </b><span class="s1"><b>में</b></span><b> </b><span class="s1"><b>नयी</b></span><b> </b><span class="s1"><b>शराब</b></span></span></h2>
<p class="p1"><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">समय</span> <span class="s1">मा</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लू</span> <span class="s1">शुन</span> <span class="s1">एकेडमी</span> <span class="s1">ऑफ़</span> <span class="s1">आर्ट्स</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">जिसे</span> <span class="s1">लुई</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">नाम</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">जाना</span> <span class="s1">जाता</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">) </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">संगीत</span> <span class="s1">छात्र</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">; </span><span class="s1">यह</span> <span class="s1">एकेडमी</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कलाकार</span><span class="s2">–</span><span class="s1">कैडरों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">प्रशिक्षित</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">पुराने</span> <span class="s1">कैथोलिक</span> <span class="s1">चर्च</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">शैक्षिक</span> <span class="s1">केंद्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बदल</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">बनाई</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">थी।</span><span class="s2"> 1962 </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">पेकिंग</span><i> </i><span class="s1">रिव्यू</span><i> </i><span class="s1">में</span> <span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">लेख</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">मा</span> <span class="s1">बताते</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, ‘[</span><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">की</span><span class="s2">] </span><span class="s1">बात</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">हम</span> <span class="s1">छात्रों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">बहुत</span> <span class="s1">प्रेरित</span> <span class="s1">किया।</span> <span class="s1">हम</span> <span class="s1">जल्द</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">जल्द</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पास</span> <span class="s1">जाना</span> <span class="s1">चाहते</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सीखना</span> <span class="s1">चाहते</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">ख़ुद</span> <span class="s1">को</span><span class="s2"> [</span><span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span><span class="s2">] </span><span class="s1">मिश्रित</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">चाहते</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">क्रांति</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">अपना</span> <span class="s1">योगदान</span> <span class="s1">देना</span> <span class="s1">चाहते</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">‘</span><span class="s3">।</span><a href="#_ftn21" name="_ftnref21"><sup>[21]</sup></a> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दस</span> <span class="s1">महीने</span> <span class="s1">बाद</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सीपीसी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">केंद्रीय</span> <span class="s1">समिति</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">साहित्यिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">थिएटर</span> <span class="s1">कार्यकर्ताओं</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जाने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">मोबिलाइज़</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">फ़ैसला</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">; </span><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">को</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">बड़ा</span> <span class="s1">स्कूल</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">कहते</span> <span class="s1">थे।</span><a href="#_ftn22" name="_ftnref22"><sup>[22] </sup></a><span class="s1">मा</span> <span class="s1">उन</span> <span class="s1">छात्रों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दल</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">पहाड़ी</span> <span class="s1">रास्तों</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">पूरा</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">दिन</span> <span class="s1">चलने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">जब</span> <span class="s1">थके</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">गाँव</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">पहुँचे</span> <span class="s1">तो</span><span class="s2">, </span><span class="s1">अपने</span> <span class="s1">हाथों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">झाड़ू</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">समूह</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">ढोल</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">नगाड़ों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">उनका</span> <span class="s1">स्वागत</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">मा</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">देखकर</span> <span class="s1">आश्चर्य</span> <span class="s1">हुआ</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">स्थानीय</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">पाँच</span> <span class="s1">किलोमीटर</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">रास्ता</span> <span class="s1">साफ़</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उन</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">आने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">उम्मीद</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जिन्हें</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">चेयरमैन</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">उनकी</span> <span class="s1">मुक्ति</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">फ़ैनशेन</span><span class="s2">) </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">भेजा</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span><a href="#_ftn23" name="_ftnref23"><sup>[23]</sup></a></p>
<p><a href="#_ftn24" name="_ftnref24"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">अपने</span> <span class="s1">उत्साह</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बावजूद</span> <span class="s1">मा</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">स्वीकार</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">शुरू</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">लोक</span> <span class="s1">धुनें</span> <span class="s1">सुनीं</span> <span class="s1">उनको</span> <span class="s1">लेकर</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">मन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">तिरस्कार</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">भावना</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">: ‘</span><span class="s1">मुझे</span> <span class="s1">लगा</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">थोड़ा</span> <span class="s1">नीरस</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">इसमें</span> <span class="s1">परिष्कार</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">तथाकथित</span><span class="s2"> “</span><span class="s1">कलात्मकता</span><span class="s2">” </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">कमी</span> <span class="s1">थी।</span><span class="s2"> […] </span><span class="s1">एक</span> <span class="s1">शब्द</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कहें</span> <span class="s1">तो</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">मुझे</span> <span class="s1">पसंद</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">आए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">न</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">मैंने</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">गाने</span> <span class="s1">गाए</span><span class="s2">‘</span><span class="s3">।</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">जुड़ने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">माध्यम</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">मा</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सोच</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बदलाव</span> <span class="s1">आने</span> <span class="s1">लगा</span><span class="s2">: ‘</span><span class="s1">मैंने</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">संगीत</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">निहित</span> <span class="s1">समृद्ध</span> <span class="s1">भावना</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">महसूस</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">शुरू</span> <span class="s1">किया।</span> <span class="s1">मैं</span> <span class="s1">उसे</span> <span class="s1">अलग</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">सुनने</span> <span class="s1">लगा।</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">अब</span> <span class="s1">मुझे</span> <span class="s1">इतना</span> <span class="s1">स्वच्छंद</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">भावनाओं</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">भरा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">इतना</span> <span class="s1">सरल</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">स्वाभाविक</span> <span class="s1">लगने</span> <span class="s1">लगा</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">मानो</span> <span class="s1">हर</span> <span class="s1">घाटी</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जलधारा</span> <span class="s1">इसकी</span> <span class="s1">धुन</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">गूँज</span> <span class="s1">उठती</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">भावनाओं</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">प्रभावित</span> <span class="s1">होकर</span><span class="s2">, </span><span class="s1">मैं</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">बाक़ी</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">गया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">ज़ोर</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ऊँची</span> <span class="s1">आवाज़</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">गाने</span> <span class="s1">लगा</span><span class="s2">‘</span><span class="s3">।</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जाना</span> <span class="s1">मा</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">आत्म</span><span class="s2">–</span><span class="s1">परिवर्तन</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">हिस्सा</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">; </span><span class="s1">जन</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जीवंत</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सामने</span> <span class="s1">उन्हें</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">बौद्धिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">पेशेवर</span> <span class="s1">कलाकार</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जिस</span> <span class="s1">श्रेष्ठता</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">एहसास</span> <span class="s1">होता</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">क़ाबू</span> <span class="s1">पा</span> <span class="s1">लिया।</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">हमने</span><span class="s2"> 400 </span><span class="s1">ली</span><span class="s2"> [200 </span><span class="s1">किलोमीटर</span><span class="s2">] </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">यात्रा</span> <span class="s1">की</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">हर</span> <span class="s1">जगह</span> <span class="s1">हमें</span> <span class="s1">गीत</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">सागर</span> <span class="s1">मिला।</span> <span class="s1">विशाल</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">हर</span> <span class="s1">कोई</span> <span class="s1">गायक</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">चाहे</span> <span class="s1">पुरुष</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">या</span> <span class="s1">महिला</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बूढ़ा</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">या</span> <span class="s1">जवान</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">गीतों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उनकी</span> <span class="s1">ज़रूरतों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तात्कालिकता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">मुक्ति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">दृढ़</span> <span class="s1">संकल्प</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">सीखना</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">बनाने</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">सुखद</span> <span class="s1">काम</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">हिस्सा</span> <span class="s1">था। </span><a href="#_ftn24" name="_ftnref24"><sup>[24]</sup></a></p>
<p><a href="#_ftn25" name="_ftnref25"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">इसी</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">नतीजा</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">मा</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">आगे</span> <span class="s1">चलकर</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">अवधि</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सबसे</span> <span class="s1">महत्वपूर्ण</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">ओपेरा</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">एक</span><span class="s2">, </span><span class="s1">द</span><i> </i><span class="s1">व्हाइट</span><span class="s2"><i>–</i></span><span class="s1">हेयरड</span><i> </i><span class="s1">गर्ल</span><i> </i><span class="s1">के</span> <span class="s1">संगीत</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">रचना</span> <span class="s1">की</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">में</span><span class="s2"> 1951 </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">फ़िल्म</span> <span class="s1">और</span><span class="s2"> 1965 </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">राष्ट्रीय</span> <span class="s1">बैले</span> <span class="s1">बना।</span> <span class="s1">कहानी</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">नायिका</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">यांग</span> <span class="s1">ज़ियर</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">महिला</span> <span class="s1">किसान</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसे</span> <span class="s1">उसके</span> <span class="s1">मंगेतर</span> <span class="s1">वांग</span> <span class="s1">डाचुन</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अलग</span> <span class="s1">करके</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">पिता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">क़र्ज़</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बदले</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">ज़मींदार</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">जबरन</span> <span class="s1">बेच</span> <span class="s1">दिया</span> <span class="s1">जाता</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">आख़िरकार</span> <span class="s1">वह</span> <span class="s1">भागकर</span> <span class="s1">पहाड़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">चली</span> <span class="s1">जाती</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जहाँ</span> <span class="s1">जीवित</span> <span class="s1">रहने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कोशिश</span> <span class="s1">करते</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">उसके</span> <span class="s1">बाल</span> <span class="s1">सफ़ेद</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">जाते</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">; </span><span class="s1">दूसरी</span> <span class="s1">ओर</span> <span class="s1">वांग</span> <span class="s1">कम्युनिस्टों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आठवीं</span> <span class="s1">रूट</span> <span class="s1">सेना</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">हो</span> <span class="s1">जाता</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">जब</span> <span class="s1">वांग</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">यांग</span> <span class="s1">अंततः</span> <span class="s1">मिलते</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">तो</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">जोड़े</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">नहीं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बल्कि</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">दूसरे</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कॉमरेड</span> <span class="s1">बन</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">रहते</span> <span class="s1">हैं।</span></p>
<p><a href="#_ftn25" name="_ftnref25"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">वर्ग</span><span class="s2">–</span><span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">प्रेम</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">कहानी</span> <span class="s1">पूरी</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">कल्पना</span> <span class="s1">आधारित</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">है</span><span class="s2"> – </span><span class="s1">यह</span> <span class="s1">उत्तरी</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">गाँवों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">घूमने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">एक</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">सफ़ेद</span> <span class="s1">बालों</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">भूत</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">स्थानीय</span> <span class="s1">लोककथाओं</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">आधारित</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">मा</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">साथी</span> <span class="s1">छात्रों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">कहानी</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">पता</span> <span class="s1">तब</span> <span class="s1">चला</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">जब</span> <span class="s1">उन्हें</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">भेजा</span> <span class="s1">गया।</span> <span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">स्थानीय</span> <span class="s1">अनुभव</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">संगीत</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">सामग्री</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">जोड़ा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">वो</span> <span class="s1">राष्ट्रीय</span> <span class="s1">स्तर</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">प्रसिद्ध</span> <span class="s1">क्लासिक</span> <span class="s1">रचना</span> <span class="s1">बन</span> <span class="s1">गई।</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">ओपेरा</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">द्वारा</span> <span class="s1">उठाए</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">विचारों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">जीवंत</span> <span class="s1">उदाहरण</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">देखा</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">सकता</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">विशेष</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">विचार</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">कलाकारों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">स्थानीय</span> <span class="s1">परिस्थितियों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">रूपों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">अध्ययन</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">चाहिए</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उनमें</span> <span class="s1">खुद</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">डुबा</span> <span class="s1">देना</span> <span class="s1">चाहिए।</span></p>
<p><a href="#_ftn25" name="_ftnref25"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">इन</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्यकर्ताओं</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">लोक</span> <span class="s1">गीतों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">नृत्यों</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">विशेष</span> <span class="s1">ध्यान</span> <span class="s1">दिया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">विशेष</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">यांगी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">या</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">चावल</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">गीतों</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">पर।</span> <span class="s1">पारंपरिक</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">देवताओं</span> <span class="s1">या</span> <span class="s1">ज़मींदारों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">गाए</span> <span class="s1">जाने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">इन</span> <span class="s1">गीतों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">भावना</span> <span class="s1">पैदा</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">अग्रिम</span> <span class="s1">पंक्ति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सैनिकों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">प्रोत्साहित</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">नये</span> <span class="s1">अर्थ</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">विषय</span> <span class="s1">सामग्री</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">प्रयोग</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लाया</span> <span class="s1">गया।</span> <span class="s1">द</span> <span class="s1">वाइट</span><span class="s2">–</span><span class="s1">हेयरड</span> <span class="s1">गर्ल</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बोल</span> <span class="s1">लिखने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">हे</span> <span class="s1">जिंग्ज़ी</span> <span class="s1">के</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">खाई</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">) </span><span class="s1">नन्नीवान</span> <span class="s1">जैसे</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">गीत</span> <span class="s1">विशिष्ट</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">वैचारिक</span> <span class="s1">थे</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिनकी</span> <span class="s1">जड़ें</span> <span class="s1">जन</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">निहित</span> <span class="s1">थीं</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">जिनमें</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span> <span class="s1">धुनों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span><span class="s2">–</span><span class="s1">साथ</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">संदेश</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">नयी</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">निर्माण</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">मतलब</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">इससे</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सारी</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">त्याग</span> <span class="s1">दिया</span> <span class="s1">जाए</span><span class="s2"> – </span><span class="s1">चाहे</span> <span class="s1">वह</span> <span class="s1">प्राचीन</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सामंती</span><span class="s2">, </span><span class="s1">या</span> <span class="s1">विदेशी</span> <span class="s1">मूल</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">क्यों</span> <span class="s1">न</span> <span class="s1">हो</span><span class="s2">; </span><span class="s1">इसका</span> <span class="s1">मतलब</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">तर्क</span> <span class="s1">दिया</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">हमारी</span> <span class="s1">साहित्यिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कलात्मक</span> <span class="s1">विरासत</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सभी</span> <span class="s1">अच्छी</span> <span class="s1">चीज़ों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">लेकर</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">फ़ायदेमंद</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">उसे</span> <span class="s1">आलोचनातमक</span> <span class="s1">तरीक़े</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">आत्मसात</span> <span class="s1">करना</span><span class="s2">‘</span><span class="s3">।</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">पुरानी</span> <span class="s1">बोतल</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">नयी</span> <span class="s1">शराब</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">परोसने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">विचारों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">ऐसी</span> <span class="s1">भाषा</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">प्रसारित</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">जिनसे</span> <span class="s1">स्थानीय</span> <span class="s1">लोग</span> <span class="s1">परिचित</span> <span class="s1">थे</span> <span class="s1">तथा</span> <span class="s1">जिसका</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">स्वागत</span> <span class="s1">करते</span> <span class="s1">थे। </span><a href="#_ftn25" name="_ftnref25"><sup>[25]</sup></a></p>
<p><a href="#_ftn26" name="_ftnref26"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">जिस</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पारंपरिक</span> <span class="s1">रूपों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">नयी</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">अंतर्वस्तु</span> <span class="s1">दी</span> <span class="s1">गई</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उसी</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">पारंपरिक</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">की</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">पुरानी</span> <span class="s1">बोतलें</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सेवा</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">वाले</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">नये</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">तब्दील</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">रही</span> <span class="s1">थीं।</span> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">लिंग</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">ज़्यादा</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">अवतीर्ण</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था।</span> <span class="s1">जब</span> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">धूल</span> <span class="s1">भरे</span> <span class="s1">क्षेत्रों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">महानगरीय</span> <span class="s1">शंघाई</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">छोड़ा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">तो</span> <span class="s1">वह</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">स्थापित</span> <span class="s1">लेखिका</span> <span class="s1">थीं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">मिस</span><i> </i><span class="s1">सोफ़ेया</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">डायरी</span><span class="s2"> (1928) </span><span class="s1">जैसे</span> <span class="s1">उपन्यासों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">काफ़ी</span> <span class="s1">मशहूर</span> <span class="s1">थीं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसमें</span> <span class="s1">आधुनिक</span><span class="s2">, </span><span class="s1">शहरी</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">महिला</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">हालात</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बताया</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">हालाँकि</span><span class="s2">, </span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">पहुँचने</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">उन्हें</span> <span class="s1">किसान</span> <span class="s1">जीवन</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">प्रामाणिक</span> <span class="s1">विवरण</span> <span class="s1">लिखने</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिससे</span> <span class="s1">वह</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">समय</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">अपरिचित</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">स्वयं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पूर्वाग्रहों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">व्यक्तिवाद</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">अलगाव</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">दूर</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">पड़ा।</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">संदर्भ</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">चित्रित</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">अन्य</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">कठिनाइयाँ</span> <span class="s1">आईं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">वे</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">उनकी</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">कमियों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">वजह</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">थीं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बल्कि</span> <span class="s1">इसलिए</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">थीं</span> <span class="s1">क्योंकि</span> <span class="s1">ऐतिहासिक</span> <span class="s1">परिस्थितियों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">अभी</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">चेतना</span> <span class="s1">पैदा</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">थी।</span> <span class="s1">जैसा</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">साहित्यिक</span> <span class="s1">इतिहासकार</span> <span class="s1">वांग</span> <span class="s1">शियाओपिंग</span> <span class="s1">बताते</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">क्रांतिकारी</span><span class="s2"> (“</span><span class="s1">सर्वहारा</span><span class="s2">“) </span><span class="s1">चेतना</span> <span class="s1">आधुनिक</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">में</span><span class="s2"> “</span><span class="s1">पहले</span> <span class="s1">से</span><span class="s2">” </span><span class="s1">मौजूद</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बल्कि</span> <span class="s1">द्वंद्वात्मक</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">सिद्धांत</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">लैस</span> <span class="s1">अनुभवी</span> <span class="s1">क्रांतिकारियों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">उसे</span> <span class="s1">तैयार</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">उसका</span> <span class="s1">स्तर</span> <span class="s1">ऊपर</span> <span class="s1">उठाना</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span><a href="#_ftn26" name="_ftnref26"><sup>[26]</sup></a> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">लघु</span> <span class="s1">कथाएँ</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उपन्यास</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">परिवर्तनकारी</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">द्वंद्वात्मक</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">बदले</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">चेतना</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">गहरा</span> <span class="s1">करती</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">सीखे</span> <span class="s1">सिखाए</span> <span class="s1">तरीक़ों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">भूलते</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">नए</span> <span class="s1">नज़रिए</span> <span class="s1">सीखने</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बिताए</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">सालों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">व</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">बौद्धिक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">एकीकृत</span> <span class="s1">होने</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">प्रमाण</span> <span class="s1">हैं</span> <span class="s3">।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">जिस</span> <span class="s1">मार्ग</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">चलीं</span> <span class="s1">वह</span> <span class="s1">लोकप्रिय</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">एकीकरण</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">दर्शाता</span> <span class="s1">है</span> <span class="s1">जिसे</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">रेखांकित</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">: ‘</span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">ख़ुद</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">एकीकृत</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">चाहते</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सेवा</span> <span class="s1">करना</span> <span class="s1">चाहते</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उन्हें</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">ऐसी</span> <span class="s1">प्रक्रिया</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">गुज़रना</span> <span class="s1">होगा</span> <span class="s1">जिसमें</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">दूसरे</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">अच्छी</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">जान</span> <span class="s1">सकें</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">पहुँचने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लगभग</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">दशक</span> <span class="s1">बाद</span><span class="s2">, </span><span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">भूमि</span> <span class="s1">सुधार</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">विषय</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">अपना</span> <span class="s1">पहला</span> <span class="s1">उपन्यास</span> <span class="s1">लिखा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसका</span> <span class="s1">शीर्षक</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">द</span><i> </i><span class="s1">सन</span><i> </i><span class="s1">शाइन्स</span><i> </i><span class="s1">ओवर</span><i> </i><span class="s1">द</span><i> </i><span class="s1">सांगगन</span><i> </i><span class="s1">रिवर</span><span class="s2"> (1948)</span><span class="s3">।</span> <span class="s1">देश</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">सबसे</span> <span class="s1">दूरदराज़</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">ज़िलों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">महिलाओं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">किसानों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">श्रमिकों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">दिग्गजों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कार्यकर्ताओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">रहने</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">काम</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">वर्षों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अनुभव</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">उपन्यास</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">जन्म</span> <span class="s1">हुआ।</span> <span class="s1">वर्षों</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">भी</span><span class="s2">, </span><span class="s1">उन</span> <span class="s1">बहुत</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">जिन्हें</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">क्रांति</span><span class="s2"> (1966-1976) </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">दौरान</span> <span class="s1">बड़ी</span> <span class="s1">तकलीफ़ों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">गुज़रना</span> <span class="s1">पड़ा</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">मन</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">भावना</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रति</span> <span class="s1">सच्चाई</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">सम्मान</span> <span class="s1">बरकरार</span> <span class="s1">था।</span><span class="s2"> 81 </span><span class="s1">साल</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">उम्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जब</span> <span class="s1">उनकी</span> <span class="s1">मौत</span> <span class="s1">हुई</span> <span class="s1">उससे</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">साल</span> <span class="s1">पहले</span><span class="s2"> 1980 </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">प्रकाशित</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">आख़िरी</span> <span class="s1">भाषण</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">बताया</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">यह</span> <span class="s1">कठिन</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">मुझे</span> <span class="s1">तकलीफ़</span> <span class="s1">हुई</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">मैंने</span> <span class="s1">बहुत</span> <span class="s1">कुछ</span> <span class="s1">हासिल</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2"> … </span><span class="s1">मैं</span> <span class="s1">जनरलों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">लिख</span> <span class="s1">सकती</span><span class="s2">, </span><span class="s1">क्योंकि</span> <span class="s1">मेरे</span> <span class="s1">पास</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">जैसा</span> <span class="s1">अनुभव</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">मैं</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">मज़दूरों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">आम</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लिख</span> <span class="s1">सकती</span> <span class="s1">हूँ</span><span class="s2">, </span><span class="s1">क्योंकि</span> <span class="s1">मैं</span> <span class="s1">उन्हें</span> <span class="s1">अच्छी</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">जानती</span> <span class="s1">हूँ</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span><a href="#_ftn27" name="_ftnref27"><sup>[27]</sup></a> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लाखों</span> <span class="s1">अन्य</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">वर्षों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">अच्छी</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">जानने</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">काम</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">था</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिससे</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">राष्ट्र</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">क्रांति</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ओर</span> <span class="s1">ले</span> <span class="s1">जाने</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">मदद</span> <span class="s1">मिली।</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">भाषण</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">बहुत</span> <span class="s1">सफ़ाई</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">भावना</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">संक्षेप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">प्रस्तुत</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">: ‘</span><span class="s1">सृजन</span> <span class="s1">अपने</span> <span class="s1">आप</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">क्रिया</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">लेखक</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">व्यक्ति</span> <span class="s1">होता</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">‘</span><span class="s3">।</span> <span class="s1">डिंग</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">शब्द</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">बात</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">पुष्टि</span> <span class="s1">करते</span> <span class="s1">हैं</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">वर्ग</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">आवश्यक</span> <span class="s1">हैं।</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">शब्द</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">संघर्षों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">आकांक्षाओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">प्रतिबद्ध</span> <span class="s1">आज</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लेखकों</span><span class="s2">, </span><span class="s1">कलाकारों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">आह्वान</span> <span class="s1">हैं</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">वे</span> <span class="s1">उनके</span> <span class="s1">नक़्शेक़दम</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">चलें।</span></p>
<p> </p>
<p></p><div id="attachment_59656" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-59656" class="wp-image-59656 size-full img-responsive" src="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_6.jpg" alt="" width="661" height="950" srcset="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_6.jpg 661w, https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_6-209x300.jpg 209w" sizes="auto, (max-width: 661px) 100vw, 661px"><p id="caption-attachment-59656" class="wp-caption-text" style="text-align:center;"><small><span style="color: #ba2025;"><span class="s1">ऊपर</span><span class="s2">: </span><span class="s1">नाट्य</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">छात्र</span> <span class="s1">सुबह</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">शारीरिक</span> <span class="s1">प्रशिक्षण</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">हैं।</span><br><span class="s1">नीचे</span><span class="s2">: </span><span class="s1">आठवीं</span> <span class="s1">रूट</span> <span class="s1">सेना</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">प्रोडक्शन</span> <span class="s1">ब्रिगेड</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दक्षिण</span><span class="s2">–</span><span class="s1">पूर्व</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">स्थित</span> <span class="s1">नन्नीवान</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">खेत</span> <span class="s1">जाट</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">हैं।</span><br><span class="s1">श्रेय</span><span class="s2">: </span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">रेड</span> <span class="s1">क्लाउड</span> <span class="s1">प्लेटफ़ॉर्म </span>[延安红云平台 ]</span></small></p></div><strong> </strong>
<h2 style="margin:3em 0;"></h2>
<h2 class="p1" style="margin:3em 0;"><span style="color: #ba2025;"><span class="s1"><b>येनान</b></span><b> </b><span class="s1"><b>भावना</b></span><span class="s2"><b> 80 </b></span><span class="s1"><b>साल</b></span><b> </b><span class="s1"><b>बाद</b></span></span></h2>
<p><a href="#_ftn28" name="_ftnref28"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">19 </span><span class="s2">अक्टूबर</span><span class="s1"> 1943 </span><span class="s2">को</span> <span class="s2">पहली</span> <span class="s2">बार</span> <span class="s2">वार्ता</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">प्रकाशित</span> <span class="s2">होने</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">बाद</span><span class="s1">, </span><span class="s2">इस</span> <span class="s2">रचना</span> <span class="s2">का</span> <span class="s2">दर्जनों</span> <span class="s2">भाषाओं</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">अनुवाद</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">प्रकाशन</span> <span class="s2">हुआ</span><span class="s1">, </span><span class="s2">दुनिया</span> <span class="s2">भर</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">लाखों</span> <span class="s2">लोगों</span> <span class="s2">ने</span> <span class="s2">इसमें</span> <span class="s2">अपनी</span> <span class="s2">प्रतिध्वनि</span> <span class="s2">महसूस</span> <span class="s2">की।</span><a href="#_ftn28" name="_ftnref28"><sup>[28]</sup></a> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">वुडकट्स</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">स्क्रीन</span><span class="s2">–</span><span class="s1">प्रिंटिंग</span> <span class="s1">परंपरा</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">द्वारा</span> <span class="s1">कलाकारों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">जन</span> <span class="s1">संघर्षों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">खुद</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">झोंक</span> <span class="s1">देने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">आह्वान</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">प्रेरित</span> <span class="s1">होकर</span> <span class="s1">भारतीय</span> <span class="s1">कलाकार</span> <span class="s1">चित्तप्रसाद</span> <span class="s1">ने</span><span class="s2"> 1943-44 </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">बंगाल</span> <span class="s1">अकाल</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">सम्बंधित</span> <span class="s1">दिल</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">झकझोर</span> <span class="s1">देने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">स्केच</span> <span class="s1">बनाए</span><span class="s2">; </span><span class="s1">इस</span> <span class="s1">अकाल</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">ब्रिटेन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">क्रूर</span> <span class="s1">औपनिवेशिक</span> <span class="s1">शासन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कारण</span><span class="s2"> 30 </span><span class="s1">लाख</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अधिक</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">जान</span> <span class="s1">गँवानी</span> <span class="s1">पड़ी</span> <span class="s1">थी।</span><a href="#_ftn29" name="_ftnref29"><sup>[29]</sup></a> <span class="s1">क्यूबा</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">राष्ट्रीय</span> <span class="s1">कवि</span> <span class="s1">निकोलस</span> <span class="s1">गुइलेन</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">को</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">सिद्धांतों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">शानदार</span> <span class="s1">वैज्ञानिक</span> <span class="s1">भौतिकवादी</span> <span class="s1">मंच</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">कहा</span><span class="s2">, ‘</span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">क्यूबा</span> <span class="s1">क्रांति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">कलाकारों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">समझने</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">निर्धारित</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">मदद</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">सकता</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span><a href="#_ftn30" name="_ftnref30"><sup>[30]</sup></a> <span class="s1">इंडोनेशिया</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कम्युनिस्ट</span> <span class="s1">पार्टी</span><span class="s2"> (</span><span class="s1">पीकेआई</span><span class="s2">) </span><span class="s1">से</span> <span class="s1">संबद्ध</span><span class="s2"> 2,00,000 </span><span class="s1">सदस्यों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">संगठन</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लेकरा</span><span class="s2">, </span><span class="s1">ने</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">तुरुण</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बावह</span><span class="s2">‘ (</span><span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">जाने</span><span class="s2">) </span><span class="s1">की</span> <span class="s1">जो</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">मूल</span> <span class="s1">विधि</span> <span class="s1">विकसित</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">उसके</span> <span class="s1">पीछे</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">भवना</span> <span class="s1">काम</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">रही</span> <span class="s1">थी।</span><a href="#_ftn31" name="_ftnref31"><sup>[31]</sup></a></p>
<p><a href="#_ftn32" name="_ftnref32"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">कोटेशंस</span><i> </i><span class="s1">फ़्रॉम</span><i> </i><span class="s1">चेयरमैन</span><i> </i><span class="s1">माओत्से</span><i> </i><span class="s1">तुंग</span><span class="s2"> (1966) – ‘</span><span class="s1">छोटी</span> <span class="s1">लाल</span> <span class="s1">किताब</span><span class="s2">‘ – </span><span class="s1">में</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अंश</span> <span class="s1">शामिल</span> <span class="s1">हैं</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">इसका</span> <span class="s1">अंतिम</span> <span class="s1">अध्याय</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">समर्पित</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">तीन</span> <span class="s1">दर्जन</span> <span class="s1">भाषाओं</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">अरब</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अधिक</span> <span class="s1">आधिकारिक</span> <span class="s1">संस्करणों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">बिक्री</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">छोटी</span> <span class="s1">लाल</span> <span class="s1">किताब</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">अनगिनत</span> <span class="s1">क्रांतिकारियों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">दिलों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">जगह</span> <span class="s1">बनाई</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">अब</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सबसे</span> <span class="s1">अधिक</span> <span class="s1">प्रसारित</span> <span class="s1">पुस्तकों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">पवित्र</span> <span class="s1">बाइबिल</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बाद</span> <span class="s1">दूसरे</span> <span class="s1">स्थान</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">ट्राइकॉन्टिनेंटल</span><span class="s2">: </span><span class="s1">सामाजिक</span> <span class="s1">शोध</span> <span class="s1">संस्थान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">साक्षात्कार</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">संयुक्त</span> <span class="s1">राज्य</span> <span class="s1">अमेरिका</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">ब्लैक</span> <span class="s1">पैंथर</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पहले</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">मंत्री</span> <span class="s1">एमोरी</span> <span class="s1">डगलस</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">याद</span> <span class="s1">करते</span> <span class="s1">हुए</span> <span class="s1">बताया</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">कैसे</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">पार्टी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अख़बार</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">सड़क</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">किनारे</span> <span class="s1">छोटी</span> <span class="s1">लाल</span> <span class="s1">किताब</span> <span class="s1">बेची</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसकी</span> <span class="s1">क़ीमत</span><span class="s2"> 25 </span><span class="s1">सेंट</span> <span class="s1">थी</span><span class="s2">; </span><span class="s1">किताब</span> <span class="s1">बेचने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">पीछे</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">संदेश</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">क्रांतिकारी</span> <span class="s1">संघर्ष</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">हथियार</span> <span class="s1">है।</span><a href="#_ftn32" name="_ftnref32"><sup>[32]</sup></a> <span class="s1">जूलियस</span> <span class="s1">न्येरेरे</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">नेतृत्व</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">छोटी</span> <span class="s1">लाल</span> <span class="s1">किताब</span> <span class="s1">स्वाहिली</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">अंग्रेज़ी</span> <span class="s1">भाषाओं</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">तंज़ानिया</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">किताबों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">दुकानों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">छोटे</span> <span class="s1">शहरों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">भी</span> <span class="s1">बेची</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">थी।</span> <span class="s1">अफ़्रीकी</span> <span class="s1">समाजवादी</span> <span class="s1">विचारों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">मिलाकर</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सोच</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">रेडियो</span> <span class="s1">तरंगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">माध्यम</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अनपढ़</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">समुदायों</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">पहुँचाया</span> <span class="s1">गया।</span><a href="#_ftn33" name="_ftnref33"><sup>[33]</sup></a> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">इसके</span> <span class="s1">विचारों</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">मंगोलिया</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">मोज़ाम्बिक</span> <span class="s1">तक</span><span class="s2">, </span><span class="s1">अर्जेंटीना</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अल्बानिया</span> <span class="s1">तक</span><span class="s2">, </span><span class="s1">पेरू</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">फिलीपींस</span> <span class="s1">तक</span><span class="s2">, </span><span class="s1">विभिन्न</span> <span class="s1">स्थानों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">नयी</span> <span class="s1">व्याख्या</span> <span class="s1">पाई</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उनका</span> <span class="s1">नया</span> <span class="s1">उपयोग</span> <span class="s1">हुआ।</span></p>
<p class="p1"><span class="s1">कला</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">उसके</span> <span class="s1">सिद्धांत</span><span class="s2">, </span><span class="s1">व्यवहार</span><span class="s2">, </span><span class="s1">ग़लतियों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">सबक़</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">भूमिका</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">तीसरी</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">उभरने</span> <span class="s1">वाली</span> <span class="s1">सबसे</span> <span class="s1">महत्वपूर्ण</span> <span class="s1">कृति</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">शायद</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">इसे</span> <span class="s1">राष्ट्रीय</span> <span class="s1">मुक्ति</span> <span class="s1">परंपरा</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">मार्क्सवादी</span> <span class="s1">सौंदर्यशास्त्र</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">खोज</span><span class="s2">, </span><span class="s1">समाजवादी</span> <span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">नीति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रस्ताव</span><span class="s2">, </span><span class="s1">सांस्कृतिक</span> <span class="s1">कार्यों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">वाले</span> <span class="s1">कैडरों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">मैनुअल</span><span class="s2">, </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">साहित्यिक</span> <span class="s1">सिद्धांत</span> <span class="s1">या</span> <span class="s1">विशुद्ध</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तरह</span> <span class="s1">पढ़ा</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">सकता</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">व्याख्यान</span> <span class="s1">दिए</span> <span class="s1">आठ</span> <span class="s1">दशक</span> <span class="s1">बीत</span> <span class="s1">चुके</span> <span class="s1">हैं।</span> <span class="s1">तब</span> <span class="s1">से</span><span class="s2">, </span><span class="s1">चीन</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सबसे</span> <span class="s1">ग़रीब</span> <span class="s1">देशों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">उभर</span> <span class="s1">कर</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">दूसरी</span> <span class="s1">सबसे</span> <span class="s1">बड़ी</span> <span class="s1">अर्थव्यवस्था</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">वैश्विक</span> <span class="s1">शक्ति</span> <span class="s1">बन</span> <span class="s1">गया</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">तो</span><span class="s2">, </span><span class="s1">आज</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">भावना</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">क्या</span> <span class="s1">प्रासंगिकता</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">? 2014 </span><span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">राष्ट्रपति</span> <span class="s1">शी</span> <span class="s1">जिनपिंग</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">बीजिंग</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">आयोजित</span> <span class="s1">साहित्य</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कला</span> <span class="s1">मंच</span> <span class="s1">पर</span> <span class="s1">होने</span> <span class="s1">वाली</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">भावना</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">पुनर्जीवित</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">अपील</span> <span class="s1">की</span><span class="s2">, </span><span class="s1">साथ</span> <span class="s1">ही</span> <span class="s1">उन्होंने</span> <span class="s1">लेखकों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">कलाकारों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">आह्वान</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">याद</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">कहा</span> <span class="s1">जब</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">कहा</span> <span class="s1">था</span> <span class="s1">कि</span><span class="s2">, </span><span class="s1">समाजवादी</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">जड़ें</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">संदर्भ</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जमी</span> <span class="s1">हुई</span> <span class="s1">हों</span> <span class="s1">लेकिन</span> <span class="s1">उसकी</span> <span class="s1">नज़रें</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">तरफ़</span> <span class="s1">हों।</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">विरासत</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">चीनी</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बल्कि</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">दक्षिणी</span> <span class="s1">गोलार्ध</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">देशों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">आवश्यक</span> <span class="s1">कृति</span> <span class="s1">है।</span><a href="#_ftn34" name="_ftnref34"><sup>[34]</sup></a> <span class="s1">ट्राइकॉन्टिनेंटल</span><span class="s2">: </span><span class="s1">सामाजिक</span> <span class="s1">शोध</span> <span class="s1">संस्थान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">साक्षात्कार</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">पूर्वी</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">नॉर्मल</span> <span class="s1">यूनिवर्सिटी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">प्रोफ़ेसर</span> <span class="s1">लू</span> <span class="s1">शिन्यू</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">इस</span> <span class="s1">विरासत</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">माओ</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">वार्ता</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">पुनर्जीवित</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बारे</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">विचार</span> <span class="s1">व्यक्त</span> <span class="s1">किए</span><span class="s2">:</span></p>
<p class="p3" style="padding-left: 40px;"><span class="s2">[</span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">फ़ोरम</span> <span class="s1">ने</span><span class="s2">] </span><span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">जनता</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">सेवा</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ऐसी</span> <span class="s1">जन</span> <span class="s1">संस्कृति</span> <span class="s1">विकसित</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">आह्वान</span> <span class="s1">किया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जो</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">सुनिश्चित</span> <span class="s1">करे</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आत्मपरकता</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">क्रांति</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">केंद्र</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">हो।</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">समय</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">अब</span> <span class="s1">तक</span> <span class="s1">सीपीसी</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">यही</span> <span class="s1">ऐतिहासिक</span> <span class="s1">लक्ष्य</span> <span class="s1">रहा</span> <span class="s1">है।</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span> <span class="s1">किसानों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">मिलकर</span> <span class="s1">अपनी</span> <span class="s1">शक्ति</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">विस्तार</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">गए।</span> <span class="s1">आज</span><span class="s2">, </span><span class="s1">हम</span> <span class="s1">देखते</span> <span class="s1">हैं</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">पुनरुद्धार</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ग़रीबी</span> <span class="s1">उन्मूलन</span> <span class="s1">अभियानों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बड़ी</span> <span class="s1">संख्या</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">कार्यकर्ता</span><span class="s2">, </span><span class="s1">शिक्षक</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">रहे</span> <span class="s1">हैं।</span><a href="#_ftn35" name="_ftnref35"><sup>[35]</sup></a></p>
<p><a href="#_ftn36" name="_ftnref36"></a></p>
<p class="p1"><span class="s1">लू</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">अनुसार</span><span class="s2">, </span><span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">बुद्धिजीवियों</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">यह</span> <span class="s1">प्रवास</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">युग</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">एक</span> <span class="s1">अनिवार्य</span> <span class="s1">उदाहरण</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">, </span><span class="s1">जिसके</span> <span class="s1">बिना</span> <span class="s1">शहरों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span><span class="s2">, </span><span class="s1">विकसित</span> <span class="s1">पूर्वी</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">ग़रीब</span> <span class="s1">पश्चिमी</span> <span class="s1">क्षेत्र</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बीच</span> <span class="s1">आज</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">ध्रुवीकरण</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">कम</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">किया</span> <span class="s1">जा</span> <span class="s1">सकता</span> <span class="s1">है।</span><span class="s2"> 2020 </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">अंत</span> <span class="s1">में</span><span class="s2">, </span><span class="s1">चीन</span> <span class="s1">ने</span> <span class="s1">घोषणा</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">उसकी</span><span class="s2"> 1.4 </span><span class="s1">अरब</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आबादी</span> <span class="s1">अत्यधिक</span> <span class="s1">ग़रीबी</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">बाहर</span> <span class="s1">आ</span> <span class="s1">गई</span> <span class="s1">है।</span><a href="#_ftn36" name="_ftnref36"><sup>[36]</sup></a> <span class="s1">देश</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">मौजूद</span> <span class="s1">विरोधाभासों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">जारी</span> <span class="s1">समस्याओं</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">बावजूद</span><span class="s2">, </span><span class="s1">लू</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">मानना</span><span class="s2"> ​​​​</span><span class="s1">है</span> <span class="s1">कि</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">उदय</span> <span class="s1">का</span> <span class="s1">श्रेय</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">पूँजीवादी</span> <span class="s1">तत्वों</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बाज़ार</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">ताक़तों</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">दिया</span> <span class="s1">जाना</span> <span class="s1">चाहिए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बल्कि</span><span class="s2"> 1949 </span><span class="s1">से</span> <span class="s1">समाजवाद</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">चल</span> <span class="s1">रही</span> <span class="s1">राजनीतिक</span> <span class="s1">प्रतिबद्धता</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">दिया</span> <span class="s1">जाना</span> <span class="s1">चाहिए</span><span class="s2">: ‘</span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कहानी</span> <span class="s1">सिर्फ़</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">कहानी</span> <span class="s1">नहीं</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">; </span><span class="s1">यह</span> <span class="s1">तीसरी</span> <span class="s1">दुनिया</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बीसवीं</span> <span class="s1">सदी</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">इतिहास</span><span class="s2">, </span><span class="s1">समाजवादी</span> <span class="s1">आंदोलन</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">दुनिया</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">सभी</span> <span class="s1">ग़रीब</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">की</span><span class="s2"> [</span><span class="s1">कहानी</span><span class="s2">] </span><span class="s1">है।</span> <span class="s1">विशेष</span> <span class="s1">रूप</span> <span class="s1">से</span> <span class="s1">वैश्विक</span> <span class="s1">स्थिति</span> <span class="s1">के</span><span class="s2"> [</span><span class="s1">मौजूदा</span><span class="s2">] </span><span class="s1">ध्रुवीकरण</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">देखते</span> <span class="s1">हुए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">हमें</span> <span class="s1">न</span> <span class="s1">केवल</span> <span class="s1">चीन</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span><span class="s2">, </span><span class="s1">बल्कि</span> <span class="s1">पूरे</span> <span class="s1">दक्षिणी</span> <span class="s1">गोलार्ध</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">येनान</span> <span class="s1">भावना</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">याद</span> <span class="s1">करने</span> <span class="s1">की</span> <span class="s1">आवश्यकता</span> <span class="s1">है</span><span class="s2">’</span><span class="s3">।</span><a href="#_ftn37" name="_ftnref37"><sup>[37]</sup></a> <span class="s1">आठ</span> <span class="s1">दशक</span> <span class="s1">बाद</span><span class="s2">, </span><span class="s1">हम</span> <span class="s1">उस</span> <span class="s1">उत्साह</span> <span class="s1">को</span> <span class="s1">याद</span> <span class="s1">करते</span> <span class="s1">हैं</span> <span class="s1">जिसके</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">युवा</span> <span class="s1">कलाकार</span> <span class="s1">और</span> <span class="s1">बुद्धिजीवी</span><span class="s2"> ‘</span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">जाओ</span><span class="s2">‘ </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">आह्वान</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">साथ</span> <span class="s1">ग्रामीण</span> <span class="s1">इलाक़ों</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">गए</span> <span class="s1">थे।</span></p>
<p> </p>
<div id="attachment_59666" class="wp-caption aligncenter"><img loading="lazy" decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-59666" class="wp-image-59666 size-full img-responsive" src="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_7.jpg" alt="" width="651" height="949" srcset="https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_7.jpg 651w, https://dev.thetricontinental.org/wp-content/uploads/2022/05/20220511_D52_Images_7-206x300.jpg 206w" sizes="auto, (max-width: 651px) 100vw, 651px"><p id="caption-attachment-59666" class="wp-caption-text" style="text-align:center;"><small><span style="color: #ba2025;"><span class="s1">ऊपर</span><span class="s2">/</span><span class="s1">नीचे</span><span class="s2">: </span><span class="s1">यांग्गे</span> <span class="s1">गायन</span> <span class="s1">मंडलियाँ</span><span class="s2"> 1943 </span><span class="s1">के</span> <span class="s1">वसंत</span> <span class="s1">उत्सव</span> <span class="s1">में</span> <span class="s1">लोगों</span> <span class="s1">के</span> <span class="s1">लिए</span> <span class="s1">गा</span> <span class="s1">रही</span> <span class="s1">हैं।</span><br><span class="s1">श्रेय</span><span class="s2">: </span><span class="s1">येनान</span> <span class="s1">रेड</span> <span class="s1">क्लाउड</span> <span class="s1">प्लेटफ़ॉर्म</span><span class="s2"> [</span><span class="s3">延安红云平台</span><span class="s2">] </span><span class="s1">और</span> <span class="s1">चाइना</span> <span class="s1">यूथ</span> <span class="s1">डेली </span>[中国青年报]</span></small></p></div>
<p><em> </em></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">पीली</span><i> </i><span class="s1">नदी</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">किनारे</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">यान</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">पानी</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">तट</span><i> </i><span class="s1">पर</span><span class="s2"><i>,</i></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">पीली</span><i> </i><span class="s1">पृथ्वी</span><i> </i><span class="s1">का</span><i> </i><span class="s1">पठार</span><i> </i><span class="s1">है।</span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">याओडोंग</span><i> </i><span class="s1">गुफाओं</span><i> </i><span class="s1">से</span><i> </i><span class="s1">सामने</span><i> </i><span class="s1">घूमती</span><i> </i><span class="s1">चक्की</span><span class="s2"><i>,</i></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">अतीत</span><i> </i><span class="s1">में</span><i> </i><span class="s1">ले</span><i> </i><span class="s1">जाती</span><i> </i><span class="s1">है।</span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">मैं</span><i> </i><span class="s1">येनान</span><i> </i><span class="s1">जा</span><i> </i><span class="s1">रहा</span><i> </i><span class="s1">हूँ</span><span class="s2"><i>,</i></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">समय</span><i> </i><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">चुपचाप</span><i> </i><span class="s1">बीतते</span><i> </i><span class="s1">हुए</span><i> </i><span class="s1">देखने</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">लिए</span><span class="s2"><i>,</i></span></p>
<p class="p1" style="padding-left: 40px;"><span class="s1">हज़ारों</span><i> </i><span class="s1">पहाड़ियों</span><i> </i><span class="s1">को</span><i> </i><span class="s1">देखने</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">लिए</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">जो</span><i> </i><span class="s1">पूरी</span><i> </i><span class="s1">तरह</span><i> </i><span class="s1">लाल</span><i> </i><span class="s1">हैं।</span></p>
<p class="p3" style="padding-left: 40px;"><span class="s2"><i>– ‘</i></span><span class="s1">आई</span><i> </i><span class="s1">एम</span><i> </i><span class="s1">गोइंग</span><i> </i><span class="s1">टू</span><i> </i><span class="s1">येनान</span><span class="s2"><i>‘ (2011), </i></span><span class="s1">चीन</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">कम्युनिस्ट</span><i> </i><span class="s1">पार्टी</span><i> </i><span class="s1">की</span><i> </i><span class="s1">स्थापना</span><i> </i><span class="s1">के</span><span class="s2"><i> 90</i></span><span class="s1">वीं</span><i> </i><span class="s1">वर्षगांठ</span><i> </i><span class="s1">के</span><i> </i><span class="s1">अवसर</span><i> </i><span class="s1">पर</span><i> </i><span class="s1">ज़ू</span><i> </i><span class="s1">पीडोंग</span><i> </i><span class="s1">द्वारा</span><i> </i><span class="s1">रचित</span><span class="s2"><i>, </i></span><span class="s1">हुआ</span><i> </i><span class="s1">फेंग</span><i> </i><span class="s1">द्वारा</span><i> </i><span class="s1">लिखित</span><i> </i><span class="s1">और</span><i> </i><span class="s1">ली</span><i> </i><span class="s1">लॉन्ग</span><i> </i><span class="s1">द्वारा</span><i> </i><span class="s1">लिए</span><i> </i><span class="s1">गाया</span><i> </i><span class="s1">गया</span><i> </i><span class="s1">गीत।</span></p>
<p><em> </em></p>
<h3 style="margin:2em 0;"><span style="color: #ba2025;"><strong>Bibliography</strong></span></h3>
<p>CCTV 中国中央电视台, ‘Wenyi de dengta’ 文艺的灯塔 [A beacon of literature and art], 20 May 2017, <a href="https://tv.cctv.com/2017/05/20/VIDEf0rZPBuMfJZORRpV5dp9170520.shtml">https://tv.cctv.com/2017/05/20/VIDEf0rZPBuMfJZORRpV5dp9170520.shtml</a>.</p>
<p>CGTN, ‘A quick look at the epic journey of the Long March’, 1 July 2019, <a href="https://news.cgtn.com/news/2019-07-01/A-quick-look-at-the-epic-journey-of-the-Long-March--HYhdCulxPG/index.html">https://news.cgtn.com/news/2019-07-01/A-quick-look-at-the-epic-journey-of-the-Long-March–HYhdCulxPG/index.html</a>.</p>
<p>Denton, Kirk A. ‘Yan’an as a site of memory’. In <em>Places of Memory in Modern China: History, Politics, and Identity</em>, edited by Marc Andre Matten. Leiden: Brill, 2012.</p>
<p>Ding Ling 丁玲. ‘Zuojia shi zhengzhihua le de ren’ 作家是政治化了的人 [A writer is a politicized person], Quánguó gāoděng yuàn xiào wényì lǐlùn xuéshù tǎolùn huì漫谈文艺与政治的关系 [On The Relationship Between Literature and Politics], 全国高等院校文艺理论学术讨论会 [Symposium on Art and Literature Theory in China’s Higher Education], Lushang, Jiujiang City, Jiangxi Province, August 1980.</p>
<p>Ding Xiaoping 丁晓平. ‘Hu qiaomu yu ‘zai yan’an wenyi zuotanhui shang de jianghua’ 胡乔木与《在延安文艺座谈会上的讲话》[Hu Qiaomu and the <em>Talks at the Yan’an Forum on Literature and Art</em>]. <em>Zhonghua dushu bao</em>中华读书报 [China Reading Weekly], 28 May 2012. <a href="https://www.tsinghua.org.cn/info/1951/18270.htm">https://www.tsinghua.org.cn/info/1951/18270.htm</a>.</p>
<p>Douglas, Emory. Interview by Tings Chak, 7 March 2022, transcript Tings Chak.</p>
<p>Fan Xue范雪, ‘Dao shanbei qu: qiqi shibian hou yipi qingnian de rensheng xuanze’ 到陕北去：七七事变后一批青年的人生选择 [Go to Shaanbei: the life choice of a group of young people after the July 7<sup>th </sup>Incident], <em>Baoma</em>保马, 16 March 2020. <a href="https://mp.weixin.qq.com/s/CKzJ39SCb78OrNYBS3Yhyw">https://mp.weixin.qq.com/s/CKzJ39SCb78OrNYBS3Yhyw</a>.</p>
<p>Gramsci, Antonio. ‘The Intellectuals’. In <em>Selections from the Prison Notebooks</em>. Translated and edited by Q. Hoare and G.N. Smith, 3–23. New York: International Publishing, 1971. <a href="https://www.marxists.org/archive/gramsci/prison_notebooks/problems/intellectuals.htm">https://www.marxists.org/archive/gramsci/prison_notebooks/problems/intellectuals.htm</a>.</p>
<p>Hu Qiaomu 胡乔木. <em>Hu qiaomu huiyi mao zedong</em><em>胡</em><em>乔</em><em>木回</em><em>忆</em><em>毛</em><em>泽东</em> [<em>Hu Qiaomu Memories of Mao Zedong</em>]. Beijing: Ren min chu ban she人民出版社[People’s Publishing House], 2003.</p>
<p>Huo Jinglian 霍静廉. ‘Qiantan mao zedong “zai yan’an wenyi zuotanhui shang de jianghua” zai guoneiwai de yingxiang’ 浅谈毛泽东《在延安文艺座谈会上的讲话》在国内外的影响 [On the domestic and international influence of Mao’s <em>Talks at the Yan’an Forum on Literature and Art</em>]. 纪念毛泽东同志《讲话》发表60周年研讨会[Seminar to commemorate the 60<sup>th</sup> anniversary of Comrade Mao’s <em>Talks</em>] (May 2002). <a href="https://cpfd.cnki.com.cn/Article/CPFDTOTAL-SQSL200205001016.htm">https://cpfd.cnki.com.cn/Article/CPFDTOTAL-SQSL200205001016.htm</a>.</p>
<p>Jiang Hui 蒋晖, ‘“Zai yan’an wenyi zuotanhui shang de jianghua” zai feizhou de gushi’《在延安文艺座谈会上的讲话》在非洲的故事 [The African story of the <em>Talks at the Yan’an Forum on Literature and Art</em>]<em>, Baoma</em>保马, 30 November 2015. <a href="https://mp.weixin.qq.com/s/TqU7-u06Cjd3toX4HB9yhQ">https://mp.weixin.qq.com/s/TqU7-u06Cjd3toX4HB9yhQ</a>.</p>
<p>Judd, Ellen R. ‘Prelude to the “Yan’an Talks”: Problems in Transforming a Literary Intelligentsia’. <em>Modern China</em> 11, no. 3 (July 1985): 377–408.</p>
<p>Li Huanhuan. ‘On the Inheritance and Development of Yan’an Yangge during the War of Resistance’. <em>Academic Journal of Humanities &amp; Social Sciences </em>4, no. 2 (2021): 35-39.</p>
<p>Lu, Xinyu. Interview by Tings Chak, 14 March 2022, transcript by Tings Chak.</p>
<p>Ma Ke. ‘From “Yangko” Opera to “The White-Haired Girl”’. <em>Peking Review</em>, 6, no. 21 (May 1962): 20–22.</p>
<p>Ma Kefung 马克锋. ‘Shu wan qingnian weihe maozhe fengzian benfu yan’an?’ 数万青年为何冒着风险奔赴延安？[Why do tens of thousands of young people take risks to go to Yan’an?]. 人民论坛 [<em>China Forum</em>], 25 February 2021, <a href="http://www.kunlunce.com/llyj/fl11111111111/2021-02-25/150570.html">http://www.kunlunce.com/llyj/fl11111111111/2021-02-25/150570.html</a>.</p>
<p>Mao, Zedong. ‘Talks at the Yan’an Forum on Literature and Art’. In <em>Selected Works of Mao Tse-tung</em>. Peking: Foreign Languages Press, 1967. <a href="https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-3/mswv3_08.htm">https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-3/mswv3_08.htm</a>.</p>
<p>Marx, Karl. <em>Theses on Feuerbach</em>. 1845. <a href="https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses/">https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses/</a>.</p>
<p>McDougall, Bonnie. <em>Mao Zedong’s ‘Talks at the Yan’an Conference on Literature and Art’: A Translation of the 1943 Text with Commenary</em>. Ann Arbor: University of Michigan, 1980.</p>
<p>Meisner, Maurice. <em>Mao Zedong: A Political and Intellectual Portrait</em>. Cambridge: Polity Press, 2007.</p>
<p>Lal, Priya. ‘Maoism in Tanzania: Material connections and shared imaginaries’. In <em>Mao’s Little Red Book: A Global History</em>, edited by Alexander C. Cook, 96–116. Cambridge University Press, 2014.</p>
<p>Lenin, V.I. ‘On Soviet Power’. In <em>Lenin’s Collected Works, Vol. 29</em>, 248–249<em>. </em>Moscow: Progress Publishers, 1972. <a href="https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1919/mar/x08.htm">https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1919/mar/x08.htm</a>.</p>
<p>Lenin, V.I. ‘Party Organisation and Party Literature’. In <em>Lenin Collected Works, Vol. 10</em>, 44–49. Moscow: Progress Publishers, 1965. <a href="https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1905/nov/13.htm">https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1905/nov/13.htm</a>.</p>
<p>Mitter, Rana. <em>Forgotten Ally: China’s World War II, 1937–1945</em>. Boston/New York: Houghton Mifflin Harcourt, 2013.</p>
<p>Rubin, Kyna. ‘Writers’ Discontent and Party Response in Yan’an Before “Wild Lily”: The Manchurian Writers and Zhou Yang’. <em>Modern Chinese Literature</em> 1, no. 1 (September 1984): 79–102.</p>
<p>Snow, Edgar. <em>Red Star Over China. </em>New York: Grove Press, 1994.</p>
<p>Soon, Simon. ‘Engineering the human soul in 1950s Indonesia and Singapore’. In <em>Art, Global Maoism and the Chinese Cultural Revolution</em>, edited by Jacopo Galimberti et al, 53–66. Manchester University Press, 2020.</p>
<p>Sunderason, Sanjukta. ‘Framing margins: Mao and visuality in twentieth-century India’. In <em>Art, Global Maoism and the Chinese Cultural Revolution</em>, edited by Jacopo Galimberti et al, 67–86. Manchester University Press, 2020.</p>
<p>Tricontinental: Institute for Social Research, <em>Serve the People: The Eradication of Extreme Poverty in China</em>. Studies in Socialist Construction no. 1, July 2021. <a href="https://dev.thetricontinental.org/studies-1-socialist-construction/">https://dev.thetricontinental.org/studies-1-socialist-construction/</a>.</p>
<p>Tricontinental: Institute for Social Research,<em> The Legacy of Lekra: Organising Revolutionary Culture in Indonesia</em>. Dossier no. 35, December 2020. <a href="https://dev.thetricontinental.org/dossier-35-lekra/">https://dev.thetricontinental.org/dossier-35-lekra/</a>.</p>
<p>Tricontinental: Institute for Social Research, <em>The New Intellectual. </em>Dossier no. 13, February 2019. <a href="https://dev.thetricontinental.org/the-new-intellectual/">https://dev.thetricontinental.org/the-new-intellectual/</a>.</p>
<p>Wang Xiaoping. <em>Contending for the ‘Chinese Modern’: The Writing of Fiction in the Great Transformative Epoch of Modern China, 1937-1949</em>. Leiden: Brill, 2019.</p>
<p>Xi Jinping. ‘Speech at the Forum on Literature and Art’. Transcript of the speech in Beijing, 15 October 2014. <a href="https://chinacopyrightandmedia.wordpress.com/2014/10/15/speech-at-the-forum-on-literature-and-art/">https://chinacopyrightandmedia.wordpress.com/2014/10/15/speech-at-the-forum-on-literature-and-art/</a>.</p>
<p> </p>
<h3 style="margin:2em 0;"><strong><span style="color: #ba2025;">Endnotes</span></strong></h3>
<p><a href="#_ftnref1" name="_ftn1">[1]</a> Hu Qiaomu胡乔木, <em>Hu qiaomu huiyi mao zedong</em>胡乔木回忆毛泽东 [Hu Qiaomu Memories of Mao Zedong] (Beijing: People’s Publishing House, 2003), 251–268.</p>
<p><a href="#_ftnref2" name="_ftn2">[2]</a> Mao, Zedong. ‘Talks at the Yan’an Forum on Literature and Art’, in <em>Selected Works of Mao Tse-tung</em>. (Peking: Foreign Languages Press, 1967), <a href="https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-3/mswv3_08.htm">https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-3/mswv3_08.htm</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref3" name="_ftn3">[3]</a> Fan Xue范雪, ‘Dao shanbei qu: qiqi shibian hou yipi qingnian de rensheng xuanze’ 到陕北去：七七事变后一批青年的人生选择 [Go to Shaanbei: the life choice of a group of young people after the July 7th Incident], <em>Baoma </em>保马, 16 March 2020, <a href="https://mp.weixin.qq.com/s/CKzJ39SCb78OrNYBS3Yhyw">https://mp.weixin.qq.com/s/CKzJ39SCb78OrNYBS3Yhyw</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref4" name="_ftn4">[4]</a> Rana Mitter, <em>Forgotten Ally: China’s World War II, 1937–1945</em> (Boston/New York: Houghton Mifflin Harcourt, 2013).</p>
<p><a href="#_ftnref5" name="_ftn5">[5]</a> Fan Xue 范雪, ‘Dao shanbei qu: qiqi shibian hou yipi qingnian de rensheng xuanze’ 到陕北去：七七事变后一批青年的人生选择 [Go to Shaanbei: the life choice of a group of young people after the 7 July Incident].</p>
<p><a href="#_ftnref6" name="_ftn6">[6]</a> Kirk A. Denton, ‘Yan’an as a site of memory’, in <em>Places of Memory in Modern China: History, Politics, and Identity</em>, ed. Marc Andre Matten (Leiden: Brill, 2012), 239.</p>
<p><a href="#_ftnref7" name="_ftn7">[7]</a> Maurice Meisner, <em>Mao Zedong: A Political and Intellectual Portrait</em> (Cambridge: Polity Press, 2007), 75.</p>
<p><a href="#_ftnref8" name="_ftn8">[8]</a> Meisner, <em>Mao </em>Zedong, 74; ‘A quick look at the epic journey of the Long March’, <em>CGTN</em>, 1 July 2019, <a href="https://news.cgtn.com/news/2019-07-01/A-quick-look-at-the-epic-journey-of-the-Long-March--HYhdCulxPG/index.html">https://news.cgtn.com/news/2019-07-01/A-quick-look-at-the-epic-journey-of-the-Long-March–HYhdCulxPG/index.html</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref9" name="_ftn9">[9]</a> Edgar Snow,<em> Red Star Over China </em>(New York: Grove Press, 1994), 190.</p>
<p><a href="#_ftnref10" name="_ftn10">[10]</a> Meisner, <em>Mao Zedong</em>, 75–76.</p>
<p><a href="#_ftnref11" name="_ftn11">[11]</a> Ma Kefung 马克锋. ‘Shu wan qingnian weihe maozhe fengzian benfu yan’an?’ 数万青年为何冒着风险奔赴延安？[Why do tens of thousands of young people take risks to go to Yan’an?]. 人民论坛 [<em>China Forum</em>], 25 February 2021, <a href="http://www.kunlunce.com/llyj/fl11111111111/2021-02-25/150570.html">http://www.kunlunce.com/llyj/fl11111111111/2021-02-25/150570.html</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref12" name="_ftn12">[12]</a> Ellen R. Judd, ‘Prelude to the “Yan’an Talks”: Problems in Transforming a Literary Intelligentsia’, <em>Modern China</em> 11, no. 3 (July 1985): 377–408.</p>
<p><a href="#_ftnref13" name="_ftn13">[13]</a> Snow,<em> Red Star Over China</em>, 115–116.</p>
<p><a href="#_ftnref14" name="_ftn14">[14]</a> Ding Xiaoping丁晓平. ‘Hu qiaomu yu ‘zai yan’an wenyi zuotanhui shang de jianghua’ 胡乔木与《在延安文艺座谈会上的讲话》 [Hu Qiaomu and the <em>Talks at the Yan’an Forum on Literature and Art</em>]. 中华读书报 [<em>China Reading Weekly</em>], 28 May 2012, <a href="https://www.tsinghua.org.cn/info/1951/18270.htm">https://www.tsinghua.org.cn/info/1951/18270.htm</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref15" name="_ftn15">[15]</a> Kyna Rubin, ‘Writers’ Discontent and Party Response in Yan’an Before “Wild Lily”: The Manchurian Writers and Zhou Yang’, <em>Modern Chinese Literature</em> 1, no. 1 (September 1984): 79–102; Judd, ‘Prelude to the “Yan’an Talks”’, 377–408.</p>
<p><a href="#_ftnref16" name="_ftn16">[16]</a> Rubin, ‘Writers’ Discontent and Party Response’, 90.</p>
<p><a href="#_ftnref17" name="_ftn17">[17]</a> V. I. Lenin, ‘Party Organisation and Party Literature’, in <em>Lenin Collected Works, Vol. 10</em> (Moscow: Progress Publishers, 1965), 44–49, <a href="https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1905/nov/13.htm">https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1905/nov/13.htm</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref18" name="_ftn18">[18]</a> Judd, ‘Prelude to the “Yan’an Talks”’, 377–408.</p>
<p><a href="#_ftnref19" name="_ftn19">[19]</a> Karl Marx, <em>Theses on Feuerbach</em>, 1845, <a href="https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses">https://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses</a>; Antonio Gramsci, ‘The Intellectuals’, in <em>Selections from the Prison Notebooks</em>, trans. and ed. Q. Hoare and G.N. Smith (New York: International Publishing), 3–23, <a href="https://www.marxists.org/archive/gramsci/prison_notebooks/problems/intellectuals.htm">https://www.marxists.org/archive/gramsci/prison_notebooks/problems/intellectuals.htm</a><u>; </u>Tricontinental: Institute for Social Research, <em>The New Intellectual,</em> Dossier no. 12, February 2019, <a href="https://dev.thetricontinental.org/the-new-intellectual/">https://dev.thetricontinental.org/the-new-intellectual/</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref20" name="_ftn20">[20]</a> V.I. Lenin, ‘On Soviet Power’, in <em>Lenin Collected Works, Vol. 29</em>, (Moscow: Progress Publishers, 1972), 248–249, <a href="https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1919/mar/x08.htm">https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1919/mar/x08.htm</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref21" name="_ftn21">[21]</a> Ma Ke (spelled ‘Ma Ko’ in original publication), ‘From “Yangko” Opera to “The White-Haired Girl”’, in <em>Peking Review</em> 6, no. 21 (25 May 1962): 20–22.</p>
<p><a href="#_ftnref22" name="_ftn22">[22]</a> Hu Qiaomu, <em>Hu qiaomu huiyi mao zedong</em>胡乔木回忆毛泽东 [Hu Qiaomu Memories of Mao Zedong], 251–268.</p>
<p><a href="#_ftnref23" name="_ftn23">[23]</a> Ma Ke, ‘From “Yangko” Opera to “The White-Haired Girl”’, 20–22.</p>
<p><a href="#_ftnref24" name="_ftn24">[24]</a> Ibid.</p>
<p><a href="#_ftnref25" name="_ftn25">[25]</a> Li Huanhuan, ‘On the Inheritance and Development of Yan’an Yangge during the War of Resistance’, in <em>Academic Journal of Humanities &amp; Social Sciences</em> 4, no. 2 (2021): 35–39.</p>
<p><a href="#_ftnref26" name="_ftn26">[26]</a> Wang Xiaoping, <em>Contending for the ‘Chinese Modern’: The Writing of Fiction in the Great Transformative Epoch of Modern China, 1937–1949</em> (Leiden: Brill, 2019), 575.</p>
<p><a href="#_ftnref27" name="_ftn27">[27]</a> Ding Ling, 作家是政治化了的人 [<em>A writer is a politicised person</em>], 全国高等院校文艺理论学术讨论会 [Symposium on Art and Literature Theory in China’s Higher Education], Lushang, Jiujiang City, Jiangxi Province, August 1980.</p>
<p><a href="#_ftnref28" name="_ftn28">[28]</a> Bonnie McDougall, <em>Mao Zedong’s ‘Talks at the Yan’na Conference on Literature and Art’: A Translation of the 1953 Text with Commentary</em> (Ann Arbor: University of Michigan, 1980).</p>
<p><a href="#_ftnref29" name="_ftn29">[29]</a> Sanjukta Sunderason, ‘Framing margins: Mao and visuality in twentieth-century India’, in <em>Art, Global Maoism and the Chinese Cultural Revolution</em>, ed. Jacopo Galimberti et al (Manchester University Press, 2020), 72–73.</p>
<p><a href="#_ftnref30" name="_ftn30">[30]</a> Huo Jinglian 霍静廉. ‘Qiantan mao zedong “zai yan’an wenyi zuotanhui shang de jianghua” zai guoneiwai de yingxiang’ 浅谈毛泽东《在延安文艺座谈会上的讲话》在国内外的影响 [On the domestic and international influence of Mao’s <em>Talks at the Yan’an Forum on Literature and Art</em>]. 纪念毛泽东同志《讲话》发表60周年研讨会[Seminar to commemorate the 60<sup>th</sup> anniversary of Comrade Mao’s <em>Talks</em>] (May 2002). <a href="https://cpfd.cnki.com.cn/Article/CPFDTOTAL-SQSL200205001016.htm">https://cpfd.cnki.com.cn/Article/CPFDTOTAL-SQSL200205001016.htm</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref31" name="_ftn31">[31]</a> Tricontinental: Institute for Social Research,<em> The Legacy of Lekra: Organising Revolutionary Culture in Indonesia</em>, Dossier no. 35, December 2020, <a href="https://dev.thetricontinental.org/dossier-35-lekra/">https://dev.thetricontinental.org/dossier-35-lekra/</a>; Simon Soon, ‘Engineering the human soul in 1950s Indonesia and Singapore’, in <em>Art, Global Maoism and the Chinese Cultural Revolution</em>, ed. Jacopo Galimberti et al. (Manchester University Press, 2020), 53–66.</p>
<p><a href="#_ftnref32" name="_ftn32">[32]</a> Emory Douglas, interview by Tings Chak, 7 March 2022, transcript Tings Chak.</p>
<p><a href="#_ftnref33" name="_ftn33">[33]</a> Priya Lal, ‘Maoism in Tanzania: Material connections and shared imaginaries’, in <em>Mao’s Little Red Book: A Global History</em>, ed. Alexander C. Cook (Cambridge University Press, 2014), 97–101.</p>
<p><a href="#_ftnref34" name="_ftn34">[34]</a> Xi Jinping, ‘Speech at the Forum for Literature and Art’, Transcript of the speech in Beijing, 15 October 2015, <a href="https://chinacopyrightandmedia.wordpress.com/2014/10/15/speech-at-the-forum-on-literature-and-art/">https://chinacopyrightandmedia.wordpress.com/2014/10/15/speech-at-the-forum-on-literature-and-art/</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref35" name="_ftn35">[35]</a> Lu Xinyu, interview by Tings Chak, 14 March 2022, transcript by Tings Chak.</p>
<p><a href="#_ftnref36" name="_ftn36">[36]</a> Tricontinental: Institute for Social Research, <em>Serve the People: The Eradication of Extreme Poverty in China</em>, Studies in Socialist Construction no. 1, July 2021, <a href="https://dev.thetricontinental.org/studies-1-socialist-construction/">https://dev.thetricontinental.org/studies-1-socialist-construction/</a>.</p>
<p><a href="#_ftnref37" name="_ftn37">[37]</a> Lu Xinyu, interview by Tings Chak.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>

<!--
Performance optimized by W3 Total Cache. Learn more: https://www.boldgrid.com/w3-total-cache/?utm_source=w3tc&utm_medium=footer_comment&utm_campaign=free_plugin

Object Caching 98/201 objects using Memcached
Page Caching using Disk: Enhanced 
Lazy Loading (feed)
Minified using Disk
Database Caching 8/59 queries in 0.029 seconds using Memcached (Request-wide modification query)

Served from: dev.thetricontinental.org @ 2026-07-15 11:47:09 by W3 Total Cache
-->