બિરેન્દ્ર કુમાર યાદવ, વૉકિંગ ઓન ધ રૂફ ઑફ હેલ(નરકની છત પર ચાલવું), 2016. ખડાઉ (લાકડાના સેન્ડલ).

બિરેન્દ્ર કુમાર યાદવ, ભુંસાયેલા ચહેરાઓ, 2015. આર્કાઇવલ પ્રિન્ટ્સમાં ઇંટો બનાવનારની છબીઓ પર તેમના અંગૂઠાના નિશાન છે.

બે તથ્યોએ સમકાલીન ભારતમાં શાંતિના દેખાવને છિન્નભિન્ન કરી નાખ્યો. સૌપ્રથમ, કોવિડ-19 એ ભારતની આરોગ્ય પ્રણાલીના દાયકાઓથી ચાલતા અધ:પતન અને કેન્દ્ર સરકારની સંપૂર્ણ અસમર્થતાનો પર્દાફાશ કર્યો, જે વૈજ્ઞાનિક રીતે આધારિત, શાંત નેતૃત્વ પુરુ પાડવાને બદલે લોકોને થાળીઓ ખખડાવવાનું સૂચિત કરવા માટે આતુર હતી. બીજું, ભારતીય ખેડૂતો અને કિસાનોએ ભારતમાં ખેતીના અસ્તિત્વને જોખમમાં મૂકતા કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા ત્રણ બિલો(ખરડાઓ) સામે રોગચાળા દરમિયાન એક વર્ષ સુધી વિરોધ કર્યો હતો. તેમનો વિરોધ, જેને શ્રમજીવી વર્ગ અને મધ્યમ વર્ગના મોટા હિસ્સા તરફથી સમર્થન મળ્યું હતું, તે પીછેહઠ કરવાની આદત ન ધરાવતી સરકાર સામે જીતવામાં સક્ષમ નિવડ્યો હતો.

સરકાર તરફથી અને જાહેર યુનિવર્સિટીઓની લોકશાહી ભૂમિકાને નિસ્તેજ કરવા માટે વિકસેલા પ્રબુદ્ધ મંડળ (થિંક ટેન્ક)માંથી ઉદ્ભવતા સિદ્ધાંતો વાયરસની અસર અથવા ખેડૂતો અને કિસાનોની રાજકીય સ્થિતિસ્થાપકતા સમજાવી શક્યા નહોતા. નગ્ન લોભના ઈતિહાસને પ્રદર્શિત કરવા માટે તેમના સુંદર સિદ્ધાંતોનો મુખવટો ખુલ્લો પડી ગયો. ‘શ્રમ બજાર ઉદારીકરણ’ અને ‘વેપાર ઉદારીકરણ’ જેવા શબ્દસમૂહોએ કાર્યક્ષમ, આધુનિક સમાજનું નિર્માણ કર્યું નથી. તેના બદલે, જાહેર આરોગ્ય પ્રણાલીમાં દાયકાઓના કાપ, રોગચાળા દરમિયાન સંભાળ પૂરી પાડવા માટે ઓછા પગારવાળા ‘સ્વયંસેવકો’નો ઉપયોગ અને ચૂંટાયેલા પદાધિકારીઓ દ્વારા અવૈજ્ઞાનિક વિચારોના પ્રચારના પરિણામે મોટા પ્રમાણમાં કોવિડ -19 ના મૃતકોની સંખ્યા વધી હતી. આ દરમિયાન, નવઉદારવાદી સિદ્ધાંતના પાઠ્યપુસ્તકોમાંથી નીકળતા આ શબ્દસમૂહો કૃષિ કોમોડિટી બજારોનું નિયંત્રણ મોટા કોર્પોરેશનોને સોંપવા માટે બૌદ્ધિક આવરણ પૂરું પાડે છે, જેમાંના ઘણાના શાસક પક્ષ સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો છે.

આ મુખવટાની તિરાડોએ 1991 માં શરૂ થયેલા નવઉદારવાદી યુગની ભારતમાં અસામાજિક અસર પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. મીડિયા સમૂહો અને દિવ્ય પુરુષો જેમણે વધુ મૃત્યુ અટકાવવા માટે સરકારની પ્રશંસા કરવાનું શરૂ કર્યું હતું તેના દ્વારા ઝાંખા કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં આ પ્રકાશ તેજસ્વી બની ગયો હતો. પરંતુ તેમ છતાં પ્રકાશ ચમક્યો, અને તેણે સામૂહિક ચેતના પર અસર કરી, પછી ભલે તે વિરોધ પક્ષોને તાત્કાલિક ચૂંટણી લાભમાં પરિણમી ન હોય.

જૂન 2021 માં, ટ્રાઈકોન્ટિનેન્ટલ: ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સોશિયલ રિસર્ચે ડોસિયર નંબર 41, ‘ભારતનો ખેડૂત બળવો’માં ખેડૂતના વિરોધનું મૂલ્યાંકન પ્રકાશિત કર્યું હતું. તે ડોસિયરે સમજણ આપી હતી કે કેવી રીતે નવઉદાર નીતિએ ભારતીય ખેડૂતો અને જમીનવિહોણા ખેડૂતોને ખોખલા કરી દીધા છે, ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં અસમાનતા અને પીડામાં વધારો કર્યો છે. આ ડોસિયર, ભારતના કામદાર વર્ગની પરિસ્થિતિ, ભારતના વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર કામદાર વર્ગના જીવન અને કામ કરવાની પરિસ્થિતિઓનું વ્યાપક વિશ્લેષણ પ્રદાન કરે છે.

બિરેન્દ્ર કુમાર યાદવ,સરકારનું કામ ભગવાનનું કામ છે, 2017. મુંબઈ આર્ટ રૂમ(કલા ખંડ)ના પ્રવેશદ્વાર પર લગાવવામાં આવેલી LED લાઇટ.

લૉકડાઉન

24 માર્ચ 2020 ના રોજ, ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કોઈપણ પૂર્વસૂચના વિના દેશની 1.4 અબજની વસ્તી માટે ‘સંપૂર્ણ લોકડાઉન’ની જાહેરાત કરી નાખી. નાના અને મધ્યમ કદના વ્યવસાયો, જેઓ ભારતના મોટાભાગના કામદાર વર્ગને રોજગારી આપે છે, તેઓએ તેમના શટર નીચે ખેંચી લીધા. લોકડાઉનને કારણે, ઓછામાં ઓછા 12 કરોડ કામદારો અથવા ભારતના બિન-કૃષિ કામદાર વર્ગના 45 ટકાએ તેમની નોકરી ગુમાવી. માલિકો તેમના કામદારોને ચૂકવણી કરવા માટે કોઈ નૈતિક અથવા કાનૂની જવાબદારી હેઠળ ન હતા, જેમાંથી ઘણા કામદારોને તેમના પાછલા વેતન પણ મળ્યા ન હતા. કેટલાક કામદારો પાસે માત્ર થોડા દિવસોનું જ અન્ન હતું જ્યારે અન્ય લોકો પાસે પૈસા કે અન્ન બિલકુલ ન હતું અને ઘણાને તેઓ જે ઝૂંપડપટ્ટીઓમાં રહેતા હતા ત્યાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા. જાહેર જનતાના દબાણ અને આ બિનઆયોજિત લોકડાઉનને કારણે લાખો લોકો ભૂખે મરશે તેવી સંભાવનાનો જોઇને, સરકારે 26 માર્ચે એક નજીવા સહાય પેકેજની જાહેરાત કરી હતી જે ભારતના કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદનના 1 ટકા કરતા પણ ઓછું હતું.

લોકડાઉને ભારતીય કામદાર વર્ગની દયનીય સ્થિતિને ઉજાગર કરી.કામદાર સમુદાયના વિશાળ વર્ગને બેઘર અને ભૂખમરા તરફ ધકેલી દેવા માટે માત્ર એક નાનકડા ધક્કાની જરૂર હતી. શહેરોમાં કામદારો, જેમાંથી લગભગ તમામ દૂરના શહેરો અને ગામડાઓમાંથી સ્થળાંતરિત હતા, તેમને ન તો સરકાર તરફથી કોઈ નોંધપાત્ર સમર્થન હતું કે ન તો સમુદાય અને કૌટુમ્બિક માળખાની સુરક્ષા.¹

લાખો-કરોડો હતાશ પ્રવાસી મજૂરોએ કર્ફ્યુની અવજ્ઞા કરી અને હજારો કિલોમીટર ચાલીને તેમના મૂળ વતનોમાં ગયા. તેમના માટે, ગામો આશ્રય, સલામતી અને અમુક પ્રકારનું ગૌરવ પ્રદર્શિત કરતા હતા. કેટલાક પરિવહનની શોધમાં રેલ્વે અને બસ સ્ટેશનો તરફ ઉમટી પડ્યા હતા જ્યારે અન્ય લોકો રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર પગપાળા ગયા હતા. જેમના ગામડાઓ આવી મુસાફરી કરવા માટે ખૂબ દૂર હતાતેમના સહિતનાઅન્ય લાખો કામદારો શહેરોમાં જ રહ્યા અને અજાણ્યાઓની દયા પર નિર્ભર હતા. ટ્રેડ યુનિયનો, ડાબેરી રાજકીય પક્ષો, પગારદારી કર્મચારીઓ (મુખ્યત્વે બેંકના કર્મચારીઓ અને ઈન્ટરનેટ ટેક્નોલોજીના કર્મચારીઓ), સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓ અને અન્ય લોકોએ વિના વિલંબે કામદારોને ખોરાક અને પાણી પુરું પાડવા અને તેમના ગામડાઓમાં પાછા ફરવામાં મદદ કરવા જૂથો બનાવ્યા. રાજ્ય તરફથી પ્રતિક્રિયા લાક્ષણિક જ રહી હતી. પોલીસે રાજ્યની સરહદો પર મજુરોને અટકાવ્યા; કથિત રીતે તેમને સેનિટાઈઝ કરવા માટે વૉટર કેનન દ્વારા તેમના પર ઔદ્યોગિક બ્લીચનો છંટકાવ કર્યો; તેમની સાયકલો જપ્ત કરી; અને તેમને કર્ફ્યુનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ માર માર્યો. કામદારોના કલ્યાણની જવાબદારી નિભાવવા માટે કોઈ કોર્પોરેશન આગળ ન આવ્યું, તેમનું વલણ સરકાર જેટલું જ ઉદાસીન હતું.

શહેરોમાં ફસાયેલા લાખો કામદારોને સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિઓમાં રોગચાળાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. મોટાભાગનો શહેરી મજૂર વર્ગ – શહેરી ભારતનો લગભગ અડધો ભાગ – ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહે છે, જ્યાં હવા ખરાબ છે અને આસપાસનું વાતાવરણ ગંદુ છે. ખીચોખીચ રીતે ભરેલી ઈંટો અને શેડમાં પ્રકાશ ભાગ્યે જ પ્રવેશે છે, જે દરેક નિવાસને બીજાથી માત્ર થોડા ઇંચથી અલગ કરે છે. પરિવારોને સાંકડા રૂમમાં સજ્જડ રીતે ભરવામાં આવે છે, જ્યાં એકાંત અને શ્વાસ લેવાની જગ્યા અજાણી છે. પ્રવાસી મજૂરો તેમના નજીવા સામાન સાથે એક રૂમમાં એકબીજા પર ઊંઘતા હોય છે. આમાંની મોટાભાગની ઝૂંપડપટ્ટીઓ, જ્યાં ગટરની યોગ્ય વ્યવસ્થા નથી, આસપાસનો વિસ્તાર શૌચાલય બની રહ્યો છે. સામાજિક આપત્તિનું વર્ણન કરવું મુશ્કેલ છે. કામદારો તૂટી ગયેલી સેપ્ટિક ટાંકીઓમાં પડતા હોય છે, ગંદકીમાં ડૂબતા હોય છે. રસોઈ ઉર્જાના મુખ્ય સ્વરૂપરૂપે ગેસ સિલિન્ડર હોય છે, જેમાં દિશા-નિર્દેશોને અવગણીને ગેસ ભરવામાં આવતો હોય છે અને તેને કારણે દર બીજા દિવસે ગેસ સિલિન્ડર ફાટવાના બનાવો બનતા હોય છે.ભારે ચોમાસાના વરસાદ દરમિયાન આસપાસનો વિસ્તાર જળબંબાકાર થઈ જાય છે, જેમાં મરડો, ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા અને ટાઈફોઈડને છુટ્ટો દોર મળી જાય છે. રોગચાળો એ કામદારો માટે માત્ર એક વધુ બોજ હતો. ગીચોગીચ ઝૂંપડપટ્ટીઓમાં પૂરાઈને, જ્યાં સામાજિક(શારીરિક sic) અંતર અશક્ય છે, તેઓએ તેમના સમુદાયોમાં વાયરસ ફેલાતો જોયો.આ મજૂરો ભારત સરકાર અને ઉચ્ચ વર્ગની દૃષ્ટિ અને મનની બહાર હતા, આ તેમનું વલણ હતું.

કોવિડ -19 દ્વારા ફેલાવવામા આવેલા પ્રકોપનું પ્રમાણ છુપાવી શકાયું નહોતું. મજૂર વર્ગ અને ગરીબોની લાશો ગંગા નદીમાં તરતી જોવા મળી હતી અને દેશભરના સ્મશાનો અને કબ્રસ્તાનોમાં તેનો ઢગલો થતો જોવા મળ્યો હતો. કામદાર વર્ગના વિસ્તારોમાં સંક્રમણ અને મૃત્યુના ઊંચા દરના સ્પષ્ટ પુરાવા અને પ્રાથમિક જાણકારી હોવા છતાં સરકારે આંકડાઓને છુપાવવાનું તથા ચેપ અને જાનહાનિને ઓછી આંકવાનુ શરૂ કર્યું. જાહેર આરોગ્ય પ્રણાલીની સ્થિતિ કથળતી રહે તેની દેખરેખ રાખનારી અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગને ખાનગી ક્ષેત્રને સોંપી દેનારી સરકાર સ્પષ્ટપણે કામદારોના સ્વાસ્થ્ય કરતાં ‘બજાર’ અને અબજોપતિઓના સ્વાસ્થ્યમાં વધુ વ્યસ્ત દેખાઈ આવતી હતી.
દેશની કોવિડ-19 રસીઓમાં બે ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓની ઈજારાશાહી હતી. રોગચાળો નિયંત્રણમાંથી બહાર નીકળી ગયો હોવા છતાં, સરકારે રસીઓનું ઉત્પાદન વધારવા માટે સક્ષમ જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓને આગળ લાવવામાં વિલંબ કર્યો. એક રસી સરકારી સંશોધન સંસ્થાઓ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી હતી. તે જોતાં, જાહેર ક્ષેત્રને રસીના ઉત્પાદન અને વિતરણમાં વધારો કરવાનું કામ સરળતાથી સોંપી શકાયું હોત. જે સ્પષ્ટપણે જનતાના શ્રેષ્ઠ હિતમાં હતું પણ તે મૂડીના શ્રેષ્ઠ હિતમાં નહોતું. દેશના ઈતિહાસમાં જોવા મળેલી સૌથી ખરાબ જાહેર આરોગ્ય કટોકટીમાં હસ્તક્ષેપ કરવાને બદલે, જ્યારે ખાનગી કંપનીઓએ ભારે નફો કર્યો અને ભારતના કામદાર વર્ગને રસી આપવાની અવગણના કરી ત્યારે ભારત સરકાર તેમની સાથે રહી. આ બે ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓમાંથી એક કંપનીને એક ડોઝ દીઠ 2,000 ટકા સુધીનો નફો કર્યો જ્યારે બીજીએ 4,000 ટકા સુધીનો નફો કર્યો.² માર્ચ 2020 થી માર્ચ 2022 સુધીમાં, ભારતના મોટા ઉદ્યોગોનો નફો બમણો થયો અને દેશના અબજોપતિઓનીસંપત્તિ પણ વધી.³

બિરેન્દ્ર કુમાર યાદવ, ભાગ્યનો કાટમાળ, 2015. કાટમાળ પર ભારતીય શાહી.

ઉદારીકરણ પહેલાના યુગમાં કામદારો

1944 માં, બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદીઓને ભારતમાંથી બહાર કાઢી નાખવાના ચાર વર્ષ પહેલાં, ભારતીય મૂડીવાદીઓના જૂથે બોમ્બે પ્લાન તરીકે ઓળખાતા લખાણનો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો હતો. આ મૂડીવાદીઓએ સ્વીકાર્યું હતું કે સ્વતંત્ર ભારતમાં, ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાથી બચાવવાની જરૂર પડશે અને તેના વિકાસ માટે સંસાધનો આપવા પડશે. આ સંરક્ષણવાદી સિદ્ધાંતને ‘શિશુ ઉદ્યોગ’ સિદ્ધાંત કહેવામાં આવે છે. બોમ્બે પ્લાનમાંથી પ્રેરણા લઈને, નવા ભારતીય રાજ્યે ઔદ્યોગિક નીતિ (1948) વિકસાવી, આયોજન પંચ (1950) ની સ્થાપના કરી, પ્રથમ પંચ-વર્ષીય યોજના (1951-1956) ઘડી, ઔદ્યોગિક નીતિ ઠરાવ (1956) ઘડ્યો, તથા એકાધિકાર અને પ્રતિબંધિત વેપાર વ્યવહાર અધિનિયમ (1969) પસાર કર્યો. નવી ભારત સરકારની નીતિ જે ખાનગી ક્ષેત્રના ઉદ્યોગપતિઓ સાથે મળીને તૈયાર કરવામાં આવી હતી તે ખાનગી ક્ષેત્ર માટે કેટલાક ક્ષેત્રો નક્કી કરવા માટે હતી અને તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે હતી કે કોઈ ખાનગી-ક્ષેત્રનું જૂથ કોઈપણ એક ક્ષેત્ર પર પ્રભુત્વ ન જમાવી શકે. જો કે, જમીન સુધારણા દ્વારા કે કામદારોના અધિકારોની જોગવાઈ દ્વારા ભારતીય અર્થતંત્રનું કોઈ લોકતાંત્રીકરણ થયું ન હતું. જેનાથી સ્વતંત્ર ભારતના શરૂઆતના વર્ષોમાં ભદ્ર(મૂડીવાદી) સમાજને ઘણો ફાયદો થયો હતો. 1960 માં, વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુએ સ્વીકાર્યું હતું કે તેમની સરકારની નીતિઓએ સામાજિક અસમાનતાને વધુ તીવ્ર બનાવી છે:

મોટી સંખ્યામાં લોકોએ [રાષ્ટ્રની સંપત્તિના વધારામાં] ભાગીદારી કરી નથી અને [તેઓ] જીવનની પ્રાથમિક જરૂરિયાતોથી વંચિત છે. બીજી બાજુ તમે ખરેખર સમૃદ્ધ લોકોનું એક નાનું જૂથ જુઓ છો. તેઓએ કોઈપણ રીતે પોતાના માટે એક સમૃદ્ધ સમાજની સ્થાપના કરી છે, જો કે સમગ્ર ભારત તેનાથી દૂર હોઈ શકે છે… મને લાગે છે કે નવી સંપત્તિ એક ચોક્કસ દિશામાં વહી રહી છે અને યોગ્ય રીતે ફેલાઈ રહી નથી.⁴

ભારતમાં જાહેર ક્ષેત્રના નિર્માણનો ઉદ્દેશ સમાજવાદી દેશોથી અલગ હતો. તેનું નિર્માણ ખાનગી ક્ષેત્રના વિકાસ અને સંચયને સરળ બનાવવાના મર્યાદિત હેતુ માટે કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતીય જાહેર ક્ષેત્રનો ઉદ્દેશ્ય નફો વધારવાનો ન હતો, પરંતુ ખાનગી ઉદ્યોગ માટે ટકાઉ વાતાવરણ પ્રદાન કરવાનો હતો. તેથી માળખાગત સુવિધાઓઅને ભારે મશીનરી તથા સ્ટીલ જેવા ક્ષેત્રોમાં સરકાર દ્વારા રોકાણ કરવામાંઆવ્યું કારણ કે જો તેમાં જાહેર ક્ષેત્રની ગેરહાજરી હોત તો તે પશ્ચિમી દેશોમાંથી ખૂબ ઊંચા ખર્ચે આયાત કરવામાં આવતું હોત.

કામદારોની મજબૂત ચળવળોએ ચાવીરુપ ટ્રેડ યુનિયનોનું નિર્માણ કર્યું.આ કામદાર યુનિયનોએ કામના કલાકો, વેતન, લાભો અને સામૂહિક સોદાબાજી અંગેના કાયદાઓની અમલવારી તથા તેને મજબૂત બનાવવામાં અને વધુને વધુ કર્મચારીઓનો આ કાયદાની અંદર સમાવવા માટે દરમિયાનગીરી કરી. જાહેર ક્ષેત્રના કામદારો શા માટે આ લાભો પ્રાપ્ત કરી શક્યા તેના ત્રણ કારણો છે: પ્રથમ, કારણ કે જાહેર ક્ષેત્રની મૂડી-કેંદ્રિત પ્રકૃતિ અને મોટી ફેક્ટરીઓમાં કામદારોના અનુગામી સંકેન્દ્રણને લીધે હડતાલ દ્વારા નફાને ઝડપી નુકસાન પહોંચાડવાનો અવકાશ મળ્યો. બીજું, કારણ કે મોટાભાગે અલ્પશિક્ષિત અને અછતગ્રસ્ત વસ્તીનો અર્થ એ હતો કે કુશળ જાહેર-ક્ષેત્રના કામદારોની જગ્યા લેવા માટે શ્રમની અનામત સેના હંમેશા ઉપલબ્ધ હતી નહીં.અને ત્રીજું, સંઘર્ષની પરંપરા અને આ કારખાનાઓમાં વિકસિત ટ્રેડ યુનિયન સંસ્કૃતિને કારણે, જાહેર ક્ષેત્રના કામદારોએ ઉચ્ચ સ્તરની વર્ગ ચેતના વિકસાવી હતી. જો કે, જાહેર ક્ષેત્રની મૂડી-કેંદ્રિત ઉદ્યોગો સુધીની સીમિતતા અને શ્રમ દળમાં તેની પ્રમાણમાં ઓછી સંખ્યાએ સુનિશ્ચિત કર્યું કે ભારતીય કામદાર વર્ગનો માત્ર એક નાનો હિસ્સો જ આ અધિકારો મેળવી શકે. તેમ છતાં, જાહેર-ક્ષેત્રના કામદારોના અધિકારોએ બાકીના કામદાર વર્ગ માટે એક માપદંડ નક્કી કર્યો, જેણે તમામ કામદારોને આવરી લેવા શ્રમ કાયદાને વિસ્તારવા માટે અત્યંત વર્ગ-સભાન જાહેર-ક્ષેત્રના કામદારો સાથે મળીને લડત આપી. ભારતમાં 83 ટકા કામદારો અનૌપચારિક ક્ષેત્રમાં છે. જેમાં ઘરગથ્થુ અને અનિશ્ચિત કામની સાથે નાના, અસંગઠિત સાહસોનો સમાવેશ થાય છે તે જોતાં આ સંઘર્ષ મહત્વપૂર્ણ છે. ઔપચારિક ક્ષેત્રમાં પણ, રોજગારની નોંધપાત્ર ટકાવારી અનૌપચારિક પ્રકૃતિની છે (જેમ કે પેટા કરાર આધારિત કામ),જે કુલ અનૌપચારિક રીતે કાર્યરત કામદારોને શ્રમ દળના 90 ટકાથી વધુ સુધી લાવે છે.⁵

આ કામદારો માટે, કાયદા અને અધિકારો એક મૃગજળ છે: તેમાંના મોટાભાગના કામદારો ભૂખના સ્તરથી સહેજ જ ઉપર નિર્ધારિત થયેલ લઘુત્તમ વેતન પણ કમાઇ શકતા નથી. રક્ષણના અભાવને કારણે, આ કામદારોને રોજિંદા વેતન કરાર સહિત અનિયમિત અને મોસમી કરારો માટે ફરજ પાડવામાં આવે છે, જે તેમને આવકના વિશ્વસનીય સ્ત્રોતોથી વંચિત રાખે છે. ઉદારીકરણ પહેલા પણ કામની અનૌપચારિક અને અનિયંત્રિત પ્રકૃતિનો અર્થ એ હતો કે સંગઠન આ કામદારો માટે લાંબા સમયથી પરાયું હતું. કેરળ, ત્રિપુરા અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યો કે જ્યાં ડાબેરીઓ સત્તામાં છે અથવા રહી ચૂક્યા છે તેવા રાજ્યોમાં જ કામદારો એવા કાયદા પ્રાપ્ત કરી શક્યા છે કે જેણે તેમની કામ કરવાની સ્થિતિમાં સુધારો કર્યો છે અને તેમને યુનિયન બનાવવાની મંજૂરી આપી છે. આ રાજ્યોમાં, કામદારોનો આવકમાં વધુ હિસ્સો રહ્યો છે.

બિરેન્દ્ર કુમાર યાદવ,પોતાના જ પગ પર કુહાડી, 2015. લોખંડ અને લાકડું

1991 થી શ્રમ બજાર સુધારણા

1991 માં, ભારત સરકારે ટૂંકા ગાળાની નાણાકીય સહાયના બદલામાં અર્થતંત્રને ઉદારવાદી બનાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ (ઈન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ) સાથે કરાર કર્યો. આમાં શ્રમ બજારમાં ‘સુધારણા’ કરવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતા અને આંશિક રીતે સુરક્ષિત ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાને વિદેશી મૂડી માટે(વધારે) ખોલવાની પ્રતિબદ્ધતા સામેલ હતી. બોમ્બે પ્લાનનો યુગ પૂરો થયો હતો.

ભારત વિદેશી મૂડી માટે માત્ર તેના આંતરિક બજારના કદને કારણે જ નહીં, પરંતુ તેના કામદારોની મોટી સંખ્યાને કારણે પણ આકર્ષક હતું જેમને ઓછા વેતન ચૂકવી કામ પર રાખી શકાતા હતા. આઝાદી પછીના વર્ષોમાં પણ કામદારો અલ્પ વેતન મેળવનાર અને ભૂખમરાની હાલતમાં (અલ્પપોષિત) રહ્યા હતા, પરંતુ તેમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો હતો: તેમનો મોટો વર્ગ સાક્ષર બન્યો હતો. આ તકનીકી રીતે કુશળ અને વધુ મહત્વાકાંક્ષી કામદાર વર્ગ 1980 ના દાયકા સુધીમાં ઉભરી આવ્યો હતો. વ્યાવસાયિક અને તકનીકી તાલીમમાં સરકારના રોકાણ, બાળકો માટે શૈક્ષણિક તકોમાં વધારા માટેની લડતને કારણે અને કૃષિ પરિવર્તન કે જેણે ખેડૂતો અને કિસાનોના બાળકોમાં નવી આકાંક્ષાઓ પેદા કરી હતી તેને લીધે વિસ્તારિત થવાનો ચાલુ રહ્યો હતો. જો કે, તેમને સમાવવા માટે રોજગારીનું વિસ્તરણ થયું ન હતું. ઓછું વેતન મેળવનાર, અલ્પપોષિત મજૂરોની આ મોટી સેના હતી, જે કદાચ વિશ્વની સૌથી ખરાબ કામ કરવાની પરિસ્થિતિઓમાં કામ કરવા માટે ટેવાયેલી હતી.પરંતુ હવે નવી આકાંક્ષાઓ અને સાક્ષરતા સાથે, તે ઉદારીકરણની પૂર્વસંધ્યાએ આંતરરાષ્ટ્રીય મૂડી દ્વારા શોષિત થવાની રાહ જોઈ રહી હતી.

કોર્પોરેટ સેક્ટરે કામદારો વિરુદ્ધ બધા જ પ્રકારની મીડિયા ઝુંબેશને આગળ ધપાવી. તેમણે એવી દલીલ કરી કે તેઓ વિશેષાધિકૃત અને આળસુ છે અને વૈશ્વિકીકરણના આ નવા યુગમાં ‘સુગમતા’ હોવી જરૂરી છે. ઘણી શૈક્ષણિક અને નીતિ સંસ્થાઓ ‘શ્રમ બજારની સુગમતા’ને મુદ્દો બનાવવાની ઝુંબેશમાં કૂદી પડી. આ દલીલનો સામાન્ય અભિગમ એ હતો કે શ્રમ મૂડીના તાલ પર કામ કરવું જોઈએ તથા તે રોજગાર અને વેતન વિશેના નિયમો માટે ‘બંધાયેલુ’ ન હોવું જોઈએ. કામદારોના જીવન ધોરણ જાળવવાની કોઈ પણ જવાબદારીથી પ્રભાવિત થયા વિના, પુરવઠા અને માંગના સરળ સિદ્ધાંત અનુસાર વેતન ચૂકવવાની છૂટ મળવી જોઈએ. આવી રુપરેખા કામદારો માટે સામાજિક રીતે નુકસાનકારક હોવા છતાં તેઓએ દલીલ કરી કે તે વિદેશી રોકાણ લાવશે,જે કથિત રીતે ઉદ્યોગના સામાન્ય તકનીકી સ્તરને વધારશે અને શ્રમ ઉત્પાદકતામાં વધુ વધારો કરશે. જેના થકી લાંબા ગાળામાં વૃદ્ધિ દર અને વેતન સ્તર, બંનેમાં વધારો થશે.

વિકાસના આ સુવર્ણ માર્ગની સામે બે અવરોધો છે: જાહેર-ક્ષેત્રના ટ્રેડ યુનિયનો, જે ‘સુગમતા’ના સિદ્ધાંતનો સતત વિરોધ કરતા રહ્યા અને મજૂર કાયદાનું અસ્તિત્વ. ટ્રેડ યુનિયનોના પ્રતિકારનું એક મહત્વનું ઉદાહરણ વિશાખાપટ્ટનમ સ્ટીલ પ્લાન્ટની લડાઈ છે, જેનું નેતૃત્વ કામદારો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં લોકો જોડાયા હતા, જેમણે સાથે મળીને એક દાયકા સુધી અનેક ખાનગીકરણના પ્રયાસોને અટકાવ્યા હતા.⁶ યુનિયનો તરફથી પડકારોનો સામનો કરીને, સરકાર ફેક્ટરી દર ફેક્ટરી યુનિયનો સામે લડવા કરતા, એક વ્યાપક ઉકેલ તરફ આગળ વધી. જેમાં કાયદાને તેની તરફેણમાં લાવવા માટે, 1991 થી નવઉદારવાદી એજન્ડા સાથે સંલગ્ન ન્યાયતંત્ર દ્વારા સરકારની સહાય કરવામાં આવી. ઉદારીકરણના શરૂઆતના વર્ષોમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે એર ઈન્ડિયાના કોન્ટ્રાક્ટ કામદારો અમુક કિસ્સાઓમાં કાયમી કામદારો બની શકે છે. પરંતુ 2001 માં, સ્ટીલ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા અને અન્ય જાહેર-ક્ષેત્રની કંપનીઓની અપીલને પગલે કોર્ટે આ ચુકાદો ઉલટાવી દીધો, જેણે કામદારોએ દાયકાઓના સંઘર્ષ દ્વારા મેળવેલા લાભોને રદબાતલ કરી દીધા. કરાર આધારિત કામદારો પર આ હુમલો હડતાલ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો સંયોજિત પ્રયાસ જેવા અન્ય ઔદ્યોગિક વિવાદો સાથે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ, 6 ઓગસ્ટ 2003 ના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટે તમિલનાડુ રાજ્ય સરકારના 1,70,000 કર્મચારીઓને ‘ગેરકાયદે હડતાલ’ પર હોવાના આધારે બરતરફ કરવાની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે,જો કામદારો બિનશરતી માફી માંગે તો જ સરકારે તેમને ફરીથી નોકરી પર રાખવા પડશે. નિર્ણાયક રીતે, સર્વોચ્ચ અદાલતે તારણ કાઢ્યું હતું કે ‘[સરકારી કર્મચારીઓ] પાસે હડતાલ પર જવાનો કોઈ મૂળભૂત, કાનૂની અથવા ન્યાયી અધિકાર હોવાનો કોઈ પ્રશ્ન નથી’.વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ટ્રેડ યુનિયનો પાસે ‘અસરકારક સામૂહિક સોદાબાજીનો અથવા હડતાલ કરવાનો બાંયધરીકૃત અધિકાર નથી’ અને કોઈપણ રાજકીય પક્ષ અથવા સંગઠન દાવો ન કરી શકે કે તે સમગ્ર રાજ્યમાં ઉદ્યોગ અને વાણિજ્યને લકવાગ્રસ્ત કરવા માટે હકદાર છે અને તેના દૃષ્ટિકોણ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ ધરાવતા ન હોય તેવા નાગરિકોને તેના મૌલિક અધિકારોનો ઉપયોગ કરતા રોકવા કે તેમને(નાગરિકોને) પોતાના ફાયદા માટે અથવા રાજ્ય કે રાષ્ટ્રના લાભ માટે તેમની ફરજો બજાવવાથી રોકવા માટે હકદાર છે.⁷

આ ચુકાદો માત્ર ભારતીય કાયદાઓ વિરુદ્ધ જ નથી ગયો: તે આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ સંગઠનના સંમેલનોનું પણ ઉલ્લંઘન કરે છે જેના પર ભારત સરકારે વર્ષો પહેલા હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ દરમિયાન, કામદારો અને મેનેજમેન્ટ(સંચાલક મંડળ) વચ્ચેના વિવાદો પ્રત્યે ઉચ્ચ ન્યાયતંત્રના અભિગમમાં તેમજ સામૂહિક રીતે વિરોધ કરવા અને હડતાલ પર જવાના કામદાર વર્ગના અધિકારમાં પરિવર્તન આવ્યું છે,આ પરિવર્તન જે બજારના સિદ્ધાંતો અને તેના કરારની પવિત્રતાની તરફેણ કરે છે. ન્યાયતંત્રના મંતવ્યોએ મૂડીને કામદારો સામે નિર્દય ઝુંબેશ ખોલવાની મંજૂરી આપી છે, પરંતુ આનાથી તેમને વળતી લડત આપતા અટકાવી શક્યા નથી. જે માનેસર (હરિયાણા)માં મારુતિ સુઝુકી ફેક્ટરી અને હોસ્કોટ(કર્ણાટક)માં વોલ્વો બસ ફેક્ટરીના કામદારોથી લઈને ગુજરાતના આંગણવાડી (તેડાઘર) કાર્યકરો અને પંજાબની આશા (ASHA:માન્યતા પ્રાપ્ત સામાજિક આરોગ્ય કાર્યકર્તા) કાર્યકરો સુધીના સંઘર્ષોના ઉદાહરણો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે. તેમ છતાં,યુનિયનો બનાવવાના કામદારોના પ્રયાસોને ગુનાહિત પગલાં તરીકે ગણવામાં આવ્યા છે. મારુતિ સુઝુકીના મેનેજમેન્ટ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર એસ.વાય. સિદ્દીકીએ જૂન 2011માં જણાવ્યું હતું કે, ‘માનેસરની સમસ્યા ઔદ્યોગિક સંબંધોની નથી. તે અપરાધ અને બળવાનો મુદ્દો છે’. વધુમાં, તેમણે જણાવ્યું હતું કે, પેઢી(કંપની), ‘યુનિયનના કોઈપણ બાહ્ય જોડાણને સહન કરશે નહીં’,તે(પેઢી) સંગઠિત(યુનિયનાઇઝ્ડ) કામદારોને ચેતવણી આપે છે કે તેમના નવા સંઘર્ષમાં મદદ કરવા માટે રાષ્ટ્રીય મજૂર યુનીયનો વચ્ચે રાજકીય સાથી શોધવાના કોઈપણ પ્રયાસનો કંપની તરફથી બદલો લેવામાં આવશે.⁸ સતત કામદારોના સંઘર્ષોનો સામનો કરીને, સરકાર કામદારોની ધરપકડ કરવા અને હડતાલ કરવાના તેમના અધિકારને દબાવવા માટે આતંકવાદ વિરોધી કાયદાઓનો ઉપયોગ કરવા તરફ વળી છે. દાખલા તરીકે, 2017 માં, જ્યારે રિલાયન્સ એનર્જીના કોન્ટ્રાક્ટ કામદારો સંગઠિત થઈને એક કામદારના મૃત્યુ માટે વળતરની માંગણી સાથે થોડા કલાકો માટે હડતાળ પર ઉતર્યા હતા, ત્યારે તેમાંથી પાંચની આતંકવાદના આરોપમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.⁹ ગુડગાંવ-માનેસર-ધારુહેરા-રેવાડી પટ (ઉત્તર ભારતમાં) પરના યુનિયન સંયોજકો સામેની હિંસા કોઈમ્બતુર-ચેન્નાઈ પટ્ટામાં (દક્ષિણ ભારતમાં) પણ જોવા મળે છે. આ બંને ઝોનમાં વ્યાપક હિંસાને કારણે ઔદ્યોગિક કાર્યવાહીઓ થઈ જેના પરિણામે કામદારોના મૃત્યુ થયા, જેમ કે 2012 માં મારુતિ સુઝુકી પ્લાન્ટમાં અવનીશ કુમાર દેવની હત્યા અને 2009 માં કોઈમ્બતુર(તમિલનાડુ રાજ્યમાં)માં પ્રિકોલ લિમિટેડના રોય જ્યોર્જની હત્યા. 2009 માં, કોઈમ્બતુરમાં બળવો થયા પછી, ઓટોમોટિવ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયાના પ્રમુખ જયંત દાવરેએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે: ‘આપણે સમાજવાદી મજૂર કાયદાઓ ધરાવતા મૂડીવાદી દેશ ન બની શકીએ’.¹⁰

‘શ્રમ સુગમતા’ના સમર્થકોએ એવી દલીલ કરી હતી કે આ અભિગમ વિદેશી મૂડીને આકર્ષિત કરશે અને શ્રમ ઉત્પાદકતા અને આર્થિક વૃદ્ધિમાં વધારો કરશે. જો કે, તેના અમલીકરણના દાયકાઓ પછી, આંકડાઓઆ માન્યતાનું ખંડન કરે છે. તેના બદલે, વૃદ્ધિમાં ઘટાડો થયો છે અને તેથી રોજગારમાં પણ ઘટાડો થયો છે. ખાસ કરીને, પૂર્ણ-સમયની, ઔપચારિક રોજગારીમાં કારણ કે મજૂર સમુદાય ન્યૂનતમ નિયમનકારી દેખરેખ અને લાભો સાથે ટૂંકા ગાળાના કરારના મોડેલ તરફ વધુને વધુ આગળ વધ્યો છે. કામકાજની બગડતી પરિસ્થિતિઓને કારણે, નફો અને વેતનનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે બદલાઈ ગયો છે: 1999-2000 થી 2018 સુધી, નફાનો હિસ્સો 17 ટકાથી વધીને 48 ટકા થયો છે જ્યારે વેતનનો હિસ્સો 33 ટકાથી ઘટીને 26 ટકા થયો છે.¹¹ નફો હવે રાષ્ટ્રીય હિત છેઅને સંઘર્ષ કરતા કામદારો આતંકવાદીઓ છે.

વિભાજનકારી શ્રમ પદ્ધતિઓએ ખાનગી-ક્ષેત્રના ઉદ્યોગમાં ટ્રેડ યુનિયનોને નષ્ટ કર્યા છે અને જાહેર-ક્ષેત્રના ઉદ્યોગના યુનિયનો માટે મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી છે.તે ઔપચારિક અને કરારઆધારિત કામદારો વચ્ચે શોષણના ઉંચ-નીચ તરફ દોરી જાય છે, જે સૌથી વધુ શોષિત ક્ષેત્રોને વધુ તીવ્રતાથી અસર કરે છે અને ઉત્પાદનના સ્થળે(ફેક્ટરીમાં) કામદારો વચ્ચે રોષનું વાતાવરણ પેદા કરે છે. મોટાભાગે વેતનની સોદાબાજી પર કેન્દ્રિત હોય તેવા સંઘર્ષો, અસાધારણ સંજોગો સિવાય સંયુક્ત એકત્રીકરણને ગતિશીલ બનાવે તેવી શક્યતા હોતી નથી.

બિરેન્દ્ર કુમાર યાદવ, ગધેડો કામદાર, 2015. કાગળ પર પ્રવાસી મજુરોના અંગૂઠાના નિશાન.

કામદાર વર્ગની હતાશા

નવઉદારવાદી વ્યવસ્થા દ્વારા પેદા થતી રોજગારી એ હતાશ લોકો માટેનું કામ છે. મોટા પાયે ઔદ્યોગિક રોકાણ અને ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી ઔદ્યોગિક નોકરીઓનું સર્જન કરવાનું વચન નોંધપાત્ર રીતે સાકાર થઈ શક્યું નથી, અને આર્થિક અને ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ બંને નીચા સ્તરે રહી છે. માત્ર રોકાણના અભાવને કારણે નહીં, પરંતુ ભારતીય વસ્તીની સંકોચિત કરવામાં આવેલી માંગને કારણે પણ. મોટાભાગની વસ્તીના અત્યંત ઓછા વેતન તેમજ જાહેર ખર્ચ પર અને ખાસ કરીને કૃષિ ક્ષેત્રમાં નવઉદાર નિયંત્રણોને કારણે આ માંગમાં ઘટાડો થયો હતો.

1991 થી, ભારતમાં નોંધપાત્ર આર્થિક વૃદ્ધિના બે સમયગાળા રહ્યા છે, પરંતુ તેમાંથી કોઈ પણ ‘શ્રમ બજાર સુધારણા’ કે સામાન્ય રીતે નવઉદારવાદી નીતિઓને કારણે નથી. પ્રથમ, 2003 થી 2008 સુધી, અમેરિકાના ગ્રાહકોની ઋણ પ્રેરિત માંગના ઉભરા(જુવાળ) દ્વારા નિર્મિત થયો હતો. બીજો, 2009 થી 2011 સુધી, ભારતીય કોર્પોરેશનો દ્વારા ઋણ પ્રેરિત ખર્ચ દ્વારા પેદા કરવામાં આવ્યું હતું કારણ કે તેઓએ પાવર પ્લાન્ટ્સ અને રોડવેઝ જેવા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવા માટે ભારતીય જાહેર-ક્ષેત્રની બેંકો પાસેથી મોટી રકમ ઉધાર પેટે લીધી હતી જે ટૂંક સમયમાં ડિફોલ્ટ લોનમાં પરિવર્તિત થવાની હતી. આવા પરપોટાઓ ટકાઉ હોતા નથી, કારણ કે અમેરિકાની ઉપભોક્તા માંગ સપાટ થઈ ગઈ છે અને ભારતીય કંપનીઓ મંદીભરી(સંકોચિત) માંગને ધ્યાનમાં રાખીને રોકાણ વધારવા ઈચ્છુક નથી, એટલે દેશના ઉદ્યોગો વ્યાપકપણે તેમની ક્ષમતાથી ઘણા નીચા સ્તરે કામ કરી રહ્યા છે. ખાનગી જૂથોએ જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પાસેથી ઉધાર લેવાનું ચાલુ રાખ્યું છે, પરંતુ તેઓ રોજગારીનું સર્જન કરવાને બદલે સંપાદન માટે ભંડોળ ભેગું માટે આમ કરે છે.

આ મોટા સમૂહો, જેઓ જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પાસેથી ખૂબ જ ઉંચી રકમની મૂડી ઉછીની લેવામાં સક્ષમ છે, તેઓ તેમની મહત્તમ ક્ષમતાએ ભારતના કર્મચારી વર્ગના 2 ટકા અને બિન-કૃષિ કર્મચારીઓના 5 ટકાથી વધુને પણ રોજગારી આપતા નથી.¹² તેના બદલે, ભારતના મોટાભાગના કામદારોને નાના સાહસો દ્વારા કામ પર રાખવામાં આવ્યા છે, જે સંપૂર્ણપણે અલગ વાસ્તવિકતાનો સામનો કરે છે. આ કંપનીઓમાં, જે ઘણી વખત ધિરાણ સંકળામણમાં સપડાયેલી હોય છે, વેતન બિલ મોટાભાગના ઓપરેશનલ(સંચાલન) ખર્ચનો હિસ્સો ખાઈ જાય છે. ઉત્પાદન પ્રક્રિયા દરમિયાન થોડું ‘મૂલ્યવર્ધન’ થાય છે, નફાનું સ્તર નીચું હોય છે, અને મૂડીની પ્રમાણમાં ઓછી સુગમતા હોય છે. આ નાના, છૂટાછવાયા સાહસો પાસે મર્યાદિત બજાર શક્તિ હોય છે, જેનો અર્થ છે કે તેઓ જાહેર સંસાધનોને મેળવવા માટે જરૂરી રાજકીય શક્તિને એકત્ર કરી શકતા નથી. આ નાના સાહસો માટે નફો અને મૂડી એકત્ર કરવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે, તે છે કામદારોને દબાવવાનો. આ ક્ષેત્રોમાં – લગભગ સંપૂર્ણપણે અનિયંત્રિત રીતે – ઔપચારિક ક્ષેત્રની તુલનામાં ઓછા અધિકારો સાથેકામદારોને વધારે કામ કરવું પડે છે અને ઓછો પગાર મેળવે છે. બજારની અસ્થિરતા(ઉથલપાથલ) દરમિયાન, આ કંપનીઓ નાશ પામે છે, જેવું કોવિડ-19 ના રોગચાળા દરમિયાન થયું હતું. સસ્તી મજૂરી પરની તેમની નિર્ભરતા, તેઓ કામ કરવાની પરિસ્થિતિઓમાં સુધારો કરશે તેવી અનુકૂળતા (શક્યતા) કે સંભાવનાને મર્યાદિત કરે છે.તેથી જ તેમાં કામ કરતા કામદારોને રોગચાળા જેવી કટોકટી દરમિયાન સીધી રાજ્ય સહાયની જરૂર હોય છે.

દરમિયાન, અનૌપચારિક ક્ષેત્ર મોટે ભાગે સેવાકીય કામદારોની વિશાળ શ્રેણીથી બનેલું છે જેઓ કાં તો નાના વ્યવસાયો દ્વારા રોજગારી મેળવે છે અથવા ‘સ્વ-રોજગાર(સેલ્ફ એમ્પ્લોય્ડ)’છે. દુકાનો અને હોટલ (રેસ્ટોરાં) જેવા આ નાના વ્યવસાયો મોટી સંખ્યામાં, મુઠ્ઠીભર કામદારોને રોજગારી આપે છે, જેમાંથી ઘણાને દૈનિક ધોરણેકામ પર રાખવામાં આવે છે અને રોકડ કે ચીજવસ્તુમાં ચૂકવણી કરવામાં આવે છે. અનૌપચારિક ક્ષેત્રમાં કામદારોનો બીજો મોટો વર્ગ ગ્રાહકોને તેમની મજૂરીનું સીધું વેચાણ કરે છે. આમાં રીક્ષાચાલકો, ઘરેલું કામદારો, ઈલેક્ટ્રિશિયન, માલની હેરાફેરી કરનાર, મેલું ઉપાડનાર, મિકેનિક, પ્લમ્બર, રિક્ષા ખેંચનારા, કાટમાળ એકઠો કરનારા, રસ્તા સાફ કરનારા(સફાઈ કામદારો) અને સિક્યુરિટી ગાર્ડનો સમાવેશ થાય છે. તેમાંના મોટા ભાગના પાસે ન તો માલિક (નોકરીદાતા)છે કે ન તો કોઈ સ્થિર વ્યવસાય, અને તેમાંથી ઘણા એકથી વધુ નોકરીઓ કરતા હોય છે. આમાંના ઘણા કામદારો માટે, ગ્રામીણ અને શહેરી જગ્યાઓ વચ્ચે એક સાતત્ય છે, કારણ કે તેઓ વાવણી અને લણણીની મૌસમ દરમિયાન તેમના ગામડાંઓમાં પાછા જાય છે.ત્યાં તેઓ કાં તો તેમના કુટુંબના ખેતરોમાં કામ કરે છે અથવા કૃષિ કામદારો તરીકે પોતાને નોકરી પર રાખે છે. આ લોકો આધુનિક ભારતના આઝાદ કામદારો છે.¹³

રોડ નેટવર્કના વિકાસથી હતાશ કામદારોનું કાયમી પરિભ્રમણ શક્ય બન્યું છે, શહેરી અને ગ્રામીણ બંને વિસ્તારોમાં અનૌપચારિક ક્ષેત્રો માટે શ્રમની એક વિશાળ અનામત સૈન્યની રચના થઈ છે. મોબાઇલ નેટવર્કના વિસ્તરણ અને વધુ સસ્તા મોબાઇલ ફોનની ઉપલબ્ધતા આ અનૌપચારિક કામદારોને કામદારોની ભરતી કરનારાઓ [થેકેદારો] (જેમને ‘જોબર’તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) અને તેમના પરિવારો તથા મિત્રો સાથે સતત સંપર્કમાં રહેવાની સુવિધા આપે છે, જેઓ રોજગારની શક્યતાઓ વિશે તેમને દૈનિક કે મોસમી ધોરણે માહિતી આપતા રહે છે. આ કામદારો ગ્રામીણ ભારતની સૌથી વધુ અધિકારોથી વંચિત અને પીડિત જાતિઓમાંથી આવે છે. તેમાંના કેટલાક દેશભરમાં કૃષિ મોસમનો પીછો કરે છે જ્યારે અન્ય દૂરના શહેરોમાં બાંધકામ પ્રોજેક્ટ શોધે છે. આ પ્રવાસી મજુરો ખેતરો અથવા બાંધકામ સ્થળોના છેવાડે અસ્થાયી આવાસોમાં રહે છે, ઘણીવાર જૂની સાડીઓ અને પ્લાસ્ટિકની શીટ્સથી બનેલા તંબુઓ જેમાં રસોડું કે શૌચાલય નથી હોતા– માત્ર ખુલ્લું આકાશ હોય છે. બાળકો કાટમાળમાં રમતા હોય છે કે પછી સીડીઓ ઉપર ભારે ભાર વહન કરીને ચડતી અથવા ખેતરોમાં કામ કરતી માતાની પીઠ પર બાંધી (લટકાવી) દેવામાં આવે છે. પ્રવાસી મજુરો જે ખોરાક ઉગાડે છે તે તેઓ દ્વારા ખાઈ શકાતું નથી, અને તેઓ જે ઘરો બનાવે છે તે તેમના માટે હોતા નથી. તેઓ કામ કરે છે, અને કામ પૂર્ણ કર્યા પછી, બીજા કામની શોધમાં નવી અસ્થાયી વર્કસાઈટ(કામની જગ્યા) તરફ રવાના થાય છે.

સ્થળાંતર પરિવારો વચ્ચે અંતર(દૂરી) વધારે છે,ખાસ કરીને પેઢીઓ વચ્ચે. સમુદાયોના સૌથી વધુ યુવાન અને સૌથી વધુ શારીરિક રીતે સશક્ત વર્ગને કામની શોધમાં દૂરના સ્થળોએ ધકેલે છે જ્યાં તેમના ભવિષ્યની કોઈ સુરક્ષા હોતી નથી. વૃદ્ધ પુરુષો અને સ્ત્રીઓ કે જેઓ એક સમયે સામાન્ય કામદારો હતા તેઓને ભીખ માંગતા કે વહેલા મૃત્યુ પામતા જોવા અસામાન્ય નથી કારણ કે તેમને મુખ્યત્વે ખાનગી આરોગ્ય સંભાળ ક્ષેત્રનો મોટો ખર્ચ પરવડી શકતો નથી. આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં થતો ગજા(ખિસ્સા)બહારનો ખર્ચ દર વર્ષે 5.5 કરોડ ભારતીયોને ગરીબીમાં ધકેલી દે છે.¹⁴ તદુપરાંત, ભારતની પેન્શન પ્રણાલી અતિશય ખરાબ છે,જે ખૂબ જ મામૂલી રકમ ચુકવે છે.ઘણીવાર તે અનિયમિત રીતે ચૂકવવામાં આવે છે, જે જીવન ખર્ચ કરતાં ઘણું ઓછું છે (ઘણા લોકો માટે દર મહિને રૂ. 200 જેટલુ ઓછું).¹⁵

દેશભરમાં રોડ નેટવર્ક વિકસિત થવાના લીધે,ઔદ્યોગિકીકરણમાં પ્રાદેશિક અસમાનતા વધી છે. મોટાભાગનું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન દ્વીપકલ્પના ભારતમાં અને ખાણકામના પ્રદેશોમાં કેન્દ્રિત છે. અહીં જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ (ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) પહેલેથી જ વિકસાવવામાં આવી હતી અને આ વિસ્તારોમાં ખાનગી મૂડી આકર્ષિત થઈને આવતી હોય છે. પ્રવાસી મજૂરો આવા સ્થળો માટે લાંબા અંતરની મુસાફરી કરે છે અને તેઓ તેમના નવા, અસ્થાયી ઘરોમાં સાંસ્કૃતિક અને ભાષાકીય રીતે વિમુખ થઈ જાય છે. આ વિમુખતાનો અર્થ એ પણ છે કે તેઓ આત્યંતિક શોષણના ઘૃણાસ્પદ કિસ્સાઓથી માંડીને ઉચ્ચ વેતન તથા વધુ સારી કામ કરવાની અને રહેવાની સ્થિતિની માંગણી સુધીના તેમના સંઘર્ષો માટે સમુદાયના સમર્થનને એકત્ર કરવામાં અસમર્થ રહે છે. જેમ કે પત્રકાર સિદ્ધાર્થ દેબ લખે છે, ‘તે એવી વ્યવસ્થા છે જે નોકરીદાતાઓ(માલિકો)ને દરેક જગ્યાએ સારી રીતે અનુકૂળ આવે છે. તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે કામદારો તેમની પરિસ્થિતિઓ અને વેતન માટે ક્યારેય પણ સંગઠિત વિરોધ કરવા માટે ખૂબ જ અસુરક્ષિત રહે અને જ્યારે પણ તેઓ ઉભા થાય તો તેમને ઉખેડી નાખવામાં આવે. તેઓ દૂરના પ્રદેશોમાંથી આવતા હોય છે, મત માંગતા સ્થાનિક રાજકારણીઓને તેમનામાં કોઈ રસ હોતો નથી, અને તેઓ ભાષા અને સંસ્કૃતિના તફાવતને કારણે સ્થાનિક લોકોથી વિમુખ થઈ ગયા છે.’¹⁶ ભવિષ્યના વિસ્ફોટ માટે વિરોધાભાસી પ્રાદેશિક, ભાષાકીય અરાજકતાનો પાવડર ભરવામાં આવી રહ્યો છે.

નાના ઉદ્યોગો અને ઔદ્યોગિક કંપનીઓને નોંધપાત્ર પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે, મોટા ઉદ્યોગ સમૂહો દ્વારા માણવામાં આવતી ઓછા ખર્ચે વધુ ઉત્પાદનની (અર્થ)વ્યવસ્થા તેમને ઉપલબ્ધ હોતી નથી. આની સાથોસાથ 2016 માં ભારત સરકારની નોટબંધી યોજનાઅને 2017 માં સરકાર દ્વારા અમલ કરાયેલ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસિસ ટેક્સ[ચીજવસ્તુ અને સેવા કર] (GST).¹⁷ નોટબંધી દ્વારા પ્રચંડ પડકારો ઊભા થયા જેણે રાતોરાત અર્થતંત્રના ચલણમાંથી 86 ટકા રોકડ પાછી ખેંચી લીધી.વેચાણ, ખરીદી અને વેતન ચૂકવણી માટે રોકડ વ્યવહારો પર આધાર રાખતા નાના વ્યવસાયો માટે નોટબંધી એક મોટો ફટકો હતો. નવી GST પ્રણાલી, તે દરમિયાન, નાની કંપનીઓ પર ભારે નિયમનકારી બોજ મૂકે છે કારણ કે તેણે અનુપાલનની કિંમતમાં વધારો કરીને તેમના ઓવરહેડ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે.જ્યારે એની બીજી બાજુએ,મોટી કંપનીઓ માટે તેણે સમગ્ર રાજ્યોમાં વ્યવસાય કરવાની સરળતામાં વધારો (સુધારો) કર્યો છે. આ બે પ્રક્રિયાઓએ ઘણી નાની કંપનીઓનો નાશ કર્યો, જેના પરિણામે સૌથી વધુ અસુરક્ષિત કામદારોને રોજગારી ગુમાવવી પડી. તદુપરાંત, રોગચાળા દરમિયાન બંધ થયેલી કંપનીઓએ મોટા સમૂહોને વિસ્તરણ કરવા માટે એક અવસર પ્રદાન કર્યો હતો.

ભારતીય કામદારો પરનો ડેટા અવિશ્વસનીય છે. સત્તાવાર બેરોજગારીનો દર 8 ટકા છે, જો કે કેટલાક અંદાજો વાસ્તવિક દરને ઘણો વધારે આંકે છે. કામમાં ભાગીદારીનો દર નીચો રહે છે, આશરે 40 ટકા પર.વધુમાં, સરેરાશ ભારતીય કામદારની આવક રૂ. 10,000 છે, જે લઘુત્તમ વેતનથી નીચે છે.¹⁸ 1.4 અબજ લોકોની વસ્તીમાં 41 કરોડ કામદારો છે.એટલે કે દરેક ભારતીય કામદારને 3.5 લોકોને પૂરા પાડવા માટે પૂરતું વેતન મેળવવાની જરૂર પડે છે.જેનો અર્થ છે કે તેમણે લઘુત્તમ વેતન કરતાં ઓછા વેતન પર આવું કરવું પડતું હોય છે.¹⁹

બિરેન્દ્ર કુમાર યાદવ, મે દિવસ, 2022. કાગળ પર લોખંડ, લાકડું અને ચારકોલ.

મજૂર બળવો

વર્ગ સંઘર્ષ એ યુનિયનો કે કામદારોની શોધ નથી. મૂડીવાદી વ્યવસ્થામાં મજૂર માટે તે જીવનની હકીકત છે. મૂડીવાદી કામદારની શ્રમ શક્તિને ખરીદે છે, તેને શક્ય તેટલી કાર્યક્ષમ અને ઉત્પાદક બનાવવાની કોશિશ કરે છે, અને આ ઉત્પાદકતામાંથી મેળવેલા લાભને તેના કબજામાં રાખે છે.કામ પૂરું થયા બાદ તે કામદારને રાત્રે તેની ઝૂંપડપટ્ટીમાં ધકેલી દે છે અને બીજા દિવસે કામ પર આવવા માટે જરૂરી ઊર્જા(શક્તિ) એકઠી કરવાનો માર્ગ શોધવામાં કામદારની આખી રાત ગુજરી જાય છે. કામદાર પર વધુ ઉત્પાદક બનવાનું અને તેમની ઉત્પાદકતાનો લાભ મૂડીવાદીને દાન કરવાનું આ દબાણ વર્ગ સંઘર્ષનો સાર છે. જ્યારે કામદાર ઉત્પાદનનો મોટો હિસ્સો માંગે છે, ત્યારે મૂડીવાદી સાંભળતો નથી. તે હડતાલ કરવાની શક્તિ જ કામદારોને સભાન રીતે વર્ગ સંઘર્ષમાં પ્રવેશવા માટે અવાજ પ્રદાન કરે છે.

1990 ના દાયકાના અંતથી, ભારતીય ટ્રેડ યુનિયનો લગભગ દર વર્ષે ઉદારીકરણ સામે સામાન્ય હડતાળની હાકલ કરવા માટે એકસાથે જોડાયા છે, જેમાં 2022 સુધીમાં આશરે 20 કરોડ કામદારોએ ભાગ લીધો છે.²⁰ આટલા બધા કામદારો – તેમાંથી મોટાભાગના અનૌપચારિક ક્ષેત્રના – આ હડતાળમાં કેવી રીતે જોડાયા?

અનૌપચારિક કામદારો (મુખ્યત્વે સંભાળ ક્ષેત્રની મહિલા કામદારો) ની આગેવાની હેઠળની લડાઈના પરિણામે, ટ્રેડ યુનિયનોએ છેલ્લા બે દાયકા દરમિયાન સમગ્ર ટ્રેડ યુનિયન ચળવળના મુદ્દાઓ તરીકે અનૌપચારિક કામદારોના મુદ્દાઓ લેવાનું શરૂ કર્યું છે. કાર્યકાળનું કાયમીપણું, યોગ્ય વેતન કરાર, મહિલા કામદારો માટે સન્માન, વગેરે માટેના સંઘર્ષોએ કામદારોના તમામ વિવિધ વિભાગો વચ્ચે મજબૂત એકતાનું નિર્માણ કર્યું છે.જેમની આક્રમકતા હવે ટ્રેડ યુનિયન માળખાની સંગઠિત શક્તિ દ્વારા પ્રસારિત થાય છે. તેવી જ રીતે, મહિલા કામદારો તેમને સંબંધિત મુદ્દાઓને મહિલાઓના મુદ્દા તરીકે જોતા નથી, પરંતુ એવા મુદ્દાઓ તરીકે જોવે છે જેના માટે તમામ કામદારોએ લડવું જોઈએ અને જીતવું જોઈએ. કામદારોને વર્ણ, જાતિ અને અન્યસામાજિક ભેદભાવના આધારે અસર કરતામુદ્દાઓ પણ આ સાથે છે. વધુમાં, યુનિયનો સામાજિક જીવન અને સામુદાયિક કલ્યાણને અસર કરતા મુદ્દાઓ ઉઠાવી રહ્યા છે, પાણીનો અધિકાર, ગટર વ્યવસ્થા અને બાળકો માટે શિક્ષણ તેમજ તમામ પ્રકારની અસહિષ્ણુતા સામે દલીલ કરી રહ્યા છે. આ સમુદાયિક સંઘર્ષો કામદારો અને ખેડૂતોના જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો છે.

તે જ સમયે, જમણી પાંખના વિચારો જે ખાસ કરીને હિન્દુત્વ (હિંદુ સર્વોપરિતાવાદીઓની મુખ્ય વિચારધારા) માં પ્રગટ થાય છે, તેણે શ્રમજીવી વર્ગના વિભાગો સહિત ભારતીય સમાજમાંપણ મૂળિયાં લેવાનું શરૂ કર્યું છે. જમણેરી પાંખને નવઉદારવાદી મૂડીવાદ દ્વારા પેદા થતી સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિઓમાં ફળદ્રુપ જમીન મળી છે.જેમ કે શહેરી વિસ્તારોમાં કામદારો અનુભવે છે તે અદૃશ્યતા અને વિમુખતા, રોજિંદા જીવનની અપમાનજનકતા, ઉત્પન્ન થતી એકલતા અને ઝેરી સામાજીકીકરણ. ખાસ કરીને, તેમના પરિવારોથી અલગ થયેલા પુરુષોમાં, ધાર્મિક મેળાવડા દ્વારા આપવામાં આવતી સાંત્વના તથા સમુદાય અને ઓળખની શોધ. દેશમાં બિનસાંપ્રદાયિક અને તર્કસંગત વિચારધારાઓના ઘટતા પ્રભાવ અને કામદાર વર્ગની ચળવળની સામાન્ય સંકુચિતતા સાથે, આનો સામનો કરવા માટે કોઈ નોંધપાત્ર બળ નથી. હિંદુત્વ અને હિંદુ રાજ્ય (રામરાજ્ય)ના આભાસના નશાના ઘેનમાં રહેતો મજૂર વર્ગ તેના દુઃખ અને અપમાનને અલગ ધર્મ અથવા જાતિના સાથી કામદારો પર ઢોળે છે.તે અપમાનજનક ભ્રાતૃહત્યા દ્વારા સશક્તિકરણ શોધે છે જે કામદારોને અંકુશમાં લેવા માટેનો નવફાસીવાદી નુસખો છે. દેશભરમાં સંયુક્ત, સંપૂર્ણ વિકસિત નવફાસીવાદી એજન્ડાને જે થોભે છે તે છે પ્રાદેશિક રાષ્ટ્રીયતાઓની હાજરી, ખાસ કરીને દક્ષિણ ભારતમાં. તેમ છતાં, આ પ્રકારના નવફાસીવાદી એજન્ડા સામે કામદાર-વર્ગ અને ખેડૂતોના પ્રતિકારની સંભાવના ખેડૂતોની ચળવળમાં સ્પષ્ટ દેખાઈ હતી. દાખલા તરીકે, જ્યારે વિવિધ પૃષ્ઠભૂમિના ખેડૂતો અને કિસાનોએ મોટી પૂંજી સામેની લડાઈને શેરીઓમાં લઈ આવ્યા હતા.

આ રોગચાળો કામદાર વર્ગ અને મૂડી વચ્ચે હિતોની સ્પષ્ટ અસંગતતા પર પ્રકાશ પાડે છે. કામદાર વર્ગના કલ્યાણ માટે જાહેર મૂડીરોકાણ, રોજગારીનું સર્જનતથા કૃષિ અને નાના ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન અને ભંડોળ ઊભું કરવા કોર્પોરેશનો પર ટેક્સ લગાવવો જરૂરી છે. મજૂર વર્ગનું માળખું અને સંગઠિત કામદારોની સંખ્યાત્મક નબળાઈને જોતાં, મૂડી સાથેનો મુકાબલો ત્યારે જ સફળ થઈ શકે છે જ્યારે તે કામના સ્થળ અને વેતનની સોદાબાજીથી આગળ વધીને રાજ્યને વધુ ઊંડા અને રાજકીય સ્તરે દબાણ કરે. ટ્રેડ યુનિયન ચળવળની ડાબી પાંખ આ સારી રીતે જાણે છે કે આ કરવા કરતાં કહેવું સહેલું છે. તેમ છતાં, સમાજ જે વિરોધાભાસોને સામનો કરી રહ્યો છે અને મૂડીના વૈચારિક અને મીડિયા ઉપકરણો જેને માત્ર ધૂંધળા બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે તેનો પ્રતિકાર કરીને કામદારોની વર્ગ ચેતનાની બારી ખોલવાની અને તેને વિસ્તૃત કરવાની ક્ષમતા રોગચાળામાં છે.

ઓગસ્ટ 1992 માં, બોમ્બેમાં કાપડના કામદારો તેમના અન્ડર ગાર્મેન્ટ્સ(અંત:વસ્ત્રો) માં શેરીઓમાં ઉતરી આવ્યા હતા, અને ઘોષણા કરી હતી કે નવો આદેશ તેમને દારુણ ગરીબીમાં ધકેલી દેશે. તેમની સાંકેતિક ચેષ્ટા એકવીસમી સદીમાં ભારતીય કામદારોની વર્તમાન વાસ્તવિકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે: કામદારોએ મૂડીની વધતી શક્તિ સામે શરણાગતિ સ્વીકારી નથી. તેઓ વર્ગ સંઘર્ષ સામે જીવંત રહે છે.

બિરેન્દ્ર કુમાર યાદવ, જીવન સાધનો, 2021. કાગળ પર ચારકોલ અને પેસ્ટલ.

Notes

McCarthyism Is Back: Together We Can Stop It

We stand together against the rise of a new McCarthyism that is targeting peace activists, critics of US foreign policy, and Chinese Americans. Despite increased intimidation, we remain steadfast in our mission to foster peace and international solidarity, countering the narrative of militarism, hostility, and fear.

As the US government grapples with a major crisis of legitimacy, it has grown fearful of young people becoming conscious and organized to change the world. Influential media outlets like The New York Times have joined right-wing extremists in using intimidation tactics to silence these advocates for change, affecting not only the left but everyone who supports free speech and democratic rights.

The political and media establishments, both liberal and conservative, have initiated McCarthy-like attacks against individuals and organizations criticizing US foreign policy, labeling peace advocates as “Chinese or foreign agents.” This campaign uses innuendo and witch hunts, posing a threat to free speech and the right to dissent. We must oppose this trend.

Scientists, researchers, and service members of Chinese descent have been falsely accused of espionage and unregistered foreign agency, often with cases later collapsing due to insufficient evidence. Similar to the old “Red Scare” and McCarthy periods, when scores of organizations and leaders like W.E.B Du Bois, Eugene Debs, Emma Goldman, Paul Robeson and Martin Luther King Jr and others were attacked with fact-less accusations, today, prominent organizations and individuals, including CODEPINK, The People’s Forum, and Tricontinental Institute have been targeted, with smears and accusations propagated by outlets like The New York Times.

Their strategy paints a sinister image of a secret network funding the peace movement. However, there’s nothing illegal or fringe about opposing a New Cold War or a “major power conflict” with China, views shared by hundreds of millions globally. Receiving donations from US citizens who share these views is not illicit.

Media outlets have tried to scandalize funding sources of several organizations that are on the frontlines working with anti-racist, feminist, anti-war, abolitionist, climate justice, and other movements throughout the United States and globally. Meanwhile, when white neoliberal philanthropists flood the non-profit complex with significant funds to support their political agendas this is rarely scrutinized or made accountable to the communities they impact.

From The New York Times to Fox News, there’s a resurgence of the Red Scare that once shattered many lives and threatened movements for change and social justice. This attack isn’t only on the left but against everyone who exercises their free speech and democratic rights. We must firmly resist this racist, anti-communist witch hunt and remain committed to building an international peace movement. In the face of adversity, we say NO to xenophobic witch hunts and YES to peace.

Initial Signers

CODEPINK
The People’s Forum
Tricontinental Institute for Social Research
ANSWER Coalition
Anticapitalism for Artists
Defend Democracy in Brazil
Families for Freedom
Mulheres de Resistencia do Exterior
Nodutdol
NYC Jericho Movement
NYC Young Communist League
Radical Elders

Abby Martin • Andy Hsaio • Ben Becker • Ben Norton • Bhaskar Sunkara • Brian Becker • Carl Messineo • Chris Hedges • Claudia de la Cruz • Corinna Mullen • Derek R. Ford • Doug Henwood • Eugene Puryear • Farida Alam • Fergie Chambers • Gail Walker • Geo Maher • Gerald Horne • Gloria La Riva • Hakim Adi • Heidi Boghosian • Immanuel Ness • James Early • Jeremy Kuzmarov • Jill Stein • Jim Garrison • Jodi Dean • Jodie Evans • Johanna Fernandez • Karen Ranucci • Kenneth Hammond • Koohan Paik-Mander • Lee Camp • Lisa Armstrong • Manolo de los Santos • Manu Karuka • Mara Verheyden-Hilliard • Matt Hoh • Matt Meyer • Matteo Capasso • Max Lesnik • Medea Benjamin • Michael Steven Smith • Nazia H. Kazi • Radhika Desai • Rania Khalek • Richard M Walden • Robin D.G. Kelley • Roger Waters • Roxanne Dunbar Ortiz • Ruth Wilson Gilmore • Salvatore Engel di-Mauro • Stella Schnabel • Susan Clark • Vijay Prashad • Vivian Weisman • Sheila Xiao • David Harvey • N. Ram

വങ്ജിയയിലേയ്‌ക്ക് താമസം മാറിയ സ്‌ത്രീകൾ ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലെ തൊങ്വെൻ നഗരത്തിലുള്ള കമ്മ്യൂണിറ്റി സെന്ററിൽ നടക്കുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. 2021 ഏപ്രിൽ.
 
ചൈനയുടെ ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃതമായ ദാരിദ്ര്യനിർമാർജന പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ കാണാനും അതുമായി ബന്ധമുള്ള ആളുകളെ സന്ദർശിക്കാനുമായി ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലേ‌യ്‌ക്കു നടത്തിയ ഒരു യാത്രയിൽ വച്ചെടുത്തതാണ് ഈ പഠനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ. ചിത്രങ്ങളുടെ മുകളിലേയ്‌ക്കു നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന രീതിയിൽ വരച്ചിരിക്കുന്ന രേഖകൾ ആർക്കിറ്റെക്റ്റുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്കെച്ചുകളെ ഓർമിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ളവയാണ്. തുടർച്ചയായുള്ള കെട്ടിപ്പടുക്കൽ സോഷ്യലിസത്തിലേയ്‌ക്കുള്ള പ്രയാണത്തിന്റെ അഭേദ്യമായ ഭാഗമാണല്ലോ. സോഷ്യലിസം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനെപ്പറ്റിയുള്ള പഠനങ്ങളുടെ പരമ്പരയിൽ ആദ്യത്തേതാണ് ഈ പഠനം. ഈ പരമ്പരയ്‌ക്ക് ചേർന്ന ഒരു ദൃശ്യഭാഷയാണ് ഈ പഠനത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നു ഞങ്ങൾ കരുതുന്നു.‌
 

ഉള്ളടക്കം

• ഭാഗം 1: ആമുഖം
• ഭാഗം 2: ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം
• ഭാഗം 3: ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തവും പ്രയോഗവും
• ഭാഗം 4: ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃതമായ ദാരിദ്ര്യനിർമാർജനം
• ഭാഗം 5: കേസ് സ്റ്റഡീസ്
• ഭാഗം 6: വെല്ലുവിളികളും ചക്രവാളങ്ങളും
• ഭരതവാക്യം

പങ് ലാൻഹ്വാ മുത്തശ്ശി ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലെ താന്യാങ്ങിലുള്ള തന്റെ 200 വർഷം പഴക്കമുള്ള വീട്ടിൽ. വീട് പുതുക്കിപ്പണിത് അവിടെ വൈദ്യുതിയും പൈപ്പിലൊഴുകുന്ന വെള്ളവും സാറ്റലൈറ്റ് ടെലിവിഷനും ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. 2021 ഏപ്രിൽ.

ഭാഗം 1: ആമുഖം ⤴

ചരിത്രത്തിൽ ദാരിദ്ര്യത്തിനെതിരായിട്ടുള്ള ഏറ്റവും വലിയ വിജയം

140 കോടി ജനസംഖ്യയുള്ള ചൈനയിൽ നിന്നും അതിദാരിദ്ര്യം നിർമാർജനം ചെയ്തതായി 2021 ഫെബ്രുവരി 25-ന് ചൈനീസ് സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1949-ലെ ചൈനീസ് വിപ്ലവത്തോടെ ആരംഭിച്ച ഏഴു പതിറ്റാണ്ട്‌ നീണ്ടു നിന്ന പ്രക്രിയയുടെ ഫലമാണ് ഈ ചരിത്രവിജയം. സോഷ്യലിസത്തിലേയ്‌ക്കുള്ള പാതയിലെ ആദ്യ പതിറ്റാണ്ടുകൾ ഇതിന് അടിത്തറയിടുകയും പരിഷ്‌കാരകാലഘട്ടത്തിൽ ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ദൃഢീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്‌തു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ 85 കോടി ജനങ്ങൾ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറി. അതായത്, ലോകത്ത് 1978 മുതൽ 2020 വരെ നടന്ന മൊത്തം ദാരിദ്ര്യനിർമാർജനത്തിൽ 70 ശതമാനവും ചൈനയിൽ ആണ് നടന്നത്. 2013-ൽ ആരംഭിച്ചതാണ് അതിദാരിദ്ര്യനിർമാർജനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഒടുവിലത്തെ, ലക്ഷ്യത്തിലൂന്നിയ (“targeted”) ഘട്ടം. ഈ ഘട്ടത്തിൽ ചൈനീസ് സർക്കാർ ഗ്രാമങ്ങളിൽ 11 ലക്ഷം കിലോമീറ്റർ റോഡുകൾ നിർമിച്ചു. ദരിദ്ര ഗ്രാമങ്ങളിൽ 98 ശതമാനത്തിലും ഇന്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാക്കി, 2.57 കോടി ജനങ്ങളുടെ വീടുകൾ പുതുക്കിപ്പണിതു, 96 ലക്ഷം പേർക്ക് പുതുതായി വീടുകൾ നിർമിച്ചു. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കെല്ലാമായി സർക്കാർ 1.6 ലക്ഷം കോടി യുവാൻ അഥവാ 24,600 കോടി യു.എസ്. ഡോളർ ചെലവഴിച്ചു. 2013-ൽ അതീവദാരിദ്ര്യം അനുഭവിച്ചിരുന്നവർ 9 കോടി 89 ലക്ഷം പേരായിരുന്നു. 832 കൗണ്ടികളിലും 128,000 ഗ്രാമങ്ങളിലും ആയി ജീവിച്ചിരുന്ന ഈ ജനങ്ങൾ അതിദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറുന്നതിനായി ദശലക്ഷക്കണക്കിനു ജനങ്ങളും പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളും സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളും സമൂഹത്തിലെ നാനാ വിഭാഗങ്ങളും ഒത്തുചേർന്നു. ഇടയ്‌ക്ക് കോവിഡ്-19 മഹാമാരി ഉണ്ടായിട്ടുകൂടി, അതിദാരിദ്ര്യം നിർമാർജനം ചെയ്യപ്പെടാൻ ഈ പ്രയത്നം ഇടയാക്കി.¹

2019-ൽ, ചൈന ദാരിദ്ര്യനിർമാർജന പദ്ധതിയുടെ അവസാന ഘട്ടത്തിലേയ്‌ക്ക് കടന്നതോടെ ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ സെക്രട്ടറി ജനറൽ അന്തോണിയോ ഗുത്തേരെസ് പറഞ്ഞു, “ഓരോ തവണയും ചൈന സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ ചൈനയുടെ പുരോഗതിയുടെ വേഗതയും മുന്നേറ്റവും എന്നെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുകയാണ്. 80 കോടി ജനങ്ങളെ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറാൻ സഹായിക്കുകയും അതോടൊപ്പം ലോകത്ത് ഏറ്റവും ചലനാത്മകമായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിലൊന്ന് കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും ചെയ്‌തു എന്നത് ചരിത്രത്തിൽ ദാരിദ്ര്യത്തിനെതിരായ ഏറ്റവും മഹത്തരമായ നേട്ടമാണ്.”²

ചൈന ദാരിദ്ര്യത്തിനെതിരായി പോരാടുമ്പോൾ ലോകം, പ്രത്യേകിച്ച് ആഗോള ദക്ഷിണ (Global South) രാജ്യങ്ങൾ, കൂടുതൽ ദാരിദ്ര്യത്തിലേയ്‌ക്ക് കൂപ്പു കുത്തുകയാണ് ഉണ്ടായത്. ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ ഏജൻസികളുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ, ചൈനയൊഴികെയുള്ള ലോകരാജ്യങ്ങളിൽ ദാരിദ്ര്യനിർമാർജന പദ്ധതികൾക്ക് വലിയ പ്രഹരമേറ്റതായാണ് കാണിക്കുന്നത്. 2020-ൽ 7.1 കോടി ജനങ്ങൾ — അവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും സബ്-സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയിലും ദക്ഷിണേഷ്യയിലും ആണ് — ദാരിദ്ര്യത്തിലേയ്‌ക്ക് വീണു പോയതായും ഈ റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. ആഗോളതലത്തിൽ ദാരിദ്ര്യം 1998-നു ശേഷം ആദ്യമായിട്ടാണ് വർധിക്കുന്നത്.³

കോവിഡ്-19 മഹാമാരി ആക്കം കൂട്ടിയ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി 2030-ഓടെ 25.1 കോടി ജനങ്ങളെ അതിദാരിദ്ര്യത്തിലേയ്‌ക്ക് തള്ളിവിടുമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.⁴ അതുവഴി ലോകത്ത് അതിദാരിദ്ര്യത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ജനങ്ങളുടെ എണ്ണം 100 കോടി കവിയും. ഇത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ ചൈന ദാരിദ്ര്യത്തിനെതിരായി പോരാടി വിജയിച്ചു എന്നത് ഒരു അദ്‌ഭുതപ്രതിഭാസമോ യാദൃച്‌ഛികതയോ അല്ല, മറിച്ച് സോഷ്യലിസത്തോട് ചൈനയ്‌ക്കുള്ള പ്രതിബദ്ധതയെയാണ് അത് കാണിക്കുന്നത്. മഹാമാരിക്കാലത്ത് കൂടുതൽ ദുരിതത്തിലേയ്‌ക്ക് വീണു പോയ ദരിദ്രവിഭാഗങ്ങളുടെയും അധ്വാനിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും ആവശ്യങ്ങളോട് മുതലാളിത്ത സമൂഹങ്ങൾ കാണിക്കുന്ന നിസ്സംഗതയ്‌ക്ക് നേർവിപരീതമാണ് ഈ സമീപനം.

സോഷ്യലിസം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാന ഘട്ടമായി അതിദാരിദ്ര്യം ചൈന എങ്ങനെ തുടച്ചു നീക്കി എന്നത് ഈ പഠനം പരിശോധിക്കുന്നു. നിരവധി ചൈനീസ്, ഇംഗ്ലീഷ് സ്രോതസ്സുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നടത്തിയിരിക്കുന്ന ഈ പഠനത്തിന് അഞ്ചുഭാഗങ്ങളാണുള്ളത്: ചരിത്രപരമായ സന്ദർഭം, ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തവും പ്രയോഗവും, ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം, കേസ് സ്റ്റഡികൾ, മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളികളും ചക്രവാളങ്ങളും. ട്രൈക്കോണ്ടിനെന്റൽ: ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ സോഷ്യൽ റിസർച്ച്, പ്രമുഖ ചൈനീസ്, അന്തർദ്ദേശീയ വിദഗ്ധരുമായി അഭിമുഖങ്ങൾ നടത്തുകയും, ഏറ്റവും അവസാനം ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് കരകയറിയ ഒമ്പത് കൗണ്ടികൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലെ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പ്രദേശങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുകയും ചെയ്തു. അവിടെ ഞങ്ങൾ ദരിദ്രഗ്രാമങ്ങൾ, വ്യവസായ പദ്ധതികൾ, ജനങ്ങളെ മാറ്റിത്താമസിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവ സന്ദർശിച്ചു. ദാരിദ്ര്യനിർമാജനപദ്ധതിയുടെ ഗുണഫലങ്ങൾ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചവരോ അതിൽ പങ്കെടുത്തവരോ ആയ കർഷകർ, പാർട്ടി പ്രവർത്തകർ, ബിസിനസ് ഉടമകൾ, തൊഴിലാളികൾ, യുവാക്കൾ, സ്ത്രീകൾ, മുതിർന്നവർ എന്നിവരുമായി ഞങ്ങൾ നേരിട്ട് സംസാരിച്ചു. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ പ്രക്രിയയ്‌ക്ക് സംഭാവന നൽകിയ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളിൽ ചിലരുടെ മാത്രം കഥകളാണ് ഇതിൽ ഇഴചേർത്തിട്ടുള്ളത്.

മാവോ റ്റ്സേ-തോങ്ങിന്റെ ഒരു ചുവർചിത്രം, ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലെ വാൻഷാൻ ജില്ലയിലുള്ള ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ. “ചുവപ്പൻ ടൂറിസ“’ത്തിൽ താത്പര്യമുള്ള സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് ഈ ഗ്രാമം.

ഭാഗം 2: ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം ⤴

മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതത്തിനായി ജനങ്ങളുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നത് എങ്ങനെ?

വങ്ജിയയിലേയ്‌ക്ക് മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കപ്പെട്ടവരിൽ ഒരാളായ ഹ് യിങ് അവിടെ പാർട്ടി നേതാവായി വളർന്നു. അവരുടെ അമ്മയ്‌ക്ക് 69 വയസ്സുണ്ട് — ചൈനീസ് വിപ്ലവത്തെക്കാൾ മൂന്നു വയസ്സു മാത്രം കുറവ്. ദാരിദ്ര്യത്തിനെതിരായി രാജ്യം ഏറ്റെടുത്ത തലമുറകൾ നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന പോരാട്ടത്തെ അവരുടെ ജീവിതകാലം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. 1949 ഒക്ടോബർ 1-ന് ജനകീയ ജനാധിപത്യ ചൈനയുടെ സ്ഥാപനം ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ചെയർമാൻ മാവോ റ്റ്സേ-തോങ് പറഞ്ഞു, “ചൈനീസ് ജനത — മനുഷ്യരാശിയുടെ നാലിലൊന്ന് — ഇതാ എഴുന്നേറ്റു നിന്നിരിക്കുന്നു.”⁵ ചൈനയുടെ ദേശീയ വിമോചനം ആഗതമായത്, യൂറോപ്യൻ കൊളോണിയൽ ശക്തികൾ അടിച്ചേൽപ്പിച്ച “അപമാനത്തിന്റെ നൂറ്റാണ്ടി”നും, ദേശീയവാദി ശക്തികളുമായുള്ള രക്തരൂഷിതമായ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിനും, മൂന്നരക്കോടി ചൈനക്കാരുടെ ജീവനെടുത്തതും 14 വർഷം നീണ്ടു നിന്നതുമായ ജാപ്പനീസ് ഫാഷിസത്തിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനും ഒടുവിലാണ്.⁶ ക്വോമിൻ‌താങ്ങും (ദേശീയവാദി കക്ഷി) യുദ്ധപ്രഭുക്കളും (warlords) ജന്മികളും രാജ്യത്തിന്റെയും ജനങ്ങളുടെയും ക്ഷേമത്തിനു പകരം തങ്ങളുടെ വർഗതാത്പര്യങ്ങൾക്കായിരുന്നു മുൻ‌ഗണന നൽകിയത്.

ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക ശക്തി എന്ന നിലയിൽ നിന്നും ചൈന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും ദരിദ്രരാജ്യങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം (Gross Domestic Product, GDP) പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ മൂന്നിലൊന്ന് എന്നതിൽ നിന്ന് ജനകീയ ജനാധിപത്യ ചൈനയുടെ സ്ഥാപനത്തിന്റെ സമയത്ത് അഞ്ചു ശതമാനത്തിൽ താഴെയായി. രണ്ട് ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾക്കും എട്ട് ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾക്കും — മ്യാൻമർ, മംഗോളിയ, ബോത്‌സ്വാന, ബുറുണ്ടി, എത്യോപ്യ, ഗിനി, ഗിനി ബിസ്സൗ, ലെസോത്തോ, മലാവി, ടാൻസാനിയ എന്നിവ — മാത്രമാണ് 1950-ൽ ചൈനയെക്കാൾ കുറവ് ആളോഹരി ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം (per capita GDP) ഉണ്ടായിരുന്നത്.⁷ അതായത്, ലോകത്തെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ പതിനൊന്നാമത്തെ രാജ്യമായിരുന്നു 1950-ൽ ചൈന. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ അധികാരത്തിൽ വരുന്ന സമയത്ത്, രാജ്യത്തിന്റെ ദീർഘകാല സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക അധഃപതനത്തിനു തടയിടുക എന്ന വെല്ലുവിളിയാണ് അവർക്കു മുമ്പിലുണ്ടായിരുന്നത്. രാജ്യത്തെ ദരിദ്രരായ കർഷകരുടെയും തൊഴിലാളികളുടെയും അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുക എന്നതായിരുന്നു ഈ വെല്ലുവിളി ഏറ്റെടുക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ആദ്യം ചെയ്യാനുണ്ടായിരുന്നത്.

1949 മുതൽ 1976 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ചൈനയുടെ ജനസംഖ്യ 54.2 കോടിയിൽ നിന്നും 93.7 കോടിയായി വളർന്നു. മാവോയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ചൈനീസ് സർക്കാർ ഇക്കാലയളവിൽ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്തുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തി.⁸ ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ ചൈന ദാരിദ്ര്യത്തെ നേരിട്ടത്, സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലായിരുന്ന ഉത്‌പാദനോപാധികൾ പൊതു ഉടമസ്ഥതയിലേയ്‌ക്ക് മാറ്റുകയും ജന്മികളുടെയും യുദ്ധപ്രഭുക്കളുടെയും കയ്യിൽ നിന്നും പിടിച്ചെടുത്ത ഭൂമി പാവപ്പെട്ട കർഷകർക്ക് പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്‌തുകൊണ്ടാണ്. ദാരിദ്ര്യം വർഗസമരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയമാണ്. 1956 ആയപ്പോഴേയ്‌ക്കും രാജ്യത്തെ 90 ശതമാനം കർഷകർക്കും കൃഷി ചെയ്യാൻ ഭൂമി ലഭിച്ചു, 10 കോടി കർഷകർ കാർഷിക സഹകരണ സംഘങ്ങളിൽ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള വ്യവസായങ്ങൾ എന്ന സമ്പ്രദായം തന്നെ അവസാനിപ്പിച്ചു. ജനങ്ങളുടെ കമ്മ്യൂണുകൾ ഭൂമിയുടെയും ഉത്പാദനോപാധികളുടെയും കൂട്ടായ ഉടമസ്ഥാവകാശം ഏറ്റെടുക്കുകയും പൊതുസമ്പത്ത് വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇതുവഴി കാർഷിക മേഖലയിലുണ്ടാകുന്ന മിച്ചം (agricultural surplus) വ്യാവസായിക വികസനത്തിനും സാമൂഹ്യ ക്ഷേമത്തിനുമായി നിക്ഷേപിക്കാൻ സാധിച്ചു.⁹

സാമ്പത്തിക പരിഷ്‌കാരങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനു മുമ്പുള്ള 29 വർഷക്കാലത്ത് (1949-1978) ചൈനയിൽ ജനങ്ങളുടെ ശരാശരി ആയുർദൈർഘ്യം 32 വർഷം വർദ്ധിച്ചു. അതായത്, വിപ്ലവത്തിനുശേഷം ഓരോ വർഷവും ഒരു ശരാശരി ചൈനീസ് വ്യക്തിയുടെ ആയുർദൈർഘ്യം ഒരുവർഷത്തിലധികം വർദ്ധിച്ചു. 1949-ൽ രാജ്യത്തെ ജനസംഖ്യയിൽ 80 ശതമാനവും നിരക്ഷരരായിരുന്നു. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിനുള്ളിൽ നിരക്ഷരരുടെ എണ്ണം നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ 16.4 ശതമാനമായും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ 34.7 ശതമാനമായും കുറഞ്ഞു; വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പ്രവേശനം നേടുന്ന കുട്ടികളുടെ എണ്ണം 20 ശതമാനമായിരുന്നത് 90 ശതമാനമായി ഉയർന്നു; ആശുപത്രികളുടെ എണ്ണം മൂന്നിരട്ടിയായി. ആരോഗ്യരക്ഷാ-വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനങ്ങൾ വരേണ്യ നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത് ദരിദ്ര ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് വികേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ടു. തൊഴിലാളികൾക്കും കർഷകർക്കുമായി മിഡിൽ സ്‌കൂളുകൾ (അപ്പർ പ്രൈമറി സ്‌കൂളുകൾ) സ്ഥാപിക്കുക, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് നഗ്നപാദ ഡോക്ടർമാരെ (അടിസ്ഥാനപരമായ വൈദ്യപരിശീലനം കൊടുത്ത് ഗ്രാമങ്ങളിൽ സേവനമനുഷ്‌ഠിക്കാൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട കർഷകരും മറ്റു സാധാരണക്കാരും) നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് അയയ്‌ക്കുക എന്നിവ ഈ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. പുരുഷാധിപത്യപരമായ വിവാഹ ആചാരങ്ങൾ നിർത്തലാക്കുകയും വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യ പരിരക്ഷ, ശിശു സംരക്ഷണം എന്നിവ സ്‌ത്രീകൾക്ക് കൂടുതലായി ലഭ്യമാക്കുകയും ചെയ്‌തതോടെ സമൂഹത്തിൽ സ്‌ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തത്തിൽ ഗണ്യമായ മുന്നേറ്റമുണ്ടായി.¹⁰ 1952 മുതൽ 1977 വരെ വ്യാവസായിക ഉത്പാദനത്തിന്റെ ശരാശരി വാർഷിക വളർച്ചാനിരക്ക് 11.3 ശതമാനമായിരുന്നു.¹¹ ഉത്‌പാദനശേഷിയുടെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വികാസത്തിന്റെയും കാര്യം നോക്കിയാൽ, 1949-ൽ ഒരു കാർ പോലും ആഭ്യന്തരമായി നിർമിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലായിരുന്ന ചൈന, 1970-ൽ തങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ ഉപഗ്രഹം ബഹിരാകാശത്തേയ്‌ക്ക് വിക്ഷേപിച്ചു. ഇരുപത്തിയെട്ട് ദിവസം ഭ്രമണപഥത്തിൽ ആയിരുന്ന സമയത്ത് തൊങ്ഫാങ്ഹൊങ് (“കിഴക്ക് ചുവപ്പാണ്” എന്നർത്ഥം) എന്ന ഈ ഉപഗ്രഹം അതേ പേരിലുള്ള വിപ്ലവഗാനം നിരന്തരം ആലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.¹² മാവോയുടെ കീഴിൽ സോഷ്യലിസത്തിലേയ്‌ക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമായി വ്യാവസായിക, സാമ്പത്തിക, സാമൂഹ്യ മേഖലകളിൽ കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾ 1978-ന് ശേഷമുള്ള കാലഘട്ടത്തിന്റെ അടിത്തറയായി മാറി.

1970-കളോടെ, ചൈനയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്‌ക്ക് കൂടുതൽ സാങ്കേതികവിദ്യയും മൂലധനവും ആവശ്യമാണെന്നും ലോക വിപണിയിൽ ഒറ്റപ്പെട്ട അവസ്ഥയിൽ നിന്നും പുറത്തുകടക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും വ്യക്തമായി. ചൈനയുടെ നേതാവ് തങ് ഷ്യാവോപിങ് പിന്നീട് എഴുതി, “ദാരിദ്ര്യം സോഷ്യലിസമല്ല, കമ്മ്യൂണിസം ഒട്ടുമല്ല.”¹³ അങ്ങനെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ലോകവിപണിക്കായി തുറന്നു കൊടുക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സാമ്പത്തിക പരിഷ്‌കാരങ്ങൾ സർക്കാർ കൊണ്ടുവന്നു. എന്നാൽ ചൈന ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാജ്യമായി തുടർന്നതിനാൽ പൊതുമേഖലയുടെ ആധിപത്യം തുടർന്നു. പൊതുമേഖല വിദേശ മേൽക്കോയ്‌മയിൽ നിന്നും മുക്തമായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്‌തു.

ഈ കാലയളവിൽ, ചൈനയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ മനുഷ്യചരിത്രം മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത, സുസ്ഥിരമായ വേഗതയിൽ വളർന്നു. 1978-നും 2017-നും ഇടയിൽ, ചൈനയുടെ ശരാശരി സാമ്പത്തിക വളർച്ച പ്രതിവർഷം 9.5 ശതമാനം ആയിരുന്നു. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വലിപ്പം 35 മടങ്ങോളം വർദ്ധിച്ചു.¹⁴ സാമ്പത്തിക വളർച്ച അതിൽത്തന്നെ അവസാനിക്കുന്ന ഒരു ലക്ഷ്യമല്ല; മറിച്ച്, ജനജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമാണ്. 1978-നും 2011-നും ഇടയിൽ സമ്പൂർണ്ണദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഴിയുന്നവരുടെ എണ്ണം 77 കോടിയിൽ (ജനസംഖ്യയുടെ 80 ശതമാനം) നിന്ന് 12.2 കോടി (9.1 ശതമാനം) ആയി കുറഞ്ഞു. പ്രതിവർഷം 2,300 യുവാൻ വരെ വരുമാനമുള്ളവരെയാണ് ദാരിദ്ര്യരേഖയ്‌ക്കു താഴെയുള്ളവരായി കണക്കാക്കുന്നത്.¹⁵

അതേസമയം, ദ്രുതഗതിയിലുള്ള സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്‌ക്ക് പാരിസ്ഥിതികവും സാമൂഹികവുമായി വലിയ വില കൊടുക്കേണ്ടി വന്നു. നഗരങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് നടന്ന വലിയ തോതിലുള്ള കുടിയേറ്റം, ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വികസന അസമത്വം പിന്നെയും വർദ്ധിക്കാനിടയാക്കി. കിഴക്കൻ തീരദേശത്തുള്ള വ്യവസായങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചതുമൂലം പടിഞ്ഞാറൻ, മധ്യ മേഖലകൾ വളരെയധികം അവികസിതമായി തുടരാൻ ഇടയായി. ലോകബാങ്കിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച്, ചൈനയുടെ ജിനി സൂചകം (Gini coefficient — വരുമാനത്തിലുള്ള അസമത്വത്തിന്റെ അളവ്) 1981-ൽ 29 ശതമാനം ആയിരുന്നത് 2007-ൽ 49 ശതമാനമായി ഉയർന്നു; 2012 ആയപ്പോഴേയ്‌ക്കും 47 ശതമാനമായി കുറഞ്ഞു.¹⁶ സാമൂഹ്യ മേഖലയിൽ, പെൻഷൻ, സാമൂഹിക ഇൻഷുറൻസ്, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യ പരിരക്ഷ മുതലായ പൊതുസേവനങ്ങളുടെ ലഭ്യതയിൽ അസമത്വം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നതിനാണ് ഇക്കാ‍ലയളവ് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. അതിവേഗത്തിലുള്ള വികസനം പാരിസ്ഥിതിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളുണ്ടാക്കി — അത് രാജ്യത്തിന്റെ വായു, ജലം, ഭൂമി എന്നിവയെ സാരമായി ബാധിച്ചു.

അസമത്വത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നത് പ്രസിഡന്റ് ഷിയുടെ കാലത്ത് (2013 മുതൽ ഇന്നുവരെ) ഒരു പ്രധാന ദൗത്യമായി മാറിയതിൽ അതിശയമില്ല. ദേശീയ നയലക്ഷ്യങ്ങളുടെ നിർണയവും ഉന്നത നേതൃത്വത്തിന്റെ തെരഞ്ഞെടുപ്പും നടക്കുന്ന, അഞ്ചുവർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്ന സമ്മേളനമാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈനയുടെ (സിപിസി) ദേശീയ കോൺഗ്രസ്. 2017-ൽ നടന്ന സിപിസിയുടെ പത്തൊമ്പതാമത് ദേശീയ കോൺഗ്രസിൽ, സോഷ്യലിസത്തിന്റെ പുതു യുഗത്തെപ്പറ്റിയും അതോടൊപ്പം ചൈനീസ് സമൂഹം നേരിടുന്ന പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ പരിണാമത്തെപ്പറ്റിയും ഷി സംസാരിച്ചു:

“ചൈനീസ് സവിശേഷതകളോടെയുള്ള സോഷ്യലിസം ഒരു പുതിയ യുഗത്തിലേയ്‌ക്ക് കടന്നിരിക്കുകയാണ്. ഈ പുതിയ യുഗത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തോടെ ചൈനീസ് സമൂഹം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വൈരുദ്ധ്യത്തിലും മാറ്റമുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അസന്തുലിതവും അപര്യാപ്‌തവുമായ വികസനവും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതത്തിനായി ജനങ്ങളുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവശ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യമാണ് നമ്മൾ ഇപ്പോൾ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത്. ചൈന നൂറു കോടിയിലധികം ജനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ആളുകൾക്ക് മാന്യമായ ജീവിതം നയിക്കുക സാധ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. താമസിയാതെ തന്നെ മിതമായ തോതിൽ സമൃദ്ധിയുള്ള ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ നിർമാണം വിജയകരമായി പൂർത്തീകരിക്കും. ജനങ്ങൾക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം നയിക്കാൻ നിറവേറ്റേണ്ട ആവശ്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വിപുലമാവുകയാണ്. ജനങ്ങളുടെ ഭൗതികവും സാംസ്‌കാരികവുമായ ആവശ്യങ്ങൾ വളർന്നു എന്ന് മാത്രമല്ല; ജനാധിപത്യം, നിയമവാഴ്‌ച, നീതിയും ന്യായവും, സുരക്ഷ, മെച്ചപ്പെട്ട പരിസ്ഥിതി എന്നിവയ്‌ക്കായുള്ള ആവശ്യങ്ങളും വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതേസമയം, ചൈനയിൽ മൊത്തത്തിലുള്ള ഉത്പാദന ശക്തികൾ ഗണ്യമായി മെച്ചപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; പല മേഖലകളിലും ഉത്പാദനശേഷിയുടെ കാര്യത്തിൽ നമ്മൾ ലോകത്തിന്റെ മുൻ‌പന്തിയിലാണ്. കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രശ്നം, നമ്മുടെ വികസനം അസന്തുലിതവും അപര്യാപ്‌തവുമാണ് എന്നതാണ്. ഇതാണ് മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതത്തിനായി ജനങ്ങളുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകം.”¹⁷

അതിനാൽ, ചൈനയിൽ പരിഷ്‌കാരങ്ങളുടെ കാലം ഒരു ആധുനിക സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ചുവടുവെപ്പായിട്ടാണ് കാണുന്നത്. ചൈന മൂന്ന് തന്ത്രപരമായ ലക്ഷ്യങ്ങളായി ഔദ്യോഗികമായി കണക്കാക്കുന്നവയിൽ രണ്ടെണ്ണം ഈ കാലയളവിൽ കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജനങ്ങൾക്ക് മാന്യമായ ജീവിതനിലവാരമുണ്ടെന്നും, അവരുടെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറുന്നുണ്ട് എന്നും ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതാണ് ഈ രണ്ടു ലക്ഷ്യങ്ങൾ. ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടരുകയും ജനങ്ങൾ “സാമാന്യം അഭിവൃദ്ധിയുള്ള ഒരു സമൂഹത്തി”ലേയ്‌ക്ക് (ഷ്യാവൊകാങ്) പ്രവേശിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ അവസാനത്തെ പടികളിൽ ഒന്ന്. ഷിയുടെ പ്രസംഗത്തിനുശേഷമുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, ചൈന തങ്ങളുടെ ജനങ്ങളെയും — പ്രത്യേകിച്ചും ദരിദ്രരെത്തന്നെയും — സർക്കാരിനെയും കമ്പോളത്തെയും അതിദാരിദ്ര്യം ഇല്ലാതാക്കുന്ന ദൗത്യത്തിനായി അണിനിരത്തി. സോഷ്യലിസത്തിലേയ്‌ക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘട്ടമായി അടയാളപ്പെടുത്താവുന്ന പ്രയത്നമാണിത്.

ഒരു ജൈവ മുളക്കൂൺ കമ്പനിയുടെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന കർഷകത്തൊഴിലാളികൾ. ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലെ വാൻഷാൻ ജില്ലയിലുള്ള ലോങ്മെന്നാ‌ഒ എന്ന ഗ്രാമം പാവപ്പെട്ട ഗ്രാമമായി ഔദ്യോഗികമായി രജിസ്‌റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ട ഒന്നായിരുന്നു. ഗ്രാമത്തെ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റാനായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതാണ് ഈ മുളക്കൂൺ കമ്പനി. 2021 ഏപ്രിൽ.

ഭാഗം 3: ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തവും പ്രയോഗവും ⤴

ഒരു വരുമാനം, രണ്ട് ഉറപ്പുകൾ, മൂന്ന് ഗ്യാരന്റികൾ

ചൈനയുടെ അതിദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം സുസ്ഥിര വികസനത്തിനായുള്ള യുഎൻ 2030 അജണ്ടയുടെ സമയപരിധിക്ക് ഒരു പതിറ്റാണ്ട് മുമ്പേ പൂർത്തിയായി. “കടുത്ത ദാരിദ്ര്യം അടക്കം എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും മാനങ്ങളിലുമുള്ള ദാരിദ്ര്യത്തെ തുടച്ചുനീക്കുക” എന്നത് പ്രധാന ലക്ഷ്യമായിട്ടുള്ളതാണ് സുസ്ഥിര വികസനത്തിനായുള്ള യുഎൻ 2030 അജണ്ട.¹⁸ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ ഘട്ടത്തിലാണ് ചൈനയിലെ കോടിക്കണക്കിനു ജനങ്ങൾ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് കരകയറിയത് എങ്കിലും സാമ്പത്തിക ശാസ്‌ത്രത്തിനു മാത്രമായി ഈ നേട്ടം വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ഈ പഠനത്തിന്റെ ഭാഗമായി, ലോക ബാങ്കിന്റെ മുൻ ചീഫ് ഇക്കോണമിസ്റ്റും (ഗ്ലോബൽ സൗത്തിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ ലോകബാങ്ക് ചീഫ് ഇക്കോണമിസ്റ്റ്) ന്യൂ സ്‌ട്രക്ചറൽ ഇക്കണോമിക്‌സിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവുമായ ജസ്റ്റിൻ ലിൻ യിഫുവുമായി ഞങ്ങൾ സംസാരിച്ചു. ചൈനീസ് പീപ്പിൾസ് പൊളിറ്റിക്കൽ കൺസൾട്ടേറ്റീവ് കോൺഗ്രസ് നാഷണൽ കമ്മിറ്റിയുടെ സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി അംഗവും പീക്കിംഗ് സർവകലാശാലയിലെ പ്രൊഫസറുമാണ് ലിൻ. ദാരിദ്ര്യം കുറച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നതിനെ സംബന്ധിച്ച സമീപനങ്ങളെ ലിൻ രണ്ടായി തരംതിരിക്കുന്നു. ഒന്ന്, രക്തം കയറ്റൽ (blood transfusion); രണ്ട്, രക്തം സൃഷ്‌ടിക്കൽ (blood generation). അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറുന്നു എന്ന് ഉറപ്പുനൽകുന്നതിനുള്ള മാനുഷിക സഹായമോ ക്ഷേമ സംവിധാനങ്ങളോ ഉൾപ്പെടുന്ന മാതൃകയാണ് ആദ്യത്തേത്. പാശ്ചാത്യ ലോകത്ത് പൊതുവിൽ മുൻ‌തൂക്കമുള്ള മാതൃകയാണിത്. അതേസമയം, തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിക്കുകയും ദരിദ്രരുടെ വരുമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന, വികസനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം ആണ് രണ്ടാമത്തേത്. എന്നാൽ ഈ രണ്ട് സമീപനങ്ങൾക്കും മാത്രമായി ചൈനയിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ ഇടങ്ങളിലെ ദാരിദ്ര്യം ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ലിൻ പറയുന്നു, “പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ദൗർലഭ്യം നേരിടുന്ന, വിപണിയിൽ നിന്ന് വളരെ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, മോശം ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങളും മോശം അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും ഉള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ (“മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളും മൂന്ന് പ്രിഫെക്‌ചറുകളും”¹⁹ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ ഉദാഹരണം), ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത (targeted) സഹായം ആവശ്യമാണ്.

ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം എന്ന സമഗ്രമായ ആശയം, പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ ദേശീയ, അന്തർദേശീയ അനുഭവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് വികസിപ്പിക്കുകയും നവീകരിക്കുകയും ചെയ്‌തിട്ടുള്ളത്. ഈ പരിപാടി 2015-ൽ ഔദ്യോഗികമായി നടപ്പിലാക്കിത്തുടങ്ങി, 2020-ൽ പൂർത്തിയാക്കി. “ചൈനയുടെ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം, വളർച്ചയിൽ ഊന്നിയതും സർക്കാർ നയിക്കുന്നതുമായ ഒരു തന്ത്രമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അത് സാമൂഹ്യ പിന്തുണയും കർഷകരുടെ സ്വന്തം പരിശ്രമവും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. “രക്തം സൃഷ്‌ടിക്കുന്ന”, അഥവാ വികസന കേന്ദ്രീകൃതമായ ഈ പരിപാടി, സാമൂഹ്യ സുരക്ഷയിലൂടെ അടിസ്ഥാനപരമായ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറുന്നു എന്ന് ഉറപ്പു നൽകുന്നു,” ലിൻ പറഞ്ഞു. സർക്കാരിന്റെ നേതൃപരമായ പങ്ക് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറയുന്നു: “ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ചൈനയിൽ സർക്കാർ നിർണായകമായ പങ്കാണ് വഹിക്കുന്നത്. ദരിദ്രരുടെ പ്രശ്‌നങ്ങളിൽ സർക്കാർ വലിയ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തിയില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, കേവലം കമ്പോളത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം വഴി ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം സാധ്യമാകുമായിരുന്നില്ല.” മറ്റൊരു വിധത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, സമൂഹത്തിലെ വ്യത്യസ്‌തവും വിശാലവുമായ വിഭാഗങ്ങളെ അണിനിരത്തുന്നതിനൊപ്പം “ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമായ കൈ”കളുടെ സംയോജനമാണ് ചൈനയുടെ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യത്തിലൂന്നിയ ഘട്ടത്തിന്റെ മുഖമുദ്ര.

ചൈനയുടെ ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പരിപാടിയെ ഒരൊറ്റ മുദ്രാവാക്യം ഉപയോഗിച്ച് സംഗ്രഹിക്കാം: “ഒരു വരുമാനം, രണ്ട് ഉറപ്പുകൾ, മൂന്ന് ഗ്യാരന്റികൾ.” ഇവിടെ വരുമാനം എന്നതുകൊണ്ടുദ്ദേശിക്കുന്നത്, ദാരിദ്ര്യരേഖയ്‌ക്കു മുകളിൽ എത്താൻ വേണ്ട വരുമാനത്തെയാണ്. ലോകത്തെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ 15 രാജ്യങ്ങളുടെ ശരാശരി ദാരിദ്ര്യരേഖകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, 2011-ലെ വിലകളുടെ അളവിൽ അന്താരാഷ്‌ട്ര ദാരിദ്ര്യരേഖയായി ലോകബാങ്ക് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത് പ്രതിദിനം 1.90 യുഎസ് ഡോളറാണ്. ചൈനയുടെ ദാരിദ്ര്യരേഖ ഏറ്റവുമൊടുവിൽ ഉയർത്തിയത് 2011-ലാണ് (2010-ലെ വിലകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ) — പ്രതിവർഷം 2,300 യുവാൻ എന്ന നിലയിലേയ്‌ക്ക്. ഇത് പ്രതിദിനം 2.30 യുഎസ് ഡോളറിന് (പർച്ചേസിംഗ് പവർ പാരിറ്റി (PPP) അളവിൽ) തത്തുല്യമാണ്. അതായത് ലോകബാങ്ക് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന ദാരിദ്ര്യരേഖയെക്കാൾ കൂടുതൽ. 2020 വിലകളിൽ അളക്കുമ്പോൾ, വാർഷിക മിനിമം വരുമാനം 4,000 യുവാൻ ആണ്. എന്നാൽ ചൈന ലക്ഷ്യമിടുന്ന ദാരിദ്ര്യനിർമാർജന പദ്ധതി പ്രകാരമുള്ള പ്രതിശീർഷ വരുമാനം ഇതിലും വളരെക്കൂടുതലാണ് — 10,740 യുവാൻ.²⁰

വരുമാന വിതരണത്തിലൂടെ മാത്രം ദാരിദ്ര്യം എന്ന പ്രശ്‌നം പരിഹരിക്കാനാവില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ചൈന ഒരു ബഹുമുഖ സമീപനമാണ് സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

നൊബേൽ സമ്മാന ജേതാവായ അമർത്യാ സെൻ ആണ് ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യം (multidimensional poverty) എന്ന സങ്കല്പനത്തെ ആദ്യമായി സൈദ്ധാന്തീകരിച്ചത്. വരുമാനം തിട്ടപ്പെടുത്തുക എന്നതിനപ്പുറം ദാരിദ്ര്യവുമായി പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടതും സങ്കീർണ്ണവുമായ ഘടകങ്ങളെ പരിശോധിക്കുകയാണ് ഈ സമീപനത്തിൽ ചെയ്യുക. സെന്നിന്റെ പഠനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ സേവനങ്ങൾ എന്നീ ഘടകങ്ങളിലെ 10 സൂചകങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്തുകൊണ്ടുള്ള ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യ സൂചിക (Multidimensional Poverty Index, MPI) ഐക്യരാഷ്‌ട്ര വികസന പരിപാടി (United Nations Development Programme, UNDP), Oxford Poverty and Human Development Initiative എന്നിവ ചേർന്ന് 2010-ൽ അംഗീകരിച്ചു. അവരുടെ 2020-ലെ റിപ്പോർട്ട് എം‌പി‌ഐ അംഗീകരിച്ച് ഒരു ദശാബ്‌ദത്തിനു ശേഷവും ഐക്യരാഷ്‌ട്രസഭയുടെ സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങൾ (Sustainable Development Goals, SDG) കൈവരിക്കുന്നതിന് നിശ്ചയിച്ച സമയപരിധിക്ക് ഒരു ദശാബ്‌ദം മുമ്പെയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതാണ്. ഈ റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നത്, 130 കോടി ജനങ്ങൾ, അതായത് ലോകജനസംഖ്യയുടെ 22 ശതമാനം ആളുകൾ ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യത്തിലാണ് ജീവിക്കുന്നത് എന്നാണ്.²¹ പ്രതിദിനവരുമാനം 1.90 യുഎസ് ഡോളർ എന്ന ദാരിദ്ര്യരേഖ അനുസരിച്ച് മഹാമാരിക്ക് മുൻപ് 2017-ൽ 68.9 കോടി ജനങ്ങൾ — ആഗോള ജനസംഖ്യയുടെ 9.2 ശതമാനം — അതിദാരിദ്ര്യത്തിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത് എന്നും കാണാവുന്നതാണ്.²²

മിനിമം വരുമാനത്തിനൊപ്പം ചൈനയുടെ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പരിപാടി മറ്റ് അഞ്ച് കാര്യങ്ങളും കൂടി ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഭക്ഷണം, വസ്‌ത്രം എന്നീ രണ്ടു കാര്യങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച “ഉറപ്പുകൾ”, അടിസ്ഥാന ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ, കുടിവെള്ളവും വൈദ്യുതിയും ഉള്ള സുരക്ഷിതമായ ഭവനം, ഒമ്പതു വർഷത്തേയ്‌ക്ക് സൗജന്യവും നിർബന്ധിതവുമായ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നീ “മൂന്ന് ഗ്യാരന്റികൾ” എന്നിവയാണ് ഈ അഞ്ചുകാര്യങ്ങൾ. ചൈനയുടെ ഈ സൂചകങ്ങളും ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യം എന്ന ചട്ടക്കൂടും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് റെൻ‌മിൻ സർവകലാശാലയിലെ ദേശീയ ദാരിദ്ര്യനിർമാർജന ഗവേഷണ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഡീൻ ആയ വാങ് സാൻഗുയിയുമായി ഞങ്ങൾ സംസാരിച്ചു: “ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യം എന്നത് ഒരു ഗവേഷണ സമീപനമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. “വളരെ സങ്കീർണമായ ഒന്നായതുകൊണ്ട് ദേശീയ തലത്തിൽ ദരിദ്രർ എത്രപേരുണ്ട് എന്ന് കണക്കാക്കാൻ ഒരു രാജ്യവും ഇതുവരെ ഈ സമീപനം സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ല.” എന്നിരുന്നാലും മേൽ‌സൂചിപ്പിച്ച അഞ്ച് പ്രധാന സൂചകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് “ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിൽ ചൈന ഒരു ബഹുമുഖ സമീപനമാണ് പിന്തുടർന്നത്” എന്നദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിനുള്ള സ്റ്റേറ്റ് കൗൺസിൽ ലീഡിംഗ് ഗ്രൂപ്പ് ഓഫിസിന്റെ ഒരു വിദഗ്ധോപദേശകനെന്ന നിലയിൽ, ചൈനയുടെ പരിപാടിയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ വാങ് സഹായിച്ചു. “കുടിവെള്ളം സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് എങ്ങനെയാണ് കണക്കാക്കുക? ഒന്നാമതായി, ജലവിതരണത്തിൽ ക്ഷാമം ഉണ്ടാകരുത് എന്നതാണ് അവശ്യം വേണ്ടത്. രണ്ടാമതായി, ജലസ്രോതസ്സ് വളരെ ദൂരെയായിരിക്കരുത് — പോയി വെള്ളം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് മൊത്തം ഇരുപത് മിനിറ്റിൽക്കൂടുതൽ എടുക്കേണ്ട അവസ്ഥയുണ്ടാകരുത്. അവസാനമായി, സുരക്ഷിതമായ ജലം ആയിരിക്കണം; ദോഷകരമായ വസ്‌തുക്കളൊന്നും അതിൽ കലർന്നിരിക്കാൻ പാടില്ല. ജലം സുരക്ഷിതമാണെന്ന് സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന പരിശോധനാ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഞങ്ങൾക്ക് നിർബന്ധമാണ്. അങ്ങനെയേ നിഷ്‌കർഷിച്ചിരിക്കുന്ന മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് പറയാൻ കഴിയൂ.”

ഫസ്റ്റ് സെക്രട്ടറി ല്യോ യുവൻഷുവെ, ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലെ വാൻഷാൻ ജില്ലയിലുള്ള താന്യാങ് ഗ്രാമത്തിൽ പതിവുള്ള ഭവനസന്ദർശനത്തിനിടെ ഒരു ഗ്രാമീണ സ്‌ത്രീയോട് സംസാരിക്കുന്നു. 2021 ഏപ്രിൽ.

ഭാഗം 4: ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃതമായ ദാരിദ്ര്യനിർമാർജനം ⤴

ഈച്ചയെ കൊല്ലാൻ ഗ്രനേഡ് ഉപയോഗിക്കരുത്

2013 നവംബറിൽ ഹൂനാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ഷ്-പാതൊങ് ഗ്രാമത്തിൽ പ്രസിഡന്റ് ഷി നടത്തിയ സന്ദർശനത്തിനിടെയാണ് സൂക്ഷ്‌മമായ ദാരിദ്ര്യനിർമാർജനം എന്നുകൂടി അറിയപ്പെടുന്ന ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം ആദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. “ഒരു ഈച്ചയെ കൊല്ലാൻ ഗ്രനേഡ് ഉപയോഗിക്കരുത്,” ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ മൂലകാരണങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതിനെ സംബന്ധിച്ച് പ്രാദേശിക സർക്കാരിനെ ഉപദേശിക്കവേ ഷി പറഞ്ഞു. പകരം, സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു എംബ്രോയിഡറി ഡിസൈൻ ചെയ്യുന്നയാളുടെ സമീപനം സ്വീകരിക്കുക. ഈ സമീപനം സർക്കാരിന്റെ തന്ത്രമായി 2015-ൽ നടപ്പാക്കിത്തുടങ്ങി. നാലു ചോദ്യങ്ങളാണ് ഈ സമീപനത്തിനു വഴികാട്ടുന്നത്: ആരെയാണ് ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റേണ്ടത്? ആരാണ് ഈ ജോലി നിർവഹിക്കുന്നത്? ദാരിദ്ര്യം പരിഹരിക്കുന്നതിന് എന്തൊക്കെ നടപടികളാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്? ആളുകൾ വീണ്ടും ദാരിദ്ര്യത്തിൽ വീണു പോകുന്നില്ല എന്നുറപ്പാക്കാൻ ആവശ്യമായ വിലയിരുത്തലുകൾ എങ്ങനെ നടത്താം?

ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ നിർവചനം: ആരാണ് കരകയറ്റപ്പെടുന്നത്?

140 കോടി ജനങ്ങളുള്ള ഒരു രാജ്യത്ത് ദരിദ്രർ ആരൊക്കെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക തന്നെ ഒരു വലിയ ഉദ്യമമാണ്. എല്ലാ പാവപ്പെട്ടവരുടെയും കണക്കെടുക്കാൻ സാമ്പിൾ സർവേകൾ മതിയാകില്ല എന്നതിനാൽ ചൈന ഗാർഹികാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കണക്കെടുപ്പിലേയ്‌ക്ക് നീങ്ങി. രാജ്യത്തെ എല്ലാ ദരിദ്രരുടെയും ജീവിതാവസ്ഥകളും ആവശ്യങ്ങളും അറിയുക എന്നതാണ് ഇതുവഴി ലക്ഷ്യം വച്ചത്. ആളുകളെ ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് അയയ്‌ക്കുക, താഴെത്തട്ടിൽ ജനാധിപത്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുക, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വിന്യസിക്കുക എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഇത് സാധ്യമാക്കിയത്. 2014-ൽ ദരിദ്രരെ തിരിച്ചറിയുന്നതിനായി രാജ്യത്തെ ഓരോ വീടും സന്ദർശിച്ച് സർവേ നടത്താൻ 8 ലക്ഷം പാർട്ടി പ്രവർത്തകർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. 1,28,000 ഗ്രാമങ്ങളിൽ, 29.48 ദശലക്ഷം കുടുംബങ്ങളിൽപ്പെടുന്ന 89.62 ദശലക്ഷം ദരിദ്രരെ ഈ സർവേകൾ വഴി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ശേഖരിച്ച വിവരങ്ങൾ പരിശോധിച്ചുറപ്പിക്കാൻ 2 കോടി പേരെയാണ് ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. ഈ പരിശോധനയുടെ ഭാഗമായി തെറ്റായി ഉൾപ്പെടുത്തിയ കേസുകൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും പുതിയവ കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്‌തു.²³

“ദാരിദ്ര്യബാധിത കുടുംബങ്ങൾ” ഏതൊക്കെ എന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രാഥമികമായ നിർണായക ഘടകം വരുമാനമാണെങ്കിലും, പാർപ്പിടം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം എന്നിവയും കണക്കിലെടുക്കുന്നുണ്ട്. ഓരോ കുടുംബത്തിന്റെയും അവസ്ഥ വിലയിരുത്തുന്നതിന് വില്ലേജ് കമ്മിറ്റികളെയും ടൗൺഷിപ്പ് സർക്കാരുകളെയും ഗ്രാമീണരെയും അണിനിരത്തുന്നതാണ് രീതി. ഉദാഹരണത്തിന്, ഓരോ കുടുംബത്തിന്റെയും അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനും അവരെ ദാരിദ്ര്യ രജിസ്‌ട്രേഷൻ പട്ടികയിൽ ചേർക്കണോ നീക്കം ചെയ്യണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിനുമായി നാട്ടുകാരുടെ ചർച്ചയും നടത്തുന്നു. അതിനായി ജനാധിപത്യ രീതിയിലുള്ള കൂടിയാലോചനകൾ നടത്തി പൊതു മൂല്യനിർണയം നടത്തുന്നു.²⁴ രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പ്രക്രിയയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളെയും സ്‌പർശിച്ചുകൊണ്ട് നിർമിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ആധുനികമായ ഒരു വിവര മാനേജ്മെൻറ് സംവിധാനവുമായി താഴെത്തട്ടിലുള്ള ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ഏതാണ്ട് 10 കോടി വ്യക്തികളിൽ ഓരോരുത്തരുടെയും സ്ഥിതി നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനും സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ തമ്മിലുള്ള വിവരങ്ങളുടെ കൈമാറ്റം സുഗമമാക്കുന്നതിനും ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവണതകളും കാരണങ്ങളും തിരിച്ചറിയുന്നതിനും ബിഗ് ഡേറ്റ ഉപയോഗിക്കുന്നു.²⁵ ജനങ്ങളെ അണിനിരത്തുന്നതും പൊതുജനപിന്തുണ നേടിയെടുക്കുന്നതും ഈ പരിശ്രമങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നതിന് പ്രധാനമാണ്.

അണിനിരത്തൽ: ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റുന്ന ജോലി ചെയ്യുന്നത് ആര്?

കടലിൽ മത്സ്യം നീന്തുന്നതുപോലെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുക

സംഘാടകരില്ലാതെ സംഘടനയില്ല. 2021 ജൂണിലെ കണക്കു പ്രകാരം, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈനയിൽ (സിപിസി) 9.51 കോടിയിലധികം അംഗങ്ങളുണ്ട് — അവരിൽ 2.745 കോടി പേർ സ്ത്രീകളാണ്. ഗ്രാമീണരുടെ സമിതികൾ, പൊതു സ്ഥാപനങ്ങൾ, സർക്കാർ അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും സംരംഭങ്ങളും, സാമൂഹിക സംഘടനകൾ എന്നിവയടക്കം 49 ലക്ഷം പ്രാഥമിക തല പാർട്ടി സംഘടനകൾ സിപിസിയുടെ ഭാഗമാണ്.²⁷ സി‌പി‌സി ഒരു രാജ്യമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, അത് ലോകത്ത് ഏറ്റവുമധികം ജനസംഖ്യയുള്ള പതിനാറാമത്തെ രാജ്യമാകുമായിരുന്നു.

ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃതഘട്ടത്തിൽ പാർട്ടിയും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും വിശ്വാസവും വളർത്തിയെടുക്കുന്നതും പാർട്ടി സംഘടനയെ താഴേത്തട്ടിൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതും ആവശ്യമാണ് എന്നത് വ്യക്തമായിരുന്നു. പ്രവിശ്യ, നഗരം, കൗണ്ടി, ടൗൺ‌ഷിപ്പ്, ഗ്രാമം എന്നീ അഞ്ച് സർക്കാർ തലങ്ങളിൽ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന ചുമതലയ്‌ക്ക് മേൽനോട്ടം വഹിക്കാൻ പാർട്ടി സെക്രട്ടറിമാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.

ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, ശ്രദ്ധാപൂർവം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട 30 ലക്ഷം പ്രവർത്തകർ ഉൾപ്പെടുന്ന 2,55,000 സംഘങ്ങൾ ദരിദ്ര ഗ്രാമങ്ങളിൽ താമസിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.²⁸ ലളിതമായ ചുറ്റുപാടിലാണ് അവർ ജീവിക്കുന്നത്. പൊതുവിൽ ഒന്നു മുതൽ മൂന്നു വർഷം വരെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ഈ സംഘങ്ങൾ, ഓരോ കുടുംബവും ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റപ്പെടുന്നതുവരെ പാവപ്പെട്ട കർഷകർ, പ്രാദേശിക ഉദ്യോഗസ്ഥർ, സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ എന്നിവർക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ഈ പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായ അനേകം പാർട്ടി പ്രവർത്തകർക്ക് തങ്ങളുടെ കുടുംബങ്ങളെ സന്ദർശിക്കാനായി നാട്ടിലേയ്‌ക്ക് മടങ്ങാൻ ദീർഘകാലത്തേയ്‌ക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ കഠിനമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ചിലർ രോഗബാധിതരായി. ദാരിദ്ര്യത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ 1,800-ലധികം പാർട്ടി അംഗങ്ങൾക്കും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു.²⁹ 2013-ലാണ് ആദ്യത്തെ സംഘങ്ങളെ അയച്ചത്. 2015 ആയപ്പോഴേയ്‌ക്കും എല്ലാ ദരിദ്ര ഗ്രാമങ്ങളിലും അവിടെത്തന്നെ താമസിക്കുന്ന ഒരു സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നു; ഒപ്പം ഓരോ ദരിദ്ര കുടുംബത്തിനും ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറുന്നതിന് സഹായിക്കുന്നതിനായി — പ്രധാനമായും സ്വയം ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും ഉയരുന്നതിനായി — ഒരു പ്രവർത്തകനെ/പ്രവർത്തകയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.³⁰ 2020-ന്റെ അന്ത്യത്തോടെ അതിദാരിദ്ര്യം തുടച്ചുമാറ്റുക എന്ന ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കപ്പെട്ടു.

തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയായ ഗ്വെയ്ജോയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമമാണ് താന്യാങ്. 2,855 പേർ അധിവസിക്കുന്ന താന്യാങ്ങിലേയ്‌ക്ക് 2018-ൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട പാർട്ടി സെക്രട്ടറിമാരിൽ ഒരാളാണ് ല്യോ യുവൻഷുവെ. ഹൈസ്‌കൂളിൽ പഠിക്കുന്ന ഒരു മകളുണ്ട് ഈ നാൽപ്പത്തിയേഴുകാരന്. 805 കുടുംബങ്ങളിൽ 137 എണ്ണം ദരിദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന താന്യാങ് ഗ്രാമത്തിലേയ്‌ക്ക് അവിടുത്തെ പ്രാദേശിക ഭാഷ സംസാരിക്കാത്ത താൻ എത്തിയതിനെപ്പറ്റി ല്യോ വിവരിക്കുന്നു. ആ ഗ്രാമത്തിലേയ്‌ക്ക് നിയോഗിക്കപ്പെട്ട 52 പാർട്ടി പ്രവർത്തകരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്‌ത ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളാണുണ്ടായിരുന്നത്. തന്റെ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു:

“അഞ്ച് ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം എനിക്കായിരുന്നു. ഒരാൾ മരിച്ചതോടെ ഇപ്പോൾ ഇത് നാലായി കുറഞ്ഞു. അക്കാലത്ത് ഞാൻ ഓരോ കുടുംബത്തെയും ഇലക്‌ട്രിക് ബൈക്ക് ഓടിച്ചുപോയി സന്ദർശിക്കുകയും അവർക്ക് ഒട്ടനവധി കാര്യങ്ങൾ ചെയ്‌തുകൊടുക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. ചെറുപ്പക്കാരുമായി വിചാറ്റിലൂടെയും (WeChat) മുതിർന്നവരുമായി ഫോണിലൂടെയും ഞാൻ ബന്ധം നിലനിർത്തി. അവർക്ക് എന്നെ ഏതാവശ്യത്തിനും വിളിക്കാം. ആരോടൊക്കെയാണ് ഇടപെടാൻ എളുപ്പമെന്നും ബുദ്ധിമുട്ടെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ഞാൻ ഓരോ ഗ്രാമീണ സംഘത്തിലും പോയി. ഗ്രാമീണരുമൊത്ത് പാനീയങ്ങൾ കുടിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കൂടിക്കാഴ്‌ചകളിലൂടെയും സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെയും ഞാൻ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പരിഹരിച്ചു. അവർക്ക് ഇന്നെന്നോട് നല്ല ബന്ധമാണുള്ളത്. ഇപ്പോൾ സർക്കാർ, ദരിദ്രകുടുംബങ്ങളെത്തെന്നെ പാവപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങൾ, ദാരിദ്ര്യത്തിന് അരികെ നിൽക്കുന്ന കുടുംബങ്ങൾ, കാതലായ ശ്രദ്ധവേണ്ട കുടുംബങ്ങൾ എന്നീ വിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു രജിസ്റ്റർ സൂക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്. ആളുകൾക്ക് അസുഖം വരുന്നത് അറിയാനും തൊഴിൽ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നവർക്ക് തൊഴിലുണ്ടോ എന്നറിയാനും മറ്റും ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതിക വിദ്യ സർക്കാരിനെ സഹായിക്കുന്നു. ഗ്രാമീണരുടെ ശരിയായ അവസ്ഥ കൂടുതൽ നന്നായി മനസ്സിലാക്കാൻ ഞങ്ങൾ എല്ലാ മാസവും അവരെ സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്.”

പൗരന്മാരെ അണിനിരത്തുന്നതിലാണ് ചൈനയുടെ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പദ്ധതിയുടെ ശക്തി. സർക്കാരിതര സംഘടനകളെയും (എൻ.ജി.ഓ.കൾ) അന്താരാഷ്‌ട്ര സഹായത്തെയും വളരെയധികം ആശ്രയിക്കുന്ന മാതൃകകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്‌തമാണിത്. സർക്കാർ നയം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനും ജനങ്ങളുടെ മൂർത്തമായ അവസ്ഥകളും ആവശ്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും ഇടയിലുള്ള ഒരു പ്രധാന പാലമാണ് ല്യോയെപ്പോലെയുള്ള പാർട്ടി പ്രവർത്തകർ. ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ അണിനിരത്തപ്പെട്ട ഒരു കോടിയിലധികം പാർട്ടി പ്രവർത്തകരും ഉദ്യോഗസ്ഥരും, പാർട്ടിയിലും സർക്കാരിലും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് വിശ്വാസം വളർത്തുന്നതിനും പാർട്ടിക്കും സർക്കാരിനും പൊതുജന പിന്തുണ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും അവശ്യമായ പങ്കു വഹിച്ചു.

2020-ൽ ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല Understanding CCP Resilience: Surveying Chinese Public Opinion Through Time (ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഇത്ര കാലമായി ശക്തമായിത്തുടരുന്നതെങ്ങനെ: ചൈനയിലെ പൊതുജനാഭിപ്രായം വർഷങ്ങളിലൂടെ) എന്ന പേരിൽ ഒരു പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഇതിനായി 2003-നും 2016-നും ഇടയിൽ നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും താമസിക്കുന്ന 31,000 പേരുമായി അഭിമുഖം നടത്തി, അവർ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈനയെ എത്രത്തോളം പിന്തുണയ്‌ക്കുന്നു എന്നതിനെപ്പറ്റി ആരാഞ്ഞു.³¹ ഇക്കാലയളവിൽ, സർക്കാരിനെപ്പറ്റി സംതൃപ്‌തി പ്രകടിപ്പിച്ചവരുടെ എണ്ണം 86.1 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 93.1 ശതമാനമായി ഉയർന്നു. സർക്കാരിനെപ്പറ്റി സംതൃപ്‌തി പ്രകടിപ്പിച്ചവരുടെ ശതമാനത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ വർധനയുണ്ടായത് ഗ്രാമീണ ടൗൺ‌ഷിപ്പ് പ്രദേശങ്ങളിലാണ് — ഇത് 43.6 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 70.2 ശതമാനമായി ഉയർന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും, താഴ്‌ന്ന വരുമാനക്കാർക്കിടയിലും ദരിദ്രമായ ഉൾനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവർക്കിടയിലും സർക്കാരിനെപ്പറ്റിയുള്ള സംതൃപ്‌തിയുടെ വർദ്ധന കൂടുതലായി കാണപ്പെട്ടു. ആരോഗ്യരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹ്യ സേവനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഗുണനിലവാരവും ലഭ്യതയും വർധിച്ചതും, പ്രാദേശിക സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ മെച്ചപ്പെട്ട പ്രതികരണങ്ങളും കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായ ഇടപെടലുകളും വർദ്ധിതമായ ഈ പിന്തുണയ്‌ക്ക് കാരണമായി. പഠനം അവസാനിച്ചത് 2016-ലാണ്, അതായത് ദാരിദ്ര്യനിർമാർജന പദ്ധതി പൂർത്തിയാകുന്നതിനു മുമ്പ്. ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പദ്ധതിയും കോവിഡ്-19-നെതിരെയുള്ള സർക്കാരിന്റെ ഫലപ്രദമായ പ്രതിരോധനടപടികളും പൊതുജന പിന്തുണ കൂടുതൽ ഉയരുന്നതിന് കാരണമായിട്ടുണ്ട്.³²

വുഹാനിൽ കോവിഡ്-19 ലോക്ക്ഡൗൺ അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം, യോർക്ക് സർവകലാശാലയിലെ പ്രൊഫസർ കാരി വൂ ചൈനയിലെ 31 പ്രവിശ്യകളിലും ഭരണ മേഖലകളിലുമായി 19,816 പേരുടെയിടയിൽ സർവേ നയിക്കുകയും പഠനഫലം വാഷിംഗ്‌ടൺ പോസ്റ്റ് ദിനപ്പത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോവിഡ്-19 പകർച്ചവ്യാധിക്കെതിരെയുള്ള സർക്കാർ പ്രതിരോധനടപടികൾക്കു ശേഷം 49 ശതമാനം ആളുകളും സർക്കാരിനെ കൂടുതൽ വിശ്വസിക്കുന്നതായി പഠനം കണ്ടെത്തി. മൊത്തത്തിൽ സർക്കാരിലുള്ള വിശ്വാസം, ദേശീയ തലത്തിൽ 98 ശതമാനമായും ടൗൺഷിപ്പ് തലത്തിൽ 91 ശതമാനമായും വർദ്ധിച്ചു.³³ ദാരിദ്ര്യം ഇല്ലാതാക്കിയതും മഹാമാരിയെ പിടിച്ചു കെട്ടിയതും ചൈനയുടെയും അവിടുത്തെ ജനങ്ങളുടെയും 2020-ലെ പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ടു വിജയങ്ങളായി കണക്കാക്കാം.

ദാരിദ്ര്യനിർമാർജനത്തിനായുള്ള ഐക്യ മുന്നണി

പാർട്ടിയും ജനപിന്തുണയും വളർത്തുന്നതിനപ്പുറം, ദാരിദ്ര്യനിർമാർജന പദ്ധതി സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളെ ഒരു ഐക്യമുന്നണിയുടെ കുടക്കീഴിൽ കൊണ്ടുവന്നു. “നമ്മുടെ പാർട്ടിയുടെയും നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെയും മുഴുവൻ സമൂഹത്തിന്റെയും ഊർജം സമാഹരിക്കുകയും ദാരിദ്ര്യ ലഘൂകരണവും നിർമാർജന പരിപാടികളും നടപ്പാക്കുന്നത് തുടരുകയും വേണം,” പത്തൊമ്പതാമത് ദേശീയ കോൺഗ്രസിൽ നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിൽ പ്രസിഡന്റ് ഷി പറഞ്ഞു. “ജനങ്ങൾക്ക് ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും സ്വയം കരകയറാനുള്ള കഴിവിനെ സംബന്ധിച്ച് അവർക്കുള്ള ആത്മവിശ്വാസം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിൽ നമ്മൾ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ ചെലുത്തും.”

സമ്പന്നരാകുന്നവർ — പ്രത്യേകിച്ചും വ്യവസായവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട കിഴക്കൻ തീരപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർ — മറ്റുള്ളവരെ ഉയരാൻ സഹായിക്കും എന്ന പ്രതീക്ഷ ഈ സമീപനത്തിന്റെ കാതലായ ഒരു ഘടകമാണ്. പൊതുവായ അഭിവൃദ്ധി (common prosperity) കൈവരിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണിത്. തങ് ഷ്യാവോപിങിന്റെ പലപ്പോഴും തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ഉദ്ധരണിയാണ് “കുറച്ചുപേർ ആദ്യം സമ്പന്നരാകട്ടെ” എന്നത്. മേൽ‌വിവരിച്ച സമീപനമാണ് ഈ ഉദ്ധരണിയുടെയും പിന്നിൽ. ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പദ്ധതി ഈ തത്വം തന്നെയാണ് പിന്തുടർന്നത്. മാവോയുടെ കാലഘട്ടത്തെ അനുസ്‌മരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിൽ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും തമ്മിൽ സഹകരണം സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ബഹുജനങ്ങളെ അണിനിരത്തുകയാണ് ഇതിൽ ചെയ്‌തത്. 343 കൗണ്ടികളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഒമ്പത് കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യാതല ഭരണഘടകങ്ങൾ പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ സർക്കാർ-സാമൂഹ്യ സഹായങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി 2015 മുതൽ 2020 വരെ 10,050 കോടി യുവാൻ നിക്ഷേപിച്ചു. അവർ 22,000 പ്രാദേശിക സംരംഭങ്ങളെ അണിനിരത്തി 1.1 ട്രില്യൺ യുവാൻ അധികമായി നിക്ഷേപിക്കുകയും 1.31 ലക്ഷം ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും സാങ്കേതിക ജീവനക്കാരെയും കൈമാറ്റം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.³⁴

ഹ് യിങ് താമസം മാറ്റിയതും ല്യോ യുവൻഷുവെയുടെ ഗ്രാമം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതുമായ പ്രവിശ്യയാണ് തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയായ ഗ്വെയ്ജോ. 2013-ൽ, ഗ്വെയ്ജോയിലുള്ള തൊങ്വെൻ നഗരത്തെ കിഴക്കൻ തീരദേശ പ്രവിശ്യയായ ജ്യാങ്സുവിന്റെ സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രമായ സൂജോയുമായി ജോഡി ചേർത്തു. സാമ്പത്തിക, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ, വിദ്യാഭ്യാസ, സാങ്കേതിക മേഖലകളിലുള്ള വിനിമയം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് ഈ സഹകരണം. 2017 ഏപ്രിൽ മുതൽ 2020 വരെ 1,240 പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കാൻ സൂജോ നഗരം 171 കോടി യുവാൻ സാമ്പത്തിക സഹായവും 24 കോടി യുവാൻ സാമൂഹിക സഹായവും നൽകി. ഇതുകൂടാതെ, 285 കിഴക്കൻ സംരംഭങ്ങൾ 2,641 കോടി യുവാൻ നിക്ഷേപിച്ച് തൊങ്വെനിൽ പദ്ധതികൾ വികസിപ്പിച്ചു. ഇതുവഴി 44,400 പേർക്ക് ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പദ്ധതിയിൽ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ പ്രക്രിയയിൽ 19 വ്യാവസായിക, കാർഷിക പാർക്കുകൾ സൃഷ്‌ടിക്കപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്യാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പദ്ധതികൾ പ്രാദേശിക ടൂറിസത്തിൽ 30 ശതമാനം വർദ്ധനയുണ്ടാക്കി. രാഷ്‌ട്രീയവും വിദ്യാഭ്യാസപരവുമായ വിനിമയം കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ളതാക്കുന്നതിന് 5,345 പാർട്ടി പ്രവർത്തകരെയും സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും സൂജോയിൽ നിന്നും തൊങ്വെനിലേയ്‌ക്ക് സ്ഥലം മാറ്റി.³⁵ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകാനായി ജ്യാങ്‌സുവിൽ നിന്നും ഗ്വെയ്ജോയിലേയ്‌ക്ക് സ്ഥലം മാറിയെത്തി തൊങ്വെനിലെ ഡെപ്യൂട്ടി മേയറായി ചുമതലയേറ്റ ചാ യിങ്തൊങ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽപ്പെട്ടയാളാണ്.

കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും തമ്മിലുള്ള സഹകരണത്തിനപ്പുറം, പൊതുമേഖലാ സംരംഭങ്ങൾ, സ്വകാര്യ സംരംഭങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സൈന്യം, പൗരസമൂഹം എന്നിവയും ഗണ്യമായ സംഭാവനകൾ നൽകി. കേന്ദ്ര വകുപ്പുകൾ 4,276 കോടി യുവാൻ നിക്ഷേപിച്ചു. ഇത് 10,664 കോടി യുവാൻ മൂലധനം കൊണ്ടുവരുന്നതിനും താഴേത്തത്തട്ടിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന 36.9 ലക്ഷം സാങ്കേതിക വിദഗ്ധർക്കും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും പരിശീലനം നൽകുന്നതിനും സഹായകരമായി.³⁶ അതേസമയം, സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള 94 സ്ഥാപനങ്ങൾ 246 കൗണ്ടികളിലായി 1,350 കോടിയിലധികം യുവാൻ നിക്ഷേപം നടത്തി, പതിനായിരത്തോളം സഹായ പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കി. രാജ്യത്തെ 2,301 ദേശീയ സാമൂഹിക സംഘടനകളിൽ 686 എണ്ണം ഔപചാരികമായിത്തന്നെ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പദ്ധതികൾ ആരംഭിച്ചു.³⁷ ഈ പദ്ധതികളുടെ ഭാഗമായി അവർ ചാരിറ്റബിൾ ഫണ്ടുകൾ സ്വരൂപിക്കുകയും സന്നദ്ധ സേവനങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്‌തു. പതിനായിരം ഗ്രാമങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ പതിനായിരം സംരംഭങ്ങൾ എന്ന ക്യാമ്പയിനിലൂടെ 1.27 ലക്ഷം സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ 1,39,100 ദരിദ്ര ഗ്രാമങ്ങൾക്ക് സഹായം നൽകുന്നതിൽ പങ്കെടുത്തു. ഇത് 1.8 കോടി ജനങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനം ചെയ്‌തു.³⁸ സൈന്യവും ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി. സൈന്യം 4,100 ദരിദ്ര ഗ്രാമങ്ങളിലായി 9.24 ലക്ഷം പേരെ സഹായിക്കുകയും വിദ്യാലയങ്ങൾ, ആശുപത്രികൾ, പ്രത്യേക വ്യവസായ പദ്ധതികൾ എന്നിവ നിർമിക്കുന്നതിൽ പങ്കു ചേരുകയും ചെയ്‌തു. വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയം 44 കോളേജുകളെയും സർവകലാശാലകളെയും ഈ ക്യാമ്പയിനിന്റെ ഭാഗമാക്കി — അവർ ഗവേഷണ പ്രൊജക്‌റ്റുകൾ നടത്തുകയും കൃഷി, ആരോഗ്യം, നഗരാസൂത്രണം, ഗ്രാമീണാസൂത്രണം, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിദഗ്‌ധരായവരുടെയും പരിശീലനം നൽകുന്നവരുടെയും സംഘങ്ങളെ അയയ്‌ക്കുകയും ചെയ്‌തു.

ഇത്തരത്തിൽ കൂട്ടായ ഒരു പ്രവർത്തനമായിരുന്നു യുന്നാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ഹ്-ബ്യാൻ ഗ്രാമത്തിൽ നടന്നത്.³⁹ പ്രധാനമായും യാ‌ഒ വംശജരായ ജനങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന ഹ്-ബ്യാനിലേയ്‌ക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്നുള്ള വിദഗ്ധരെയും വിദ്യാർത്ഥികളെയും കൊണ്ടുവന്നു. ചൈനാ കാർഷിക സർവകലാശാലയിലെ ചെയർ പ്രൊഫസറായ ലീ ഷാവൊയുന്നിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സംഘം, നാട്ടുകാരുടെ വരുമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും വൈവിധ്യവൽക്കരിക്കുന്നതിനുമായി ഗവേഷണം നടത്തുന്നതിനും, ധനസമാഹരണം നടത്തുന്നതിനും, ടൂറിസം, വിദ്യാഭ്യാസം, കൃഷി എന്നീ മേഖലകളിൽ പദ്ധതികൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും സഹായിച്ചു. ലീയുമായുള്ള ഞങ്ങളുടെ അഭിമുഖത്തിൽ, ബഹുജനങ്ങളെ അണിനിരത്തിയതിനെപ്പറ്റി അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചു:

“കഴിഞ്ഞ എട്ടു വർഷക്കാലത്തെ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പരിപാടിയെപ്പറ്റി — പ്രത്യേകിച്ച് അത് എങ്ങനെ സംഘടിപ്പിച്ചു, അതിനായി ജനങ്ങളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും സംഘടനകളെയും അണിനിരത്തിയത് എങ്ങനെ എന്നത് — ചൈനയ്‌ക്കു പുറത്തുള്ള ആളുകൾക്ക് മനസിലാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. എന്റെ സുഹൃത്ത് എന്നോടു ചോദിച്ച ഏറ്റവും ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ചോദ്യം, “വിഭവങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്യുന്നതിനും ദരിദ്ര പ്രദേശങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് പോകുന്നതിനും ആളുകളെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ സർക്കാരിന് എങ്ങനെ കഴിഞ്ഞു?” എന്നതാണ്. ഇതിനുള്ള ഉത്തരമായി ഇതാണ് ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും ലളിതമായി പറയാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്: ഇതാണ് ചൈനീസ് സവിശേഷതകളോടെയുള്ള സോഷ്യലിസം. ചൈനീസ് സമൂഹം പാശ്ചാത്യ സമൂഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്‌തമാണ്. കാരണം അത് വ്യക്തിപരതയിലല്ല, കൂട്ടായ്‌മയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. സമൂഹം സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിൽ ഇത് പ്രതിഫലിക്കുന്നു. സർക്കാർ സാമൂഹിക സംഘടനകളുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇവിടെ രാഷ്‌ട്രീയ-സാമൂഹിക ശൃംഖലകൾ ലയിച്ച് ലംബമായും തിരശ്ചീനമായും സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു നേതൃശക്തിയായി മാറുന്നു. എല്ലാവരെയും ഈ സാമൂഹിക ക്യാമ്പയിനിൽ പങ്കുചേരാൻ ഇത് പ്രാപ്‌തമാക്കുന്നു.”

ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാൽ, ദാരിദ്ര്യനിർമാർജന പദ്ധതി സമൂഹത്തിന്റെ എല്ലാ കോണുകളെയും സ്‌പർശിച്ചു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ അതിദാരിദ്ര്യത്തിനെതിരായ വിജയം പാർട്ടിക്കും സർക്കാരിനും കീഴിൽ ഏകതാനമായ ഒരു അനുശാസനപ്രകാരം നടന്ന പരിപാടി ആയി കാണാൻ സാധിക്കില്ല. മറിച്ച്, ചൈനീസ് സമൂഹത്തിലെ ഒട്ടനവധി വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട ബഹുജനങ്ങളുടെ അണിചേരൽ ആയി വേണം ഇതിനെ കാണാൻ. വ്യാപ്‌തിയിലും വലിപ്പത്തിലും മനുഷ്യ ചരിത്രത്തിൽ അഭൂതപൂർവമായ തോതിൽ, വൈവിധ്യപൂർണവും വികേന്ദ്രീകൃതവുമായ മാർഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് സാധ്യമാക്കിയത്.

ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലെ തൊങ്വെൻ നഗരത്തിലുള്ള വങ്ജിയ പാർപ്പിടസമൂഹത്തിലേയ്‌ക്ക് താമസം മാറിയവരിൽ അവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഒരു തുണിഫാക്റ്ററിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവർ. 2021 ഏപ്രിൽ.

എങ്ങനെയാണ് ചൈന അതിദാരിദ്ര്യം നിർമാർജനം ചെയ്‌തത്?

വ്യവസായം

ഗ്രാമീണ മേഖലയിൽ ഇ-കൊമേഴ്‌സ് ആരംഭിച്ചത് ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പദ്ധതിയുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഭാഗമായിരുന്നു. 2016-നും 2020-നും ഇടയിൽ, പാവപ്പെട്ട കൗണ്ടികളിലെ ഓൺലൈൻ ബിസിനസ്സുകളുടെ എണ്ണം 13.2 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 31.1 ലക്ഷമായി ഉയർന്നു.⁴⁰ ഇത് ഗ്രാമീണരെ ഓൺ‌ലൈൻ വിപണികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങളുടെ വരുമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്‌തു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒരു പ്ലാറ്റ്ഫോമാണ് 2020 ജൂണിൽ തൊങ്വെനിൽ ആരംഭിച്ച യ്-ഷ്-ജ്-ഫു. സർക്കാരിന് നാൽപ്പത് ശതമാനം ഓഹരിയുള്ള സ്വകാര്യ സംരംഭമാണിത്. തൊങ്വെൻ നഗരത്തിലെയും ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിലെയും ദരിദ്ര സമൂഹങ്ങളിൽ ഇരുപതിലധികം ചിത്രീകരണ സ്റ്റുഡിയോകൾ സ്ഥാപിച്ച് ചെറു വിഡിയോകൾ നിർമിക്കാൻ കർഷകരെ പരിശീലിപ്പിക്കുകയാണ് യ്-ഷ്-ജ്-ഫു ചെയ്യുന്നത്. ഉപയോക്താക്കൾക്ക് തങ്ങളുടെ വിഡിയോകൾ യ്-ഷ്-ജ്-ഫു മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷനിലേയ്‌ക്ക് അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യാം. വിഡിയോകൾ എത്ര പേർ കാണുന്നു എന്നതിനനുസരിച്ച് കിട്ടുന്ന പോയിന്റുകൾ പ്ലാറ്റ്ഫോമിൽ ലഭ്യമായ ഉത്പന്നങ്ങൾ വാങ്ങാനായി കൈമാറാൻ കഴിയും. ആളുകൾ ഒരു മിനിട്ട് വിഡിയോ കണ്ടാൽ അതിന് പത്ത് ക്രെഡിറ്റ്സ് ലഭിക്കും — ആറു ക്രെഡിറ്റ്സ് വിഡിയോ നിർമാതാവിന്, ഒന്ന് കാഴ്‌ചക്കാരന്, രണ്ട് സ്‌റ്റുഡിയോയ്‌ക്ക്, ഒന്ന് യ്-ഷ്-ജ്-ഫു പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്.

വസ്‌ത്രങ്ങൾ, വീട്ടുപകരണങ്ങൾ, കാർഷികോത്പന്നങ്ങൾ, കാർഷികോപകരണങ്ങൾ, കാറുകൾ തുടങ്ങിയ സാധനങ്ങൾ സർക്കാർ, സ്വകാര്യ സംരംഭങ്ങളുമായുള്ള പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ ലഭ്യമാക്കുന്നു. ഈ സംരംഭങ്ങൾ നികുതിയിളവ് കിട്ടുന്നതിനോ, അധികമുള്ള സ്റ്റോക്ക് ഒഴിവാക്കുന്നതിനോ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലേയ്‌ക്ക് സാധനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്യുന്നു. സൗജന്യ പരസ്യത്തിനുള്ള സ്രോതസ്സായി യ്-ഷ്-ജ്-ഫു പ്ലാറ്റ്ഫോം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാറുണ്ട് ഈ സംരംഭങ്ങൾ. ഇ-കൊമേഴ്‌സ്, ഇൻറർനെറ്റ് ലഭ്യത എന്നിവയാൽ സാധ്യമാക്കുകയോ സുഗമമാക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന വ്യാവസായിക വികസനം, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളെ നഗരങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും തൊഴിലവസരങ്ങളും അനുബന്ധ വരുമാനവും സൃഷ്‌ടിക്കുന്നതിനും കൃഷിക്കാർക്കും ദരിദ്രർക്കും സാംസ്‌കാരികമായ ആത്മവിശ്വാസം വളർത്തുന്നതിനുമുള്ള ഒരു മാർഗമാണ്. അതിന്റെ എണ്ണമറ്റ ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് മേൽവിവരിച്ചത്.

ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന തന്ത്രം പാവപ്പെട്ടവരെ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റുന്നതിന്, അഥവാ അവർക്ക് ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും സ്വയം കരകയറുന്നതിന്, അഞ്ചു പ്രധാന മാർഗങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചത്: വ്യവസായം, മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കൽ, പാരിസ്ഥിതിക നഷ്‌ടപരിഹാരം, വിദ്യാഭ്യാസം, സോഷ്യലിസ്റ്റ് സഹായം. അഞ്ച് പ്രധാന മാർഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത് പ്രാദേശിക ഉത്പാദനം വികസിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്. ഈ ലക്ഷ്യം മനസ്സിൽ വച്ചുകൊണ്ട്, പാവപ്പെട്ടവർക്ക് ധനസഹായം (വായ്‌പ, സബ്സിഡി, സൂക്ഷ്‌മ വായ്‌പ (microcredit)), സാങ്കേതിക പരിശീലനം, ഉപകരണങ്ങൾ, വിപണി എന്നിവ ലഭ്യമാക്കുന്നതിന് പൊതുമേഖലയും സ്വകാര്യ മേഖലയും രംഗത്തിറങ്ങി. ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി നടപ്പാക്കിയ വ്യാവസായിക ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന നയങ്ങൾ ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങളിൽ 98 ശതമാനത്തിനെയും സ്പർ‌ശിച്ചു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി കാർഷികോത്‌പാദനത്തിനും മൃഗങ്ങളെ വളർത്തുന്നതിനും കാർഷികോത്പന്നങ്ങൾ സംസ്‌കരിക്കുന്നതിനുമുള്ള 3 ലക്ഷം വ്യവസായ കേന്ദ്രങ്ങൾ 832 ദരിദ്ര കൗണ്ടികളിലും സ്ഥാപിച്ചു. 2.2 കോടിയിലധികം പാവപ്പെട്ടവർ ഈ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ 1.3 കോടി പേർ ഗ്രാമീണ സംരംഭങ്ങളിലും ജോലി ചെയ്യുന്നു. ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന വർക്ക്ഷോപ്പുകൾ (ഉപയോഗിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന ഭൂമിയിലോ ആളുകളുടെ വീടുകളിലോ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ചെറുകിട ഉത്പാദന കേന്ദ്രങ്ങളാണിവ) 2015 മുതൽ 2019 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങളുടെ പ്രതിവർഷ ആളോഹരി വരുമാനം മൂന്നിരട്ടിയോളം വർദ്ധിപ്പിച്ച് 9,808 യുവാനിലെത്തിക്കാൻ സഹായിച്ചു.⁴¹ ടൂറിസവും ഹരിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ള പുതിയ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന മാതൃകകൾ വികസിപ്പിക്കാൻ ഇത് സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലെ വാൻഷാൻ ജില്ലയിലുള്ള താന്യാങ് ഗ്രാമത്തിൽ ഭക്ഷണം വിൽക്കുന്ന ഒരാൾ യ്-ഷ്-ജ്-ഫു എന്ന ചെറുവിഡിയോ പ്ലാറ്റ്ഫോം ഉപയോഗിച്ച് തന്റെ പാചകവൈദഗ്ധ്യം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. 2021 ഏപ്രിൽ.

മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കൽ

അങ്ങേയറ്റം വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവരോ, കൂടെക്കൂടെ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നവരോ ആയ കുടുംബങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, കൂടുതൽ വാസയോഗ്യമായ സ്ഥലങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് മാറാതെ ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ചക്രം തകർക്കുക അസാധ്യമാണ്. 96 ലക്ഷം പേർ — അതായത്, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റപ്പെട്ട മൊത്തം ആളുകളിൽ ഏകദേശം 10 ശതമാനം പേർ — ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് പുതുതായി നിർമിച്ച നഗര പാർപ്പിടസമൂഹങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് മാറി. 6,100 കിന്റർഗാർട്ടനുകൾ, പ്രാഥമിക, മാധ്യമിക വിദ്യാലയങ്ങൾ എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം പുതിയ ഭവനങ്ങളും നിർമിച്ചു. 12,000 ആശുപത്രികളും സാമൂഹ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും 3,400 വൃദ്ധ പരിചരണ കേന്ദ്രങ്ങളും 40,000 സാംസ്‌കാരിക കേന്ദ്രങ്ങളും വേദികളും നിർമിക്കുകയോ വിപുലീകരിക്കുകയോ ചെയ്‌തു.

നാട്ടിൻപുറങ്ങളിൽ നിന്ന് നഗരങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് കുടുംബങ്ങളെ മാറ്റിത്താമസിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രധാന വെല്ലുവിളി, അവർക്ക് തൊഴിൽ കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ്. മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ച കുടുംബങ്ങൾക്ക് തൊഴിൽ കണ്ടെത്തുന്നതിന് സർക്കാർ പരിശീലന പരിപാടികളും പുതിയ വ്യവസായങ്ങളും വികസിപ്പിച്ചു. തത്ഫലമായി, താമസം മാറിയവരിലെ ജോലി ചെയ്യാൻ പ്രാപ്‌തിയുള്ളവരിൽ 73.7 ശതമാനം പേർക്കും ജോലി ലഭിച്ചു. മാറിത്താമസിച്ച കുടുംബങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന അംഗങ്ങളുള്ള 94.1 ശതമാനം കുടുംബങ്ങളിലും ഒരാൾക്കെങ്കിലും ജോലി ലഭിച്ചു.

പാരിസ്ഥിതിക നഷ്‌ടപരിഹാരം

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും പുനഃസ്ഥാപനവും — പ്രത്യേകിച്ച് ദരിദ്ര പ്രദേശങ്ങളായി അടയാ‍ളപ്പെടുത്തപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങളിൽ — ദാരിദ്ര്യത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതിനുള്ള പ്രധാന മാർഗങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. പ്രധാനമായും പാരിസ്ഥിതിക മേഖലയിൽ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിക്കുന്നതു വഴിയാണ് ഇത് സാധ്യമാക്കുന്നത്. 2013 മുതലുള്ള കാലത്ത് ദരിദ്ര പ്രദേശങ്ങളിലെ 49.7 ലക്ഷം ഹെക്‌ടർ കൃഷിയിടങ്ങൾ വനങ്ങളോ പുൽമേടുകളോ ആയി പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. ഈ പ്രക്രിയയിൽ 11 ലക്ഷം ദരിദ്രരെ ഫോറസ്റ്റ് റേഞ്ചർമാരായി നിയമിച്ചു. 23,000 ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന സഹകരണ സംഘങ്ങളും വനവൽക്കരണത്തിനുള്ള (പുതിയ വനങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിക്കൽ) സംഘങ്ങളും രൂപീകരിച്ചു.⁴⁴ കഴിഞ്ഞ രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടുകളായി ചൈന നടത്തിവരുന്ന തുടർച്ചയായ ഹരിതവൽക്കരണ ശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമാണിത്. യുഎൻ ഫുഡ് ആൻഡ് അഗ്രിക്കൾച്ചർ ഓർഗനൈസേഷന്റെ (എഫ്എഒ) വിശകലന പ്രകാരം ചൈന വനങ്ങളുടെ പുനഃസ്ഥാപനത്തിന്റെ (reforestation) കാര്യത്തിൽ ആഗോളതലത്തിൽ മുൻ‌പന്തിയിലാണ്. 1990-നും 2020-നും ഇടയിൽ ലോകത്ത് ഹരിതമേഖലയുടെ (leaf area) വളർച്ചയിൽ 25 ശതമാനവും ഉണ്ടായത് ചൈനയിലാണ്.⁴⁵ ഹരിതവൽക്കരണ ശ്രമങ്ങൾ സർക്കാരിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ വഴി മാത്രമല്ല, ആലിപേയ്-യുടെ കാര്യത്തിലെന്ന പോലെ സ്വകാര്യ മേഖലയുടെ വകയായിട്ടുള്ള ശ്രമങ്ങൾ വഴിയും നടപ്പിലാക്കപ്പെടുന്നു.

വിദ്യാഭ്യാസം

തലമുറകളായി നിലനിൽക്കുന്ന ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ചങ്ങല തകർക്കുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം നിർത്തിപ്പോകേണ്ടി വന്ന ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 2 ലക്ഷം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് (2013-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്) വിദ്യാലയങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് മടങ്ങുന്നതിന് ആവശ്യമായ സഹായം ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിന് ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി വലിയ പരിശ്രമങ്ങൾ നടന്നു. 2020 ആയപ്പോഴേയ്‌ക്കും ചൈനയിലെ പ്രൈമറി, സെക്കൻഡറി സ്‌കൂളുകളിൽ 99.8 ശതമാനത്തിനും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും അധ്യാപകരും മറ്റു ജീവനക്കാരും ഉൾപ്പെടെ അവശ്യം വേണ്ടതെല്ലാം ഉണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയിരുന്നു. 95.3 ശതമാനം വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഇന്റർനെറ്റ് സൗകര്യവും മൾട്ടിമീഡിയ ക്ലാസ് മുറികളുമുണ്ട്. വലിയ സർക്കാർ ധനസഹായ പരിപാടികൾ 64 കോടി പേർക്ക് വിദ്യാഭ്യാസ സഹായവും സ്‌കൂളുകളിൽ പോഷകാഹാരവും നൽകുന്നു. പ്രതിവർഷം 4 കോടി വിദ്യാർത്ഥികളിലേയ്‌ക്ക് ഈ സഹായങ്ങൾ എത്തുന്നു.⁴⁸

നല്ല നിലവാരം പുലർത്തുന്ന അധ്യാപകരെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിനും മുൻ‌ഗണന നൽകി: ബിരുദ പഠനത്തിനു ശേഷം ദരിദ്ര പ്രദേശങ്ങളിൽ പഠിപ്പിക്കുന്നതിന് 9.5 ലക്ഷം അധ്യാപകരെ പ്രത്യേക തസ്‌തിക പരിപാടി വഴി നിയമിച്ചു. 1.7 കോടി ഗ്രാമീണ അധ്യാപകരെ വികസനത്തിൽ പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന മധ്യ-പശ്ചിമ മേഖലകളിലേയ്‌ക്ക് ദേശീയ പരിശീലന പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി നിയമിച്ചു. അവരിൽ 1.9 ലക്ഷം പേരെ പ്രത്യേകമായി വിദൂര, ദരിദ്ര, വംശീയ ന്യൂനപക്ഷ പ്രദേശങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് അയച്ചു. സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാരമ്പര്യത്തിന് അനുസൃതമായ ഈ ശ്രമങ്ങൾ, ചെറുപ്പക്കാർക്ക് ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് നേരിട്ടുള്ള അറിവ് നൽകുന്നു; അതേ സമയം അടുത്ത തലമുറയിലെ അധ്യാപകരെ വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ ഈ നേട്ടങ്ങൾ ഗ്രാമങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തുടനീളം പ്രതിഫലിച്ചു. 2020-ൽ നടന്ന ഏഴാം ദേശീയ സെൻസസ് പ്രകാരം, ജനങ്ങളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കാലയളവ് ശരാശരി 9.08 വർഷം ആയിരുന്നത് 9.91 വർഷമായി ഉയർന്നു. തൃതീയ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയവരുടെ എണ്ണം 2010-ൽ ഒരു ലക്ഷത്തിൽ 8,930 പേർ എന്ന നിലയിൽ നിന്നും 2020-ൽ ലക്ഷത്തിൽ 15,467 പേരായി — മുമ്പത്തേതിന്റെ ഇരട്ടിയോളം.⁴⁹ തൃതീയ വിദ്യാഭ്യാസം നേടാൻ സാധിച്ചവർ ഏത് സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാണ് എന്നു പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അതിലും മാറ്റങ്ങൾ പ്രകടമാണ്. ചൈനയിലെ കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികളുടെയിടയിൽ സിൻഹ്വ സർവകലാശാല നടത്തിയ സർവേ പ്രകാരം, 2011 മുതൽ 2018 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ചൈനീസ് സർവകലാശാലകളിലെ ഒന്നാം വർഷ വിദ്യാർത്ഥികളായിരുന്നവരിൽ 70 ശതമാനത്തിലധികം പേർ അവരുടെ കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നും ഏതെങ്കിലും സർവകലാശാലയിൽ ചേരുന്ന ആദ്യത്തെ ആളുകളായിരുന്നു.⁵⁰ ഇതിൽ 70 ശതമാനവും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാണ്. ലോക സാമ്പത്തിക ഫോറത്തിന്റെ 2020-ലെ ഗ്ലോബൽ ജെൻഡർ ഗ്യാപ് റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, സ്‌ത്രീകൾ തൃതീയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിലും, പ്രൊഫഷണൽ, സാങ്കേതിക ജീവനക്കാരുടെയിടയിൽ സ്‌ത്രീകളുടെ അനുപാതത്തിലും ചൈന ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി.⁵¹ കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസ പരിഷ്‌കാരങ്ങൾ ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ബഹുമുഖ ഘടകങ്ങൾ, നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അന്തരം, ലിംഗഭേദം എന്നിവയെ എതിരിട്ടു എന്നത് വ്യക്തം.

ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലുള്ള തൊങ്വെൻ നഗരത്തിലെ വങ്ജിയ പാർപ്പിടസമൂഹത്തിലുള്ള സ്‌കൂളിൽ നിന്നും തൊട്ടടുത്തുള്ള തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേയ്‌ക്ക് നടക്കുന്ന കുട്ടികൾ. 2021 ഏപ്രിൽ.

സാമൂഹ്യ സഹായം

ദാരിദ്ര്യം ലഘൂകരിക്കുന്നതിന് ചൈന അവലംബിച്ച അഞ്ച് പ്രധാന മാർഗങ്ങളിൽ അവസാനത്തേത് സാമൂഹ്യ സഹായം നൽകുക എന്നതാണ്. ചൈനയുടെ ആദ്യത്തെ സാമൂഹ്യ സുരക്ഷാ പദ്ധതിയുടെ ചരിത്രം ഷാങ്ഹായ്-യിൽ 1993-ൽ ആരംഭിച്ച അർബൻ മിനിമം ലിവിംഗ് ഗ്യാരന്റി സിസ്റ്റത്തിലേയ്‌ക്ക് (ദീപാഒ) നീളുന്നതാണ്. 1999-ൽ എല്ലാ നഗരപ്രദേശങ്ങളിലേയ്‌ക്കും 2007-ൽ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലേയ്‌ക്കും ഇത് വ്യാപിപ്പിച്ചു.⁵² ഈ പരിപാടി പ്രകാരം, ആളോഹരി വരുമാനം പ്രാദേശിക ദാരിദ്ര്യരേഖയേക്കാൾ കുറവുള്ള ഏതൊരു കുടുംബത്തിനും സാമൂഹ്യസഹായത്തിന് അപേക്ഷിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ടായിരുന്നു. ലോകത്ത് പണമായി നൽകപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ സാമൂഹ്യ സഹായ പദ്ധതിയായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.⁵³ വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യരക്ഷ, പാർപ്പിടം, അംഗപരിമിതിയുള്ളവർക്കുള്ള സഹായം, താൽക്കാലിക സഹായങ്ങൾ എന്നിവയ്‌ക്കായുള്ള മറ്റു പരിപാടികൾക്ക് പരസ്‌പരപൂരകമായിട്ടാണ് ദീപാഒ പ്രവർത്തിച്ചത്. 2009-ൽ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലും 2011-ൽ നഗരപ്രദേശങ്ങളിലും ആളുകൾക്കായി പെൻഷൻ സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തി.

ഗ്രാമീണ ഉപജീവന വേതനം (rural subsistence allowance) 2012-ൽ പ്രതിവർഷം 2068 യുവാൻ ആയിരുന്നത് 2020 ആയപ്പോഴേയ്‌ക്കും 5962 യുവാൻ ആയി വർധിച്ചു.⁵⁴ ഈ ഫണ്ടുകളോ അതിദാരിദ്ര്യ ആശ്വാസ ഫണ്ടോ 93.6 ലക്ഷം പേർക്ക് ലഭ്യമാകുന്നു. 60.98 ദശലക്ഷം പേർക്ക് അടിസ്ഥാന പെൻഷൻ ലഭിക്കുന്നു. ഏറെക്കുറെ എല്ലാ ഗ്രാമീണരെയും തൊഴിൽരഹിതരായ നഗരവാസികളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് ഈ പരിപാടികൾ.⁵⁵

എന്നിരുന്നാലും ചൈനയുടെ സാമൂഹ്യ വ്യവസ്ഥ വലിയ സമ്മർദ്ദത്തിലാണ്. ചൈനയിൽ ജനന നിരക്ക് താഴുകയാണ്. കഴിഞ്ഞ സെൻസസ് അനുസരിച്ച് ഒരു സ്‌ത്രീക്ക് 1.3 എന്ന തോതിലാണ് കുട്ടികൾ ജനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. അതിനനുസരിച്ച് സമൂഹത്തിൽ പ്രായമായവരുടെ അനുപാതം കൂടുകയാണ്. ഇതിന്റെ ഫലമായി ചൈന കഴിഞ്ഞ വർഷം ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി സാമൂഹിക ഇൻഷുറൻസ് കമ്മി രേഖപ്പെടുത്തി. 2025-ഓടെ പ്രായമായവരുടെ (60 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ളവർ) എണ്ണം 30 കോടിയാകും എന്നും, 2050-ഓടെ ചൈനയിലെ ജനസംഖ്യ കുറയാൻ തുടങ്ങുമെന്നുമാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. പെൻഷൻ കമ്മി അടുത്ത ദശകത്തിനുള്ളിൽ 8 ലക്ഷം കോടി യുവാൻ ആയേക്കും. ഇത് പരിഹരിക്കുന്നതിന് ചൈന നിലവിൽ നഗരത്തൊഴിലാളി പെൻഷൻ സമ്പ്രദായത്തിൽ പരിഷ്‌കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.⁵⁶

രോഗവും മോശം ആരോഗ്യവും ഗ്രാമങ്ങളിൽ ദാരിദ്ര്യത്തിന് കാരണമാകുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങളായതിനാൽ, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ ആരോഗ്യരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നത് ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പരിപാടിയുടെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. ദരിദ്ര പ്രദേശങ്ങളിൽ ആരോഗ്യരക്ഷാ സേവനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി 1,007 നേതൃതല ആശുപത്രികൾ 1,172 കൗണ്ടി തല ആശുപത്രികളുമായി ജോഡി ചേർത്തു. രാജ്യത്തൊട്ടാകെ 53,000 പദ്ധതികൾ ആരംഭിക്കാൻ നേതൃതല ആശുപത്രികൾ 1.18 ലക്ഷം ആരോഗ്യ പ്രവർത്തകരെ അയച്ചു. ഈ ഡോക്‌ടർമാർ 5.5 കോടി പുറംരോഗികൾക്ക് ചികിത്സ നൽകുകയും 19 ലക്ഷം ശസ്‌ത്രക്രിയകൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു. അതേ സമയം, ബിരുദം നേടിയതിനു ശേഷം ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ ചികിത്സാ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്യുമെന്ന ഉറപ്പിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 60,000 മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സൗജന്യ പരിശീലനം ലഭിച്ചു.⁵⁷

വിലയിരുത്തൽ: ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം അളക്കുന്നതെങ്ങനെ?

ഇത്ര ബൃഹത്തായ തോതിൽ ഒരു പരിപാടി നടപ്പിലാക്കുന്നതിന് എല്ലാ തലത്തിലും എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും പരിശോധനകൾ നടത്താനുള്ള സംവിധാനം ആവശ്യമാണ്. ഇത്തരം പരിശോധനകൾ അതത് പ്രദേശങ്ങളിലെ സർക്കാരുദ്യോഗസ്ഥർ തന്നെ നടത്തിയാൽ മതിയാവുകയില്ല. സ്റ്റേറ്റ് കൗൺസിൽ ദാരിദ്ര്യ ലഘൂകരണ ഓഫിസ്, കേന്ദ്ര സംഘടനാ വകുപ്പ്, ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനവും വികസനവും സംബന്ധിച്ച സ്റ്റേറ്റ് കൗൺസിൽ നേതൃസംഘത്തിലെ അംഗങ്ങളായ യൂണിറ്റുകൾ എന്നിവയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2016 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ദേശീയ തലത്തിൽ ഒരു വിലയിരുത്തൽ നടന്നു പോരുന്നുണ്ട്.⁵⁹ ഗാർഹിക വിവരങ്ങളുടെ കൃത്യത, സ്വീകരിച്ച നടപടികളുടെ പര്യാപ്‌തത, ഫണ്ടുകളുടെ ഉചിതമായ ഉപയോഗം എന്നിവ ഉറപ്പുവരുത്തുന്നത് ഉൾപ്പെടെ ഓരോ മേഖലയിലെയും ദാരിദ്ര്യ ലഘൂകരണത്തിന്റെ ഫലപ്രാപ്‌തി വിലയിരുത്തലാണ് അവരുടെ ചുമതല. പ്രധാനമായും മൂന്ന് തരത്തിലാണ് വിലയിരുത്തൽ നടത്തുന്നത്: പ്രവിശ്യാന്തര പരസ്‌പര വിലയിരുത്തൽ, മൂന്നാം കക്ഷി വിലയിരുത്തൽ, സാമൂഹ്യ മേൽനോട്ടം.

പ്രവിശ്യാന്തര പരസ്പര വിലയിരുത്തൽ: തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും, പുരോഗതിയും, റിപ്പോർട്ടു ചെയ്‌ത ഫലങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യതയും പരസ്പരം പരിശോധിക്കുന്നതിനുള്ള കരാറിൽ ഒപ്പുവച്ചത് പടിഞ്ഞാറൻ ചൈനയിലെയും മധ്യ ചൈനയിലെയും 22 പ്രവിശ്യകളാണ്.⁶⁰ ദാരിദ്ര്യ രജിസ്‌ട്രേഷൻ പട്ടികയിൽ കുടുംബങ്ങളെ ശരിയായി ചേർത്തിട്ടുണ്ടോ അല്ലെങ്കിൽ നീക്കം ചെയ്‌തിട്ടുണ്ടോ, മതിയായ സഹായം നൽകിയിട്ടുണ്ടോ, എന്തൊക്കെ പ്രശ്‌നങ്ങളാണ് നേരിടേണ്ടി വന്നത്, എന്തൊക്കെ പാഠങ്ങളാണ് പഠിച്ചത് — ഇതെല്ലാം അറിയാനായി സ്ഥലങ്ങൾ സന്ദർശിച്ച് വിലയിരുത്തൽ നടത്താൻ ഓരോ പ്രവിശ്യയും ഡസൻ കണക്കിന് പാർട്ടി പ്രവർത്തകരെ അയയ്‌ക്കുന്നു.

മൂന്നാം കക്ഷി വിലയിരുത്തൽ: ഒരു കൗണ്ടി ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും മുക്തമാണെന്ന് പ്രാദേശിക അധികാരികൾ പ്രഖ്യാപിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ അത് സ്ഥിരീകരിക്കാൻ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തെയും വികസനത്തെയും സംബന്ധിച്ച നേതൃസംഘത്തിന്റെ ഓഫിസ് (Leading Group Office of Poverty Alleviation and Development) അനുയോജ്യമായ ശാസ്‌ത്ര ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളെയും സാമൂഹ്യ സംഘടനകളെയും ചുമതലപ്പെടുത്തുന്നു. വിവരങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യത വിലയിരുത്തുന്നതിന് ഈ സംഘങ്ങൾ സർവേകളും ഫീൽഡ് പരിശോധനകളും നടത്തുന്നു. മൂന്നാം കക്ഷി വിലയിരുത്തലിനുള്ള ഏജൻസികളെ നിർണയിക്കുന്നത് ഒരു പൊതു ലേലത്തിലൂടെയാണ്.⁶¹ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി, ആകെ 22 മൂന്നാം കക്ഷി ഏജൻസികൾ 531 കൗണ്ടികൾ, 3,200-ലധികം ഗ്രാമങ്ങൾ, 1.16 ലക്ഷം കുടുംബങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സർവേ നടത്തി.⁶²

സാമൂഹ്യ മേൽ‌നോട്ടം: ഔദ്യോഗിക വിലയിരുത്തലുകൾക്കും മൂന്നാം കക്ഷി വിലയിരുത്തലുകൾക്കും അപ്പുറം, പാർട്ടി പ്രവർത്തകർ നടത്തിയ റാൻഡം പരിശോധനകളിലൂടെയും ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിലയിരുത്തി. ഉദാഹരണത്തിന്, കുടുംബങ്ങളുടെ സാഹചര്യങ്ങൾ കൃത്യമായി റിപ്പോർട്ടു ചെയ്‌തിട്ടുണ്ടോ എന്നറിയാൻ പാവപ്പെട്ട വീടുകളിൽ സന്ദർശനം നടത്തി വരുമാന സ്രോതസ്സുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിച്ച് ഉറപ്പുവരുത്തി.⁶³

വിലയിരുത്തലിന്റെ ഫലങ്ങൾ:

മേൽ‌വിവരിച്ച ചിട്ടയായ വിലയിരുത്തൽ പ്രക്രിയ, ദാരിദ്ര്യ ലഘൂകരണ പരിപാടിയുടെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവന്നു. ദാരിദ്ര്യം കുറയ്‌ക്കുന്നതിനുള്ള വാർഷികലക്ഷ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിലുള്ള പരാജയം, ഫണ്ട് ദുരുപയോഗം, വ്യാജ വിവരങ്ങൾ ചേർക്കുന്നത്, ദരിദ്രകുടുംബങ്ങളെ രജിസ്‌ട്രേഷൻ പട്ടികയിൽ ചേർക്കുന്നതിലും നീക്കം ചെയ്യുന്നതിലുമുള്ള കൃത്യതയില്ലായ്‌മ, മറ്റ് അച്ചടക്ക ലംഘനങ്ങൾ എന്നിവ ഇങ്ങനെ തുറന്നുകാട്ടപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളിൽപ്പെടും.⁶⁴ ഇക്കൂട്ടത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു പ്രശ്‌നമാണ് അഴിമതി. പ്രസിഡന്റ് ഷിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പാർട്ടി പരസ്യമായി അഭിസംബോധന ചെയ്യുകയും വിമർശിക്കുകയും ചെയ്‌തിട്ടുള്ള വിഷയമാണിത്. ചൈനയിലെ പരമോന്നത അച്ചടക്ക സംവിധാനമായ സെൻട്രൽ കമ്മീഷൻ ഫോർ ഡിസിപ്ലിൻ ഇൻസ്പെക്ഷൻ (സിസിഡിഐ) ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പരിപാടിയിലെ അഴിമതിക്കെതിരെ പോരാടുന്നതിനുള്ള ഒരു ക്യാമ്പയിൻ 2018-ൽ ആരംഭിച്ചു. 2013-ൽ അധികാരമേറ്റതു മുതൽ ഷി അഴിമതിവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഉയർന്ന മുൻ‌ഗണനയാണ് നൽകിയിട്ടുള്ളത്. ചെറുമീനുകളെ മാത്രമല്ല, വൻ‌മീനുകളെയും ലക്ഷ്യമിടുന്നതാണ് ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. 2012 മുതൽ 2020-ന്റെ ആദ്യ പകുതി വരെ 32 ലക്ഷത്തിലധികം ഉദ്യോഗസ്ഥർ അഴിമതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കുറ്റങ്ങൾക്ക് ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.⁶⁵ 2020 ജനുവരി മുതൽ 2020 നവംബർ വരെ രേഖപ്പെടുത്തി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയ 1,61,500 അഴിമതിക്കേസുകളിൽ മൂന്നിലൊന്ന് ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്ന് സർക്കാർ കണ്ടെത്തി.⁶⁶ പതിനെട്ട് ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഈ കേസുകളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവരിൽപ്പെടും. സോഷ്യലിസം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ അഴിമതിക്കെതിരെ പോരാടുന്നത് വർഗസമരത്തിന്റെ തുടർപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗം തന്നെയാണ്. പൊതു ഖജനാവിൽ നിന്ന് നിയമവിരുദ്ധമായി ലാഭം കൊയ്യുന്നവരെ എതിരിടുകയാണ് ഇതുവഴി ചെയ്യുന്നത്. അഴിമതിവിരുദ്ധ ക്യാമ്പയിൻ വ്യാപകമായ ജനപിന്തുണയാണ് നേടിയിട്ടുള്ളത്. ഇതിൽ അത്ഭുതമില്ല. ജനങ്ങളെ സേവിക്കുക എന്ന കർത്തവ്യത്തോട് പാർട്ടിയും സർക്കാരും വിശ്വസ്‌തത പുലർത്തും എന്നകാര്യത്തിൽ ജനങ്ങൾക്കുള്ള വിശ്വാസം വളർത്തുകയാണ് ഈ ക്യാമ്പയിൻ ചെയ്‌തത്.

ഭാഗം 5: കേസ് സ്റ്റഡീസ് ⤴

താന്യാങ് ഗ്രാമം

തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ചൈനയിലെ ഗ്വെയ്ജോ പ്രവിശ്യയിലുള്ള തൊങ്വെൻ നഗരത്തിന്റെ വാൻഷാൻ ജില്ലയിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമങ്ങളിലൊന്നാണ് താന്യാങ്. 18.9 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്‌തൃതി, 2,850 ജനസംഖ്യ (825 കുടുംബങ്ങൾ). ജലക്ഷാമം, കുറഞ്ഞ വിളവ്, രോഗങ്ങൾ, അംഗപരിമിതികൾ, കുട്ടികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കുറവ് തുടങ്ങി വിവിധ കാരണങ്ങളുണ്ട് താന്യാങ്ങിലെ ദാ‍രിദ്ര്യത്തിന്. നിരവധി ചെറുപ്പക്കാർ ജോലി കണ്ടെത്താനായി ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നഗരങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് പോയി. അങ്ങനെ അവർ പോകുമ്പോൾ കുട്ടികളും മുതിർന്നവരും ഗ്രാമത്തിൽ ബാക്കിയാകുന്നത് പതിവായിരുന്നു.

ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിനും പാർട്ടി സംഘടന ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും വേണ്ട ശ്രമങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് 47 വയസ്സുകാരനായ ജില്ലാ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ല്യോ യുവൻഷുവെയെ 2018 ഓഗസ്റ്റിൽ ഫസ്റ്റ് സെക്രട്ടറിയായി (പാർട്ടിയിലെ ഒരു പ്രാദേശിക നേതൃസ്ഥാനം) താന്യാങ് ഗ്രാമത്തിലേയ്‌ക്ക് അയച്ചു. ലക്ഷ്യകേന്ദ്രീകൃത ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി കുറഞ്ഞത് രണ്ട് വർഷമെങ്കിലും പ്രവർത്തിക്കാൻ 2013 മുതൽ 30 ലക്ഷത്തിലധികം പാർട്ടി ഫസ്റ്റ് സെക്രട്ടറിമാരെയും 2,55,000 സംഘങ്ങളെയും രാജ്യമെമ്പാടും അയച്ചു.

ല്യോ താന്യാങ്ങിൽ എത്തിയപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന 825 കുടുംബങ്ങളിൽ 137 എണ്ണം ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങളായിരുന്നു. ഈ 137 കുടുംബങ്ങളിൽ മൊത്തം 443 പേരാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഗ്രാമത്തിലെ പാർട്ടിയിലുണ്ടായിരുന്നത് 58 അംഗങ്ങളായിരുന്നു — ഒരു ദരിദ്ര അംഗം, അഞ്ച് വനിതാ അംഗങ്ങൾ, 60 വയസ്സിനു മുകളിൽ പ്രായമുള്ള 17 അംഗങ്ങൾ എന്നിവരുൾപ്പെടെ. ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ട പതിനായിരക്കണക്കിന് പാർട്ടി ഘടകങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരുന്നതാണ് താന്യാങ്ങിലെ പാർട്ടി സംഘടന.

താന്യാങ്ങിലെ പാവപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങളെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ടൗൺഷിപ്പ്, ജില്ലാതല സർക്കാരുകളിൽ നിന്ന് ആകെ 52 പാർട്ടി പ്രവർത്തകരെ അയച്ചതായി ല്യോ പറഞ്ഞു. ഓരോ കുടുംബത്തെയും ആഴ്‌ചയിൽ നാലു തവണ സന്ദർശിക്കണം എന്നാണ് അവർക്കുള്ള നിർദ്ദേശം. പാർപ്പിടം, തൊഴിൽ, ആരോഗ്യ പരിരക്ഷ എന്നിങ്ങനെയുള്ള പ്രശ്‌നങ്ങൾ ഈ സന്ദർശനങ്ങൾക്കിടെ അവർ അഭിസംബോധന ചെയ്യണം. “അവരുടെ തൊഴിൽ പ്രശ്‌നങ്ങളും സാമൂഹിക പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കുന്നതിന് പാർട്ടി സംഘടന മുന്നിട്ടിറങ്ങണം,” ല്യോ പറഞ്ഞു.

താന്യാങ്ങിൽ ഗ്രാമവാസികൾ‌ അവരുടെ സ്വന്തം ഭൂമിയിലാണ് ജോലി ചെയ്‌തിരുന്നത്. എന്നാൽ 2017-ൽ, പഴങ്ങളും പച്ചക്കറികളും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതു മുതൽ പന്നി വളർത്തലും, എന്തിന്, ഇ-കൊമേഴ്‌സ് വരെയും നടത്തുന്നതിനായി വ്യവസായങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് ഗ്രാമം ഒരു സഹകരണസംഘം സ്ഥാപിച്ചു. “കൃഷിക്കാരെ സംഘടിപ്പിച്ച്, ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ഭൂമിയുടെ ചെറിയ തുണ്ടുകളെ ഒരുമിച്ചു ചേർത്ത് വൻ‌കിട കൃഷിയാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ ഗ്രാമീണ വ്യവസായം വേഗത്തിലും നല്ല രീതിയിലും വളരുകയുള്ളൂ,” ല്യോ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. “ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാവർക്കും വികസനത്തിന്റെ പ്രയോജനം ലഭിക്കുന്നുവെന്ന് നമ്മൾ ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്.”

ഉദാഹരണത്തിന്, 2017-ൽ താന്യാങ്ങിലെ 48 കർഷകർ പച്ചക്കറിയുത്പാദനത്തിന് ഹരിതഗൃഹങ്ങൾ നിർമിക്കുന്നതിനായി തങ്ങളുടെ 100 മു (6.7 ഹെക്‌ടർ) ഭൂമി പാട്ടത്തിന് നൽകുന്നതിന് സഹകരണസംഘവുമായി 10 വർഷത്തെ കരാറിൽ ഒപ്പു വച്ചു. കൃഷിക്കാർ ഒരു മു ഭൂമിക്ക് വർഷം 800 യുവാൻ ആണ് പാട്ടത്തുകയായി ഈടാക്കിയത്. ഹരിതഗൃഹങ്ങൾ നോക്കിനടത്താൻ സഹകരണ സംഘം 10 കർഷകരെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. 2020 ആയപ്പോഴേയ്‌ക്കും ലാഭവിഹിതമായി മൊത്തം 2,42,000 യുവാൻ ഗ്രാമീണർക്ക് ലഭിച്ചു. സർക്കാർ സബ്‌സിഡികളും കമ്പനി വായ്‌പകളും വഴി സമാഹരിച്ച 48 ലക്ഷം യുവാൻ മുതൽമുടക്കി ഈ ഗ്രാമീണ സഹകരണസംഘം 13 മു സ്ഥലത്ത് ഒരു പന്നി ഫാമും സ്ഥാപിച്ചു. വെൻസ് ഫുഡ്സ്റ്റഫ്സ് ഗ്രൂപ്പ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡുമായി സഹകരിച്ചായിരുന്നു ഈ സംരംഭം. (സർക്കാർ ഫണ്ടിംഗ് ഉള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സംരംഭമാണ് വെൻസ് ഫുഡ്സ്റ്റഫ്‌സ് കമ്പനി.) സാങ്കേതികവിദ്യ കമ്പനി നൽകും, ഒപ്പം പന്നികളെയും. ഭൂമി നൽകുന്നതും ജീവനക്കാരെ ലഭ്യമാക്കുന്നതും സഹകരണസംഘമാണ്. പ്രതിവർഷം 6,000 പന്നികളെയാണ് ഫാമിൽ വളർത്തുന്നത്. 431 പേരടങ്ങുന്ന 132 കുടുംബങ്ങളെ 2014-നും 2018-നും ഇടയിൽ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റി. ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നത് അഞ്ചു ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങളിലായി 11 പേരായിരുന്നു. അവരെ 2019-ൽ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റി.

വങ്ജിയ പുനരധിവാസ പ്രദേശം

തൊങ്വെനിലെ ഏറ്റവും വലിയ പുനരധിവാസ പ്രദേശമാണ് വങ്ജിയ സമൂഹത്തിന്റേത്. 663 മു (44.2 ഹെക്‌ടർ) സ്ഥലത്താണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 2016 മുതൽ സ്‌-നാൻ, ഷ്-ച്യാൻ, യിൻ‌ജ്യാങ് കൗണ്ടികളിലെ ഉൾഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് 4,322 കുടുംബങ്ങളെ (18,379 പേർ) ഇങ്ങോട്ട് മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചതിൽ 65 ശതമാനം പേരും 18 ഹാൻ-ഇതര വംശസമൂഹങ്ങളിൽപ്പെടുന്നവരാണ്. (ചൈനയിലെ ജനങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഹാൻ വംശജരാണ്.) ഈ സമൂഹത്തെ സേവിക്കാൻ പതിനൊന്ന് പാർട്ടി പ്രവർത്തകരെ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. തൊഴിൽ ഉൾപ്പെടെ ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളും പാർട്ടി വളർത്തലും ഇവരുടെ ചുമതലകളാണ്. ഇവിടെ താമസിക്കുന്ന ആളുകൾ ഓരോ അഞ്ചുവർഷം കൂടുമ്പോഴും പാർട്ടി പ്രവർത്തകരുടെയിടയിൽ നിന്നും തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നവരാണ് ഈ പ്രവർത്തകരിൽ ഭൂരിഭാഗവും.

താമസം മാറിയ ശേഷം, താമസക്കാർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കും 1,500 യുവാൻ വീതം ജീവിതച്ചെലവിനുള്ള സബ്സിഡിയായി ലഭിക്കും. അവർ മുമ്പ് താമസിച്ചിരുന്ന വീട് പൊളിച്ചുമാറ്റിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ 3,000 യുവാൻ അധിക നഷ്‌ടപരിഹാരവും ലഭിക്കും. ഈ തുകയിൽനിന്നും ഓരോ വ്യക്തിയും ഒരു ചതുരശ്ര മീറ്ററിന് 100 യുവാൻ എന്ന കണക്കിൽ 2000 യുവാൻ വീതം ഒരു ഇരുപത് ചതുരശ്ര മീറ്റർ വലിപ്പമുള്ള അപ്പാർട്ട്മെന്റ് ലഭിക്കുന്നതിനായി അടയ്‌ക്കുന്നു (ചതുരശ്ര മീറ്ററിന് 4,000 യുവാൻ എന്ന തൊങ്വെനിലെ വിപണി വിലയെക്കാൾ കുറവാണിത്). വെള്ളം, വൈദ്യുതി, പാചകവാതകം എന്നിവ ആദ്യത്തെ ആറുമാസത്തേയ്‌ക്ക് സൗജന്യമാണ്.

മൂന്ന് കിന്റർഗാർട്ടനുകൾ, ഒരു പ്രാഥമിക വിദ്യാലയം, ഗുണനിലവാരമുള്ള സൗകര്യങ്ങളും അധ്യാപകരുമുള്ള ഒരു മാധ്യമിക വിദ്യാലയം എന്നിവ സർക്കാർ നിർമിച്ചു. മൊത്തം ഏകദേശം 2,800 വിദ്യാർത്ഥികളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്നവയാണ് ഈ വിദ്യാലയങ്ങൾ. ഗ്രാമവാസികൾക്ക് ആശുപത്രിയിലെത്താൻ നാൽപ്പത് മിനിട്ട് ബസ്സിൽ യാത്ര ചെയ്യേണ്ടി വരുമായിരുന്നു. സ്‌കൂളിലെത്താൻ കുറഞ്ഞത് ഒന്നോ രണ്ടോ മണിക്കൂർ കാൽനടയായി പോകണമായിരുന്നു. അവർക്കിപ്പോൾ അഞ്ചു മിനിട്ട് നടന്നാൽ സാമൂഹ്യ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിലും വിദ്യാലയങ്ങളിലും എത്താം.

എന്നാൽ സ്ഥലംമാറ്റത്തിനുശേഷം എല്ലാവർക്കും നഗരജീവിതവുമായി എളുപ്പത്തിൽ പൊരുത്തപ്പെടാൻ കഴിഞ്ഞെന്നു വരില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ ഏതാണ്ട് മുഴുവൻ കാലവും ഗ്രാമങ്ങളിൽ ചെലവഴിച്ച പ്രായമായവർക്ക്. മാറിത്താമസിക്കുന്ന ആളുകളെ നഗര ജീവിതവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ സഹായിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി പാർപ്പിടസമൂഹത്തിലെ പാർട്ടി ബ്രാഞ്ച് “six firsts” എന്ന പേരിൽ പദ്ധതികൾ ആരംഭിച്ചു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി, പുതുതായി സ്ഥലംമാറിയെത്തിയ താമസക്കാരെ സീബ്ര ക്രോസിംഗുകളും ലിഫ്റ്റുകളും എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാം എന്നതു മുതൽ സൂപ്പർമാർക്കറ്റിൽ എങ്ങനെ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാം എന്നതുവരെ നിരവധി കാര്യങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു. പ്രായമായവരെ പരിപാലിക്കുന്നതിനായി പ്രദേശത്തുള്ള വിദ്യാർഥികളെ “സന്നദ്ധ പേരക്കുട്ടികൾ” ആയി സംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികളാകാൻ അരിക്ക് പകരം കൈമാറ്റം ചെയ്യാവുന്ന ക്രെഡിറ്റ്സ് നൽകി മുതിർന്നവരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ജനങ്ങളെ സേവിക്കുക എന്നത് ചെറുപ്പക്കാരും പ്രായമായവരും ഒരുപോലെ വളർത്തിയെടുക്കുന്ന ഒരു മൂല്യവും പ്രയോഗവുമാണ്.

പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിക്കുന്നതിനായി, തദ്ദേശ സർക്കാർ മൂന്നു നിലയുള്ള ഒരു ഓഫീസ് കെട്ടിടത്തെ വ്യവസായങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ദാരിദ്ര്യ ലഘൂകരണ ചെറു വ്യവസായശാലയാക്കി (മിനി ഫാക്റ്ററി) പുതുക്കിപ്പണിതു. ഈ മിനി ഫാക്റ്ററി ആറു സ്ഥാപനങ്ങളിലായി 600 തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിച്ചു. എംബ്രോയിഡറി വർക്ക്ഷോപ്പ്, വസ്‌ത്രനിർമാണ ശാലകൾ, ചൈനയിലെ മുൻ‌നിര ടെക് ഭീമൻ ആലിബാബയുടെ കീഴിലുള്ള ഒരു നിർമിത ബുദ്ധി (Artificial Intelligence) പദ്ധതി എന്നിവ ഈ സ്ഥാപനങ്ങളിൽപ്പെടും. ഗ്രാമീണ സ്‌ത്രീകൾക്ക് ജോലി കണ്ടെത്താനും സ്വന്തമായി ബിസിനസ് തുടങ്ങാനും കുടുംബത്തിലേയ്‌ക്ക് വരുമാനം കൊണ്ടുവരാനും അതോടൊപ്പം തങ്ങളുടെ ആത്മവിശ്വാസവും സ്വാതന്ത്ര്യബോധവും വളർത്തിയെടുക്കാനും ഈ സമൂഹം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, വനിതാ ഫെഡറേഷന്റെ പ്രാദേശിക ഘടകം സ്‌ത്രീകളെ വീട്ടിൽ കരകൗശല വസ്‌തുക്കൾ നിർമിക്കാനും അവ വിൽക്കാനും പരിശീലിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

സമീപത്തുള്ള ഒരു കൗണ്ടിയിൽ ജനിച്ചയാളാണ് ഒരു വ്യവസായശാലയുടെ ഉടമയായ കൊങ് ചാൻ‌ഛ്വാൻ. 1997-ൽ അദ്ദേഹം വീടു വിട്ടു, രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിലുള്ള ക്വാങ്‌തൊങ്, ഫൂജ്യാൻ പ്രവിശ്യകളിൽ ജോലി ചെയ്‌തു. 2017-ൽ തദ്ദേശ സർക്കാരിന്റെ പ്രോത്സാഹനത്തിന്റെ ഫലമായി, ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജന പരിപാടിയ്‌ക്ക് തന്റേതായ സംഭാവന നൽകാൻ അദ്ദേഹം നാട്ടിലേയ്‌ക്ക് മടങ്ങി. നാൽപ്പത്തിമൂന്നുകാരനായ കൊങ് 2019 ജൂണിൽ സ്വന്തമായി 18 ലക്ഷം യുവാനും സർക്കാർ ധനസഹായമായി ലഭിച്ച 1 ലക്ഷം യുവാനും നിക്ഷേപിച്ച് 1,500 ചതുരശ്ര മീറ്റർ വലിപ്പമുള്ള ഒരു ഫാക്റ്ററി സ്ഥാപിച്ചു. പീക്ക് സീസണിൽ രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ നിന്നും പുറത്തുനിന്നുമുള്ള ഓർഡറുകൾ നിറവേറ്റാൻ ദിവസേന 5,000 വസ്‌ത്രങ്ങൾ നിർമിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതാണ് ഈ ഫാക്റ്ററി. അദ്ദേഹം കൊടുക്കേണ്ട വാടക മൂന്നു വർഷത്തേയ്‌ക്ക് സർക്കാർ എഴുതിത്തള്ളി. കൊങ് നാട്ടിൽ നിന്നും 67 പേരെ ജോലിക്ക് നിയമിച്ചു. രണ്ട് മാസത്തെ പരിശീലനത്തിന് ശേഷം ഓരോരുത്തർക്കും മാസം 2000 മുതൽ 3000 യുവാൻ വരെ ശമ്പളം കൊടുക്കുന്നുണ്ട്.

2021 മെയിലെ കണക്കു പ്രകാരം, വങ്ജിയ സമൂഹത്തിലെ തൊഴിലെടുക്കുന്ന പ്രായത്തിലുള്ള 7,000 പേരിൽ 98 ശതമാനവും തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നുണ്ട്. കുട്ടികളെയും അംഗപരിമിതിയുള്ളവരെയും പരിപാലിക്കുന്നവർ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരാണ് ബാക്കി വരുന്ന രണ്ടു ശതമാനം. അംഗപരിമിതിയുള്ള ദമ്പതികൾ അടങ്ങുന്ന ഒരു കുടുംബം മാത്രമാണ് പുനരധിവാസ സ്ഥലത്തുനിന്നും തങ്ങളുടെ ഗ്രാമത്തിലേയ്‌ക്ക് മടങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചത്.

കാർഷിക വ്യവസായത്തിന് ഉണർവുപകരാൻ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഹരിതഗൃഹങ്ങൾ. ഗ്വെയ്‌ജോ പ്രവിശ്യയിലുള്ള വാൻഷാൻ ജില്ലയിലെ താന്യാങ് ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം. 2021 ഏപ്രിൽ.

ഭാഗം 6: വെല്ലുവിളികളും ചക്രവാളങ്ങളും ⤴

വെല്ലുവിളികളും മുന്നോട്ടുള്ള പാതയും

ചൈന അതിദാരിദ്ര്യത്തെ മറികടന്നത് ചരിത്രത്തിൽ ഇതു വരെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്തത്ര ബൃഹത്തായ നേട്ടമാണ്. ഇതിവിടെ അവസാനിക്കുകയല്ല. സോഷ്യലിസം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയിലെ ഒരു ഘട്ടമാണിത്. അതിനിയും ആഴപ്പെടുത്തുകയും വിപുലീകരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ അഭിവൃദ്ധി ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനായി, ചൈനീസ് സർക്കാർ ഗ്രാമീണ പുനരുജ്ജീവനത്തിനായിട്ടുള്ള ഒരു പരിപാടി മുന്നോട്ടു വച്ചിട്ടുണ്ട്. ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിൽ കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും വിപുലീകരിക്കുന്നതിനുമായിട്ടാണ് ഈ പരിപാടി. കാർഷികോത്‌പാദനം ആധുനികവൽക്കരിക്കുക, ദേശീയ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ സംരക്ഷിക്കുക, ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള കൃഷിയോഗ്യമായ ഭൂമി വികസിപ്പിക്കുക, നഗര-ഗ്രാമ വിടവ് അവസാനിപ്പിക്കുക എന്നിവ ഗ്രാമീണ പുനരുജ്ജീവനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്.⁶⁷

2025-ൽ പതിന്നാലാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതിയുടെ കാലയളവ് അവസാനിക്കുന്നതോടെ ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള രാജ്യമായി മാറുന്നതിന്റെ പാതയിലാണ് ചൈന. 2020-ലെ മാനദണ്ഡമനുസരിച്ച്, പ്രതിശീർഷ മൊത്ത ദേശീയ വരുമാനം 12,696 യു‌എസ് ഡോളറോ അതിൽക്കൂടുതലോ ഉള്ള രാജ്യങ്ങളെയാണ് ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള രാജ്യങ്ങളായി ലോകബാങ്ക് നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നത്.⁶⁸ ചൈനയുടെ ആളോഹരി ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം (Per capita Gross Domestic Product) ആദ്യമായി 10,000 യു‌എസ് ഡോളർ കടന്നത് 2019-ലാണ്.⁶⁹ കോവിഡ്-19 മഹാമാരിയുടെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടും 2020-ൽ ചൈന ഇത് നിലനിർത്തി. രാജ്യത്തിന്റെ ആളോഹരി ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം ഇരുപതു വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് 1,000 യുഎസ് ഡോളറിലും താഴെയായിരുന്നു. അതിനു ശേഷമുള്ള കാലത്ത് പത്തുമടങ്ങ് വർധനയാണ് ഉണ്ടായത്. ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള രാജ്യമായി മാറുകയും സാമാന്യം അഭിവൃദ്ധിയുള്ള ഒരു സമൂഹം (Moderately prosperous society അഥവാ ഷ്യാവൊകാങ്) കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നതോടെ വെല്ലുവിളികളുടെ ഒരു പുതിയ യുഗത്തെയാണ് ചൈന അഭിമുഖീകരിക്കാൻ പോകുന്നത്. ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റപ്പെട്ട ജനങ്ങൾ ദാരിദ്ര്യത്തിലേയ്‌ക്ക് വീണ്ടും വീണുപോകുന്നില്ല എന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിനൊപ്പം, കേവലം അതിജീവനത്തിനപ്പുറം കടന്ന് (അതായത്, അതിദാരിദ്ര്യത്തെ മറികടക്കുക എന്നതിനപ്പുറം നീങ്ങിക്കൊണ്ട്) എല്ലാവർക്കും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതനിലവാരം സൃഷ്‌ടിക്കാനും രാജ്യം ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

ചൈനയുടെ ശ്രദ്ധ ഇപ്പോൾ അതിദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് ആപേക്ഷിക ദാരിദ്ര്യത്തിലേയ്‌ക്ക് നീങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു. കൂടുതൽ ജനങ്ങൾക്ക് സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനും അതിൽ നിന്ന് പ്രയോജനം നേടാനും കഴിയുന്നു എന്നുറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതുവഴി ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈനയുടെ പത്തൊമ്പതാം കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റിയുടെ നാലാം പ്ലീനറി സെഷൻ 2019-ൽ നടന്നപ്പോൾ ചർച്ചകളുടെ ഒരു പ്രധാന വിഷയമായിരുന്നു ആപേക്ഷിക ദാരിദ്ര്യത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുക എന്നത്. ദാരിദ്ര്യം ഇല്ലാതാക്കുക എന്നത് ദീർഘകാല ലക്ഷ്യവും തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രക്രിയയുമാണ്. അത് സാധ്യമാക്കുന്നതിന് അവശ്യം വേണ്ട കാര്യങ്ങളാണ് സാമൂഹ്യ സഹായം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതും, കുട്ടികൾക്കും മുതിർന്നവർക്കും പരിചരണം, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ, പാർപ്പിടം തുടങ്ങിയ പൊതു സേവനങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുന്നതും.⁷⁰

ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനത്തിന്റെ അടുത്ത ചരിത്ര ഘട്ടത്തിലേയ്‌ക്ക് ചൈന നീങ്ങുമ്പോൾ അത് ലോകത്തെ മറ്റു രാജ്യങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന സൂചനയെന്താണ്? ചൈന അതിദാരിദ്ര്യം ഉന്മൂലനം ചെയ്യുകയും കോവിഡ്-19 മഹാമാരിയെ പിടിച്ചു കെട്ടുകയും ചെയ്‌ത രീതി മറ്റ് രാജ്യങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് പകർത്താൻ സാധിക്കുന്ന മാതൃകയല്ല. എല്ലാ രാജ്യങ്ങൾക്കും അവരവരുടെ വ്യതിരിക്തമായ ചരിത്രവും സ്വീകരിക്കേണ്ട പാതകളുമുണ്ട്. എന്നാൽ ലോകത്തിന്, പ്രത്യേകിച്ച് ആഗോള ദക്ഷിണ (Global South) രാജ്യങ്ങൾക്ക്, ചൈനയുടെ അനുഭവങ്ങൾ പാഠങ്ങളും പ്രചോദനവും നൽകുന്നുണ്ട്. “മനുഷ്യരാശിക്ക് പൊതുവായ ഭാവി” കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്ന ചൈനയുടെ നിർദ്ദേശത്തിന്റെ കാതലായ ഒരു ഭാഗമാണ് ലോകത്തെ പാവപ്പെട്ടവരെ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റുക എന്നത്.⁷¹ പ്രസിഡന്റ് ഷി മുന്നോട്ടു വയ്‌ക്കുന്ന ഈ ദർശനം, പാശ്ചാത്യ ആധിപത്യത്തിന് ബദലായി ബഹുപക്ഷീയതയിലും (multilateralism) എല്ലാവരും പങ്കിടുന്ന സമൃദ്ധിയിലും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ഭാവിയാണ് വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്.

സൈനിക ഇടപെടലുകളെക്കാൾ രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിൽ നല്ല ബന്ധം പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതിലും, സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തേക്കാൾ ആരോഗ്യ സാർവദേശീയതയ്‌ക്കും, കടുത്ത നിബന്ധനകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ളതല്ലാത്ത ധനസഹായത്തിനും, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നിക്ഷേപങ്ങൾക്കും ആണ് ചൈന അന്താരാഷ്‌ട്ര ബന്ധങ്ങളിൽ മുൻഗണന കൊടുത്തിട്ടുള്ളത്. ചൈന ആഗോള ദക്ഷിണ രാജ്യങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ വയ്‌ക്കുന്ന വീക്ഷണം പോലൊന്ന് മുന്നോട്ടു വയ്‌ക്കാൻ അഞ്ഞൂറുവർഷത്തെ മുതലാളിത്തത്തിനും പാശ്ചാത്യ സാമ്രാജ്യത്വത്തിനും കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. ചൈനയുടെ ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ബെൽറ്റ് ആൻഡ് റോഡ് ഇനിഷ്യേറ്റിവിനെപ്പറ്റി ലോകബാങ്ക് പറയുന്നത്, അതിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിലെ 76 ലക്ഷം ആളുകളെ കടുത്ത ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും 3.2 കോടി ജനങ്ങളെ രൂക്ഷത കുറഞ്ഞ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും കരകയറ്റാൻ ഈ സംരംഭം നേരിട്ട് സഹായിക്കും എന്നാണ്. ആഗോള ദക്ഷിണ രാജ്യങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെയും വികസനത്തിന് മുതൽക്കൂട്ടാകുന്ന തരത്തിൽ വ്യാപാരം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, ഹരിത വ്യവസായങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസം, കൃഷി, ആരോഗ്യരക്ഷാ രംഗം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മേഖലകളിൽ ബഹുപക്ഷീയമായ സഹകരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള മറ്റു നൂറുകണക്കിന് പദ്ധതികളും, ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വിനിമയവും ചൈന പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.⁷²

“ദാരിദ്ര്യനിർമാർജനം, ചൈനയ്‌ക്ക് ലോകത്തോട് പറയാനുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച കഥയാണ്. കാരണം, ഇത് ലോകത്തെല്ലായിടത്തും പ്രാധാന്യമുള്ള വിഷയമാണ്; ചൈനയുടെ അനുഭവം നൽകുന്ന പാഠങ്ങൾ ഏറെ വിലയുള്ളവയുമാണ്,” ചൈനാ വിദഗ്ദ്ധനും Voices from the Frontline: China’s War on Poverty (മുൻനിരയിൽ നിന്നുള്ള സ്വരങ്ങൾ: ദാരിദ്ര്യത്തിനെതിരായ ചൈനയുടെ പോരാട്ടം) (2020) എന്ന ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ രചയിതാവുമായ റോബർട്ട് ലോറൻസ് കൂൺ ട്രൈക്കോണ്ടിനെന്റൽ: ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ സോഷ്യൽ റിസർച്ചുമായുളള സംഭാഷണത്തിൽ പറഞ്ഞു. പക്ഷേ, പാശ്ചാത്യ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള മാധ്യമങ്ങൾ ഈ കഥകളെ അമർച്ച ചെയ്യുകയും ലോകത്തിനു മുമ്പിൽ എത്തുന്നതിൽ നിന്ന് തടയുകയും ചെയ്‌തു. ഇത്തരത്തിലുള്ള നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് യുഎസിലെ പിബി‌എസും ചൈനയിലെ സി‌ജി‌ടി‌എന്നും സംയുക്തമായി നിർമിച്ച കൂണിന്റെ ഡോക്യുമെന്ററിക്ക് സംഭവിച്ചത്. “എഡിറ്റോറിയൽ ആർജവത്തിന്റെ അംഗീകൃത മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിച്ചിട്ടില്ല” എന്ന ന്യായം പറഞ്ഞ് ഈ ഡോക്യുമെന്ററി പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നും തടയുകയാണുണ്ടായത്, കൂൺ പറഞ്ഞു. “ഞങ്ങളുടെ [അതായത്, റോബർട്ട് കൂണിന്റെയും സംഘത്തിന്റെയും] 4,000 പരിപാടികൾ പിബിഎസിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്. വൈരുധ്യം എന്തെന്നു വച്ചാൽ, ഏറ്റവും നിഷ്‌പക്ഷമായതും ലോകത്തിന് ഏറ്റവും പ്രയോജനകരമായ ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം എന്ന വിഷയം കൈകാര്യം ചെയ്‌തതുമായ ഡോക്യുമെന്ററിയാണ് വളരെയധികം പ്രശ്‌നങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിച്ചത് എന്നുള്ളതാണ്. ഇത് കാലത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. ഇത് ഉപരിപ്ലവമായ ഒരു പ്രശ്നമല്ല, വളരെ ഗുരുതരമായ പ്രശ്നമാണ്.”

ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റപ്പെട്ടവരെയും കരകയറിയവരെയും കുറിച്ചും, ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജനം നടത്താൻ സഹായിച്ചവരെക്കുറിച്ചും ഉള്ള ചില യഥാർഥ കഥകൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു വരിക എന്നതാണ് ഈ പഠനം വഴി ലക്ഷ്യമിട്ടത്. ഈ ചരിത്ര നേട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ചില സങ്കീർണതകൾ, സിദ്ധാന്തങ്ങൾ, പ്രയോഗത്തെ സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങൾ എന്നിവയിലേയ്‌ക്ക് വെളിച്ചം വീശുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. ദാരിദ്ര്യമില്ലാത്ത ഒരു ലോകം കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നത് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ നിർമാണത്തിൽ അവശ്യമായിട്ടുള്ള ഒരു ഭാഗമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം നേടുക, പാർപ്പിടം ഉണ്ടാവുക, നല്ല ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ സാധിക്കുക, കലയും സംസ്‌കാരവും ആസ്വദിക്കുക, ഇതെല്ലാം ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തുമുള്ള തൊഴിലാളി വർഗവും പാവപ്പെട്ടവരും പങ്കിടുന്ന അഭിലാഷങ്ങളാണ്. മനുഷ്യനാവുക എന്ന പ്രക്രിയയുടെ തന്നെ ഭാഗമാണിത്.

നാട്ടിൻപുറത്തു നിന്നും ഗ്വെയ്‌ജോ പ്രവിശ്യയിലുള്ള തൊങ്വെൻ നഗരത്തിലേയ്‌ക്ക്. 2021 ഏപ്രിൽ.

ഭരതവാക്യം ⤴

ഡെപ്യൂട്ടി സെക്രട്ടറി ഹ് യിങ് തന്റെ ഏറ്റവും ഇളയ മകനെ സ്‌കൂളിൽ നിന്നും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാനെത്തുമ്പോഴുള്ള കാഴ്‌ച. ഗ്വെയ്‌ജോ പ്രവിശ്യയിലുള്ള തൊങ്വെൻ നഗരത്തിലെ വങ്ജിയ പാർപ്പിടസമൂഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം. 2021 ഏപ്രിൽ.

കൃതജ്ഞത

ഈ പഠനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയവർ: റ്റിങ്സ് ചാക്, ലീ ജ്യാൻ‌ഹ്വാ, ലില്ലിയൻ ചാങ്.

ഫോട്ടോഗ്രഫി: സ്യാങ് വാങ്

ചിത്രകല: ദനിയേലാ റുഗ്ഗെരി.

കുറിപ്പുകൾ

[1] ‘Xi Declares “Complete Victory” in Eradicating Absolute Poverty in China’, Xinhua, 26 February 2021, http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/26/c_139767705.htm.

[2] United Nations Secretary-General, ‘Helping 800 Million People Escape Poverty Was Greatest Such Effort in History, Says Secretary-General, on Seventieth Anniversary of China’s Founding’, United Nations Press, 26 September 2019, https://www.un.org/press/en/2019/sgsm19779.doc.htm.

[3] United Nations, Department of Economic and Social Affairs, The Sustainable Development Goals Report 2020, July 2020,

https://unstats.un.org/sdgs/report/2020/The-Sustainable-Development-Goals-Report-2020.pdf; United Nations Development Program, Assessing Impact of COVID-19 on the Sustainable Development Goals, December 2020, https://sdgintegration.undp.org/sites/default/files/Flagship_1.pdf.

[4] United Nations Development Program, Impact of Covid-19 on the Sustainable Development Goals, December 2020, https://sdgintegration.undp.org/accelerating-development-progressduring-covid-19.

[5] Mao Zedong, ‘The Chinese People Have Stood Up!’ (21 September 1949) in Selected Works of Mao Tse-Tung: Volume V (Beijing: Foreign Languages Press, 1961).

https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-5/mswv5_01.htm.

[6] Zhao Hong, ‘China’s Contribution and Loss in War of Resistance Against Japanese Aggression’, CGTN, 13 August 2020, https://news.cgtn.com/news/2020-08-13/Graphics-China-s-role-in-World-War-II-SV53wLu7N6/index.html.

[7] John Ross, China’s Great Road: Lessons for Marxist Theory and Socialist Practices (New York: 1804 Books, 2021), 86.

[8] Communist Party Member Net 共产党员网, ‘Dang zai 1949 nian zhi 1976 nian de lishi xing juda chengjiu’ 党在1949年至1976年的历史性巨大成就 [The Party’s historic great achievements between 1949 and 1976], 28 July 2016, http://fuwu.12371.cn/2016/07/28/ARTI1469667222557643.shtml.

[9] Wang Sangui, Poverty Alleviation in Contemporary China, trans. Zhu Lili (Beijing: China Renmin University Press, 2019), 51.

[10] Phoenix News 凤凰网, ‘1949–1947 nian: Maozedong shidai zui you jiazhi de lishi yihan’ 1949―1976年：毛泽东时代最有价值的历史遗产, [1949-1976: The most valuable heritage of the Mao Zedong Era], 28 December 2009, http://news.ifeng.com/history/zhiqing/comments/200912/1228_6852_1490175_1.shtml.

[11] Maurice Meisner, Mao’s China and After: A History of the People’s Republic (New York: Free Press, 1986), 437.

[12] Meng Yaping, ‘Fantastic Feats of China’s Space Odyssey’, CGTN, 19 April 2017, https://news.cgtn.com/news/3d45544f79557a4d/share_p.html.

[13] Deng Xiaoping, ‘Building a Socialism with a Specifically Chinese Character’ (30 June 1984) in Selected Works of Deng Xiaoping, Volume III (1982-1992) (Beijing: Foreign Languages Press, 1994), http://en.people.cn/dengxp/vol3/text/c1220.html.

[14] Ross, China’s Great Road, 57.

[15] The State Council Information Office of the People’s Republic of China, Poverty Alleviation: China’s Experience and Contribution (Beijing: Foreign Languages Press, April 2021), http://www.xinhuanet.com/english/2021-04/06/c_139860414.htm.

[16] Singh, Anoop, Malhar S. Nabar, and Papa M. N’Diaye, China’s Economy in Transition: From External to Internal Rebalancing (International Monetary Fund, 7 November 2013), https://www.elibrary.imf.org/view/books/071/20454-9781484303931-en/20454-9781484303931-en-book.xml?language=en&redirect=true.

[17] Xi Jinping, ‘Secure a Decisive Victory in Building a Moderately Prosperous Society in All Respects and Strive for the Great Success of Socialism with Chinese Characteristics for a New Era’, China Daily, 18 October 2017, https://www.chinadaily.com.cn/china/19thcpcnationalcongress/2017-11/04/content_34115212.htm.

[18] United Nations, Department of Economic and Social Affairs, ‘Poverty eradication’, Sustainable Development, accessed 30 June 2021, https://sdgs.un.org/topics/poverty-eradication.

[19] ‘Three Regions’ refers to the Tibet Autonomous Region; the Tibetan areas of Qinghai, Sichuan, Gansu, and Yunnan provinces; and Hetian, Aksu, Kashi, and Kizilsu Kyrgyz in the south of Xinjiang Autonomous Region. ‘Three Prefectures’ refers to Liangshan prefecture in Sichuan, Nujiang prefecture in Yunnan, and Linxia prefecture in Gansu.

[20] CCTV中国中央电视台, ‘Zhongguo xianxing fupin biaozhun diyu shijie biaozhun? Guojia xiangcun zhenxing ju zheyang huiying’ 中国现行扶贫标准低于世界标准？国家乡村振兴局这样回应 [Is China’s current standard for poverty alleviation lower than the global standard? A response from the National Revitalisation Bureau], 6 April 2021, https://news.cctv.com/2021/04/06/ARTIKemhGKDmE36ukw0ypKPO210406.shtml.

[21] United Nations Development Programme and Oxford Poverty and Human Development Initiative, Charting Pathways Out of Multidimensional Poverty: Achieving the SDGs, July 2020, http://hdr.undp.org/sites/default/files/2020_mpi_report_en.pdf.

[22] World Bank, Poverty and Shared Prosperity 2020: Reversals of Fortune, 2020, https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/34496/9781464816024_Ch1.pdf.

[23] New China Research, Chinese Poverty Alleviation Studies: A Political Economy Perspective (Xinhua News Agency, 22 February 2021), http://www.xinhuanet.com/english/special/2021jpxbg.pdf.

[24] Zhang Zhanbin et al., Poverty Alleviation: Experience and Insights of the Communist Party of China (Beijing: The Contemporary World Press, 2020), 139.

[25] New China Research, Chinese Poverty Alleviation Studies, 60.

[26] New China Research, Chinese Poverty Alleviation Studies, 77.

[27] ‘CPC membership grows to over 95 million’, CGTN, 30 June 2021, https://news.cgtn.com/news/2021-06-30/CPC-membership-grows-to-over-95-million-11vF0GvladG/index.html.

[28] The State Council Information of the People’s Republic of China, Poverty Alleviation: China’s Experience and Contribution (Beijing: Foreign Languages Press, 2021), 35.

[29] The State Council, Poverty Alleviation, 48.

[30] The State Council, Poverty Alleviation, 35.

[31] Cunningham, Edward, Tony Saich, and Jesse Turiel, Understanding CCP Resilience: Surveying Chinese Public Opinion Through Time (Ash Center for Democratic Governance and Innovation, Harvard Kennedy School, July 2020): 2-6, https://ash.harvard.edu/files/ash/files/final_policy_brief_7.6.2020.pdf.

[32] To learn more about how China handled the pandemic, read Tricontinental: Institute for Social Research’s study, China and CoronaShock: https://dev.thetricontinental.org/studies-2-coronavirus/.

[33] Cary Wu, ‘Did the Pandemic Shake Chinese Citizens’ Trust in Their Government? We Surveyed Nearly 20,000 People to Find Out’, Washington Post, 5 May 2021, https://www.washingtonpost.com/politics/2021/05/05/did-pandemic-shake-chinese-citizens-trust-their-government/.

[34] The State Council, Poverty Alleviation, 56.

[35] Jiangsu University江苏大学, ‘Woxiao xiaoyou zha yingdong huoping quanguo tuopin gongjian xianjin geren’ 我校校友查颖冬获评全国脱贫攻坚先进个人 [Alumnus Zha Yingdong was awarded National Advanced Individual in the battle against poverty], 28 February 2021, https://mp.weixin.qq.com/s/wYjpAkhsQdzNx9NVa_XKDw.

[36] The State Council, Poverty Alleviation, 57.

[37] Poverty Alleviation Network Exhibition 脱贫攻坚网络展, ‘Shehui dongyuan’ 社会动员 [Social mobilisation], accessed 3 May 2021, http://fpzg.cpad.gov.cn/429463/430986/431007/index.html.

[38] The State Council, Poverty Alleviation, 57.

[39] China Development Brief, ‘Hebian Village, a University Professor’s Experiment with Poverty Alleviation’, trans. Serena Chang et al., 25 December 2017, https://chinadevelopmentbrief.cn/reports/hebian-village-a-university-professors-experiment-with-poverty-alleviation/.

[40] The State Council, Poverty Alleviation, 38.

[41] The State Council of the People’s Republic of China中华人民共和国国务院, ‘Guowuyuan xinwenban jiu chanye fupin jinzhan chengxiao juxing fabuhui’ 国务院新闻办就产业扶贫进展成效举行发布会 [State Council Information Office held a news conference on the progress and achievements of industrial poverty alleviation], 16 December 2020, http://www.gov.cn/xinwen/2020-12/16/content_5569989.htm.

[42] Qiuping, Lyu, Qu Guangyu, and Wang Di, ‘China Focus: Relocated Villagers Leave Poverty on Clifftop’, Xinhua, 14 May 2020, http://www.xinhuanet.com/english/2020-05/14/c_139056868.htm.

[43] Kong Wenzheng, ‘Alibaba-linked Ant Forest Wins Top UN Green Award’, China Daily Global, 2 October 2019), http://www.chinadaily.com.cn/global/2019-10/02/content_37513688.htm.

[44] The State Council, Poverty Alleviation, 40.

[45] Food and Agriculture Organisation of the United Nations, Global Forest Resources Assessment 2020: Main Report, 2020, http://www.fao.org/3/ca9825en/ca9825en.pdf.

[46] Bu Shi and Geng Zhibin, ‘In Tibet: The Road to Modern Education’, CGTN, 22 March 2019, https://news.cgtn.com/news/3d3d514d3149544e33457a6333566d54/index.html.

[47] The State Council Information Office of the People’s Republic of China, Tibet Since 1951: Liberation, Development and Prosperity, May 2021, http://www.xinhuanet.com/english/2021-05/21/c_139959978.htm.

[48] The State Council, Poverty Alleviation, 41-42.

[49] National Bureau of Statistics of China, ‘Main Data of the Seventh National Population Census’, 11 May 2021, http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817185.html.

[50] Xing Wen, ‘First-generation College Attendees Can Face Varying Degrees of Success’, China Daily, 20 May 2020, https://www.chinadaily.com.cn/a/202005/20/WS5ec49a58a310a8b241157060.html.

[51] Crotti, Robert, T. Geiger, V. Ratcheva, and S. Zahidi, Global Gender Gap Report 2020 (World Economic Forum, December 2020), http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2020.pdf.

[52] Yang Lixiong, ‘The Social Assistance Reform in China: Towards a Fair and Inclusive Social Safety Net’, Addressing Inequalities and Challenges to Social Inclusion through Fiscal, Wage and Social Protection Policies, UN Commission for Social Development, June 2018, https://www.un.org/development/desa/dspd/wp-content/uploads/sites/22/2018/06/The-Social-Assistance-Reform-in-China.pdf.

[53] Jennifer Golan et al., ‘Unconditional Cash Transfers in China: Who Benefits from the

Rural Minimum Living Standard Guarantee (Dibao) Program?’, World Development 93, (May 2017): 316-336, http://dx.doi.org/10.1016/j.worlddev.2016.12.011.

[54] The State Council, Poverty Alleviation, 42.

[55] The State Council, Poverty Alleviation, 44.

[56] Guo Yingzhe and Wu Yujian, ‘China Promotes Private Retirement Savings to Shore Up Strained Pension System’, Caixin Global, 17 May 2021, https://www.caixinglobal.com/2021-05-17/china-promotes-private-retirement-savings-to-shore-up-strained-pension-system-101714140.html.

[57] The State Council, Poverty Alleviation, 44.

[58] Voices from the Frontline: China’s War on Poverty, CGTN/PBS, 14 December 2020, https://news.cgtn.com/news/2020-12-14/China-s-war-on-poverty-WdOsyyVGhy/index.html.

[59] Zhonggong zhongyang bangongting guowuyuan bangongting yinfa, ‘shengji dangwei he zhengfu fupin kaifa gongzuo chengxiao kaohe banfa’ 中共中央办公厅 国务院办公厅印发《省级党委和政府扶贫开发工作成效考核办法》[General office of CPC Central Committee and general office of State Council issued ‘measures for assessing the effectiveness of poverty alleviation and development of provincial party committee and government’], Xinhua 新华社, 16 February 2016, http://www.gov.cn/xinwen/2016-02/16/content_5041672.htm.

[60] Zhang Ge张歌 and Wu Zhenguo伍振国, ‘Guowuyuan fupin ban: Tuopin gongjian yao shixing zui yange de kaohe pinggu zhidu jing de qi lishi jianyan’ 国务院扶贫办：脱贫攻坚要实行最严格的考核评估制度 经得起历史检验 [State Council poverty alleviation office: the strictest assessment and evaluation system be implemented in the battle against poverty to withstand the test of history], People’s Daily人民日报, 7 March 2017, http://rmfp.people.com.cn/n1/2017/0307/c406725-29129889.html.

[61] ‘Third-party Inspector of Poverty Relief Work’, CGTN, 9 February 2021, https://news.cgtn.com/news/2021-02-08/Third-party-inspector-of-poverty-relief-work-XHYpliv4BO/index.html.

[62] ‘2020 nian guojia jingzhun fupin gongzuo chengxiao disanfang pinggu qidong’ 2020年国家精准扶贫工作成效第三方评估启动[A third-party assessment was launched on the effectiveness of the national targeted poverty alleviation in 2020], Science Forum 科学大讲坛, 1 December 2020, https://www.sohu.com/a/435632363_120873446.

[63] ‘Shaanxi shengwei shuji anfang tuopin gongjian gongzuo beihou you he shenyi’ 陕西省委书记暗访脱贫攻坚工作 背后有何深意？[Secretary of Shaanxi Provincial Party Committee investigated the battle against poverty in secret. What is the meaning behind this?], People’s Daily 人民日报/CCTV 中央电视台, 20 April 2017, http://news.cctv.com/2017/04/20/ARTI1WIPSScfr4SZwCTnRNix170420.shtml.

[64] ‘Jiedu shengji fupin chengxiao kaohe banfa sida kandian’解读省级扶贫成效考核办法四大看点 [Explaining the four highlights of the province-level measures for assessing the effectiveness of poverty alleviation], Xinhua 新华网, 17 February 2016, http://www.cpad.gov.cn/art/2016/2/17/art_624_45014.html.

[65] Shi Yu, ‘In Data: China’s Fight Against Corruption in Poverty Alleviation,’ CGTN, 9 August 2020, https://news.cgtn.com/news/2020-08-09/In-data-China-s-fight-against-corruption-in-poverty-alleviation-SO8OgC70Q0/index.html.

[66] ‘China Vows Unremitting Fight Against Corruption’, CGTN, 24 January 2021, https://news.cgtn.com/news/2021-01-24/China-s-discipline-authorities-adopt-communique-at-5th-plenary-session-XjqWdSURI4/index.html.

[67] Weiduo, Shen, Cao Siqi, and Zhang Hongpei, ‘No. I Central Document Vows Rural Revitalization’, Global Times, 22 February 2021, https://www.globaltimes.cn/page/202102/1216103.shtml.

[68] World Bank, ‘World Bank Country Data and Lending Groups’, accessed 3 July 2021, https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519#High_income.

[69] ‘China’s GDP per Capital Just Passed $10,000, but What Does This Mean?’, CGTN, 17 January 2020, https://news.cgtn.com/news/2020-01-17/China-s-GDP-per-capita-just-passed-10-000-but-what-does-this-mean–NkvMWAMYNO/index.html.

[70] ‘Communiqué of the Fourth Plenary Session of the 19th Central Committee of the Communist Party of China’, Xinhua, 31 October 2019, http://news.xmnn.cn/xmnn/2019/10/31/100620623.shtml.

[71] ‘Why President Xi Strongly Advocates Building Community with Shared Future’, Xinhua, 22 September 2020, http://www.xinhuanet.com/english/2020-09/22/c_139388123.htm.

[72] The State Council, Poverty Alleviation, 62.

[73] Wang Xiaonan, ‘Will China’s Left-behind Children Escape the Prosperity Paradox?’, CGTN, 7 March 2019, https://news.cgtn.com/news/3d3d414e3349544d33457a6333566d54/index.html.

ഈ പഠനം പിഡി‌എഫ് ആയി ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യാൻ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.

വിശാഖപട്ടണത്തെ ജനകീയ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റും
സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടവും

നവലിബറലിസത്തിന്റെ കൊടുങ്കാറ്റ് മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപ് ഇന്ത്യയിലുടനീളം ആഞ്ഞടിച്ചപ്പോൾ, ആദ്യപ്രഹരമേറ്റത് രാജ്യത്തെ പൊതുമേഖലാ വ്യവസായങ്ങൾക്കായിരുന്നു. ഈ കൊടുങ്കാറ്റ് അഴിച്ചുവിട്ട അന്താരാഷ്ട്ര മൂലധനത്തിന്റെയും ഇന്ത്യൻ വൻകിട മൂലധനത്തിന്റെയും സഖ്യത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഈ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ആസ്‌തികളും വിഭവങ്ങളും ഇഷ്ടംപോലെ വിളമ്പിയെടുക്കാനുള്ള ഒരു സദ്യയായിരുന്നു. വൻകിട മൂലധനത്തിന് ആസ്‌തികളോടുള്ള ആർത്തി തീർക്കുന്നതിനായി സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാൻ പറ്റിയ നൂറുകണക്കിന് പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു ഇന്ത്യയിൽ — തുറമുഖങ്ങൾ, ഷിപ്പിംഗ്, കപ്പൽ നിർമ്മാണ വ്യവസായങ്ങൾ, വിമാനത്താവളങ്ങൾ, വിമാനക്കമ്പനികൾ, എണ്ണയുടെയും പ്രകൃതിവാതകത്തിന്റെയും ഖനനം, പെട്രോകെമിക്കൽ റിഫൈനറികൾ, വാർത്താവിനിമയശൃംഖല, രാജ്യത്തിന്റെ മുക്കിലും മൂലയിലും എത്തുന്ന റെയിൽവേ ശൃംഖല, ഘനയന്ത്രങ്ങളും ഇലക്‌ട്രിക്കൽ യന്ത്രോപകരണങ്ങളും നിർമിക്കുന്ന ഫാക്ടറികൾ, ഹോട്ടലുകൾ, വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദന-വിതരണ സംവിധാനങ്ങൾ, വലിയ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികൾ, പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളുടെ വലിയ ശൃംഖല, ഒപ്പം സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകളും.

നവലിബറലിസത്തിന്റെ ഈ മുപ്പത് വർഷക്കാലത്ത് പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളെ തകർക്കാനായി വൻകിടമൂലധനത്തിന്റെ ആഹ്വാന­പ്രകാരം ഇന്ത്യൻ ഭരണകൂടം നിരന്തരവും വിനാശകരവുമായ ആക്രമണ­ങ്ങളാണ് നടത്തിയിട്ടുള്ളത്. എന്നിരുന്നാലും, ഈ ശ്രമങ്ങളൊന്നും തന്നെ നവലിബറൽ പക്ഷം ആഗ്രഹിച്ചതു പോലെ എളുപ്പമോ ഫലപ്രദമോ ആയില്ല. അതിനു കാരണം സംഘടിതരായ തൊഴിലാളി വർഗം വലുതും ചെറുതുമായ സ്വകാര്യവൽക്കരണ ശ്രമങ്ങൾക്കെതിരെ പല്ലും നഖവും ഉപയോഗിച്ചു നടത്തിപ്പോന്നിട്ടുള്ള പ്രതിരോധമാണ്. പരാജയങ്ങളെക്കാളധികം വിജ­യ­ങ്ങൾ നേടാൻ ഈ പ്രതിരോധത്തിനായിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ നിരവധി പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കുകയോ പൂട്ടുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അനേകം യൂണിറ്റുകൾ — പ്രത്യേകിച്ചും പൊതുമേഖലാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾ പോലെ അവയിൽ ഏറ്റവും വലിയ പലതും — തൊഴിലാളി­കളുടെ ചെറുത്തുനിൽപ്പിന്റെ ഫലമായി പൊതുമേഖലയിൽത്തന്നെ നില­നിൽക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ തൊഴിലാളിവർഗം ഒരു വശത്തും ഇന്ത്യൻ ഭരണകൂടത്തെ മുമ്പിൽ നിർത്തി പ്രവർത്തിക്കുന്ന വൻകിടമൂലധനം മറുവശത്തുമായി നടക്കുന്ന ഈ പോരാട്ടം, നവലിബറലിസത്തിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിന്റെ പ്രതീകമാണ്. അധികം ശ്രദ്ധനേടാതെ പോകുന്ന പോരാട്ടവിജയങ്ങളുടെ കഥകൂടിയാണിത്.

അചഞ്ചലമായ ഈ പോരാട്ടങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമാണ് വിശാഖപട്ടണം സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന്റെ കഥ. ആന്ധ്ര പ്രദേശിൽ, ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന തുറമുഖ നഗരമാണ് വിശാഖപട്ടണം. വിശാഖാ സ്റ്റീൽ എന്ന് അവിടത്തുകാർ സ്നേഹപൂർവ്വം വിളിക്കുന്ന വിശാഖപട്ടണം സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് ആന്ധ്ര പ്രദേശിന്റെ  വ്യാവസായിക ഭൂപടത്തിൽ വലിയ സ്ഥാനമാണ് അലങ്കരിക്കുന്നത്. ആന്ധ്രക്കാരുടെ അഭിമാനസ്തംഭം. ‘രാഷ്ട്രീയ ഇസ്പാത് നിഗം ലിമി­റ്റഡ്’ (RINL) എന്നാണ് വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ഔദ്യോഗിക നാമം. പൊതു­മേഖലാവ്യവസായങ്ങൾക്ക് ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള വേരുകളും അവ ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നതിന്റെ കാരണങ്ങളും വ്യക്തമാക്കുന്ന ഒന്നാണ് വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ജനനത്തിന്റെ കഥ.

ജനങ്ങളുടെ ഇച്ഛാശക്തിയുടെ ഫലമായി 1982-ൽ പിറവിയെടുത്ത ഈ സ്ഥാപനം, അതിനെ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാനുള്ള നിരവധി ശ്രമങ്ങളെയും മറ്റനവധി വെല്ലുവിളികളെയും അതിജീവിച്ചുകൊണ്ട് അഭിവൃദ്ധി നേടിയ ഒന്നാണ്. ഓരോ സമയത്തെയും രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിഗതികൾക്കനുസരിച്ച് പല അടവുകളും പ്രയോഗിച്ച് ഈ പ്ലാന്റിനെ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാൻ മാറി മാറി വന്ന സർക്കാരുകൾ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്ഥാപനം താരതമ്യേന ദുർബലമായ സമയങ്ങളിൽ ഓഹരി വിറ്റഴിക്കൽ, പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം വകുപ്പുകളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം, ആസ്തികളുടെ വിൽപ്പന എന്നിങ്ങനെയുള്ള നടപടികളും, പ്ലാന്റ് നല്ലനിലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ വിഭവങ്ങൾ വഴിമാറ്റി ചെലവഴിക്കൽ, നയപരമായ അട്ടിമറികൾ, അനുമതികൾ നിഷേധിക്കൽ, സുപ്രധാന ബിസിനസ് തീരുമാനങ്ങൾ വൈകിപ്പിക്കൽ എന്നീ രീതികളും സർക്കാരുകൾ പയറ്റിനോക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അത്തരം ശ്രമങ്ങളെയെല്ലാം തന്നെ പ്ലാന്റിലെ തൊഴിലാളികളും അവരോടൊത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന മറ്റു സംഘടനകളും പ്രദേശത്തെ ജനങ്ങളും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ജനകീയ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ്: പ്രതീക്ഷകൾ

ഇന്ത്യയെ രണ്ടു നൂറ്റാണ്ടോളം നിഷ്‌ഠൂ‍രമായി ചൂഷണം ചെയ്യുകയും, സമ്പത്തും വിഭവങ്ങളും ആത്മവീര്യം തന്നെയും ഊറ്റിക്കുടിക്കുകയും ചെയ്ത ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിന്റെ നുകം വലി­ച്ചെറിഞ്ഞ് രാജ്യം 1947-ൽ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. വേഗത്തിലുള്ള ആധുനികവൽക്കരണവും വ്യവസായവൽക്കരണവും പുതിയതായി രൂപം കൊണ്ട ഭരണകൂടത്തിന്റെ അജണ്ടകളിൽ പ്രധാനമായിരുന്നു. അവികസിതമായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും, വ്യാപകമായ ദാരിദ്ര്യവും, വിദേശ­നാണ്യത്തിന്റെ ദൗർലഭ്യവും, സാങ്കേതികവിദ്യകളിലെ പിന്നോ­ക്കാ­വസ്ഥയുമെല്ലാം തടസ്സങ്ങളായിരുന്നുവെങ്കിലും വിപുലമായ ഒരു വ്യവസായവൽക്കരണ പദ്ധതിക്ക് ഇന്ത്യ തുടക്കമിട്ടു.  സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ആധുനികവൽക്കരണത്തിനും വികസനത്തിനും ആവശ്യമായതും പൂർത്തീകരിക്കാൻ ദീർഘകാലമെടുക്കുന്നതുമായ വൻ­കിട, ഘനവ്യവസായങ്ങൾ സർക്കാർ പൊതുമേഖലയിൽ സ്ഥാപിച്ചു. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെയും മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെയും സഹായത്തോടെ ഇന്ത്യൻ ഭരണകൂടം സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾ, എണ്ണശുദ്ധീകരണശാലകൾ, ഖനികൾ, വൈദ്യുതിനിലയങ്ങൾ, ഹെവി എഞ്ചിനീയറിംഗ് ഉപകരണങ്ങളും ഇലക്ട്രിക്കൽ ഉപകരണങ്ങളും പ്രതിരോധമേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉപകരണങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്ന വ്യവസായങ്ങൾ, മരുന്നുനിർമാണശാലകൾ എന്നിവ സ്ഥാപിച്ചു. പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപന­ങ്ങളായിട്ടാണ് ഇവയിൽ മിക്കവാറും എല്ലാം തന്നെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.

സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകളുടെ സ്ഥാപനം ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിൽ ഒരു നാഴികക്കല്ലായിരുന്നു. റെയിൽവേ ശൃംഖല നിർമ്മിക്കുന്നതിനും തുറമുഖങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും, ഘനവ്യവസായങ്ങൾ കെട്ടി­പ്പടുക്കുന്നതിനും, വലിയ ജലസേചന പദ്ധതികൾ നിർമ്മിച്ച് ആവശ്യത്തിന് ജലമില്ലാത്ത ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഏക്കർ ഭൂമിയിലേയ്‌ക്ക് കനാലുകൾ വഴി വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതിനും സ്റ്റീൽ (ഉരുക്ക്) സുപ്രധാനമായതിനാൽ സ്റ്റീൽ ഉത്പാദനത്തിൽ സ്വയംപര്യാപ്തത നേടുക എന്നതിന് ഇന്ത്യയുടെ ആധുനികവൽക്കരണ പദ്ധതിയിൽ കേന്ദ്രസ്ഥാനമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇന്ത്യക്കാർക്ക് ഉരുക്ക് എന്നാൽ ഇരുമ്പിൽ അല്പം കാർബൺ ചേർത്ത വെറും ലോഹസങ്കരം മാത്രമായിരുന്നില്ല. സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ പ്രതീക്ഷ­കളുടെ പ്രതീകങ്ങളായി സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾ മാറുകയായിരുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ വടക്കും കിഴക്കുമുള്ള ഇരുമ്പയിരിനാൽ സമ്പുഷ്ടമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ച ഉരുക്ക് പ്ലാന്റുകളെ തെക്കേ ഇന്ത്യൻ ജനത നോക്കിക്കണ്ടത് അഭിലാഷത്തോടെയും ഒട്ടൊക്കെ അസൂയയോടെയും ആണ്. അവരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് ഏക്കർ ഭൂമിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്നതും, ഒരു പുതിയ ഇന്ത്യ പണിതുയർത്താനായി ദശലക്ഷക്കണക്കിനു ടൺ ഉരുക്ക് നിർമിക്കുന്നതുമായ വമ്പൻ പൊതുമേഖലാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾ, ഒരുതരത്തിൽ ആരാധനാലയങ്ങൾ തന്നെയായിരുന്നു. സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഗണ്യമായ തൊഴിലവസരങ്ങളും അവയ്‌ക്കു ചുറ്റും ഉയർന്നുവരുന്ന അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങളും അവർക്ക് വളരെ ആകർഷകമായിരുന്നു. തങ്ങളുടേതായ ഒരു സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് എന്ന ആവശ്യമുയർത്താൻ ആന്ധ്ര പ്രദേശിലെ ജനങ്ങൾക്ക് ഇത് പ്രേരണയായി.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഒരു സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയ ആംഗ്ലോ-അമേരിക്കൻ ക­ൺ­­­സോർഷ്യത്തിന്റെ ശുപാർശ പ്രകാരം 1965-ൽ അന്നത്തെ പ്രധാന­മന്ത്രി ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാർ, വിശാഖ­പട്ടണത്ത് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ തീരദേശമേഖലാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിക്കാനുള്ള തീരുമാനം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇത് അവിഭക്ത ആന്ധ്ര പ്രദേ­ശിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ആധുനിക വ്യവസായങ്ങളിൽ തൊഴിലാഗ്രഹിച്ച യുവാ­ക്കൾ­ക്കിടയിൽ, ആവേശമുണർത്തി.

തിരക്കേറിയ തുറമുഖ നഗരമാണെങ്കിലും വിശാഖപട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ദരിദ്രവും അവികസിതവുമായ പ്രദേശ­ങ്ങളിൽ ഒന്നിലായിരുന്നു. വിശാഖപട്ടണത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള വടക്കൻ ആന്ധ്ര പ്രദേശ് മേഖല, വനങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്ന ആദിവാസികളുടെ ഗണ്യ­മായ ജനസംഖ്യയുള്ളതും ഭൂരിഭാഗം ദരിദ്രരുള്ളതുമായ ഒരു മേഖലയായി­രുന്നു അക്കാലത്ത്. പട്ടിണിയും രോഗങ്ങളും പോഷകാഹാരക്കുറവും വ്യാപകമായിരുന്ന ഇവിടെ ആയിരക്കണക്കിനാളുകൾ പലപ്പോഴും പകർച്ചവ്യാധികൾ മൂലം തുടച്ചുനീക്കപ്പെട്ടു. വിശാഖപട്ടണത്ത് നിലവി­ലുണ്ടായിരുന്ന വ്യവസായങ്ങൾ — ചിലത് പൊതുമേഖലയിലുള്ളവ, പക്ഷേ കൂടുതലും സ്വകാര്യമേഖലയിലുള്ളവ — അവിടുത്തെ ജനങ്ങളെ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റാൻ അപര്യാപ്തമായിരുന്നു. ഒരു സംയോജിത സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് ധാരാളം തൊഴിലവസരങ്ങളും വലിയ വികസനസാധ്യതകളുമാണ് തുറന്നുതരുന്നത്. ജനങ്ങളുടെ ഉത്സാഹത്തിനു കാരണവും ഇതുതന്നെയായിരുന്നു.

പക്ഷേ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിക്കുമെന്ന വാഗ്ദാനത്തിൽ നിന്നും പണത്തിന്റെ ദൗർലഭ്യം എന്ന ന്യായം പറഞ്ഞ് 1966-ൽ അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി പിന്മാറി. അതോടെ ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദം നിരാശയും അമർഷവുമായി മാറി. നിലപാടുകളും വാഗ്ദാനങ്ങളും ഒക്കെ പലകുറി മാറ്റിയും തിരുത്തിയും ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിൽ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനായി ഒരു തർക്കം അഴിച്ചുവിടാനാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ അക്കാലത്തു ശ്രമിച്ചത്. ദക്ഷിണേന്ത്യയോടുള്ള വിവേചനവും അവഗണനയുമാണ് ഈ നടപടികൾ എന്ന് ആന്ധ്ര പ്രദേശിലെ ജനങ്ങൾക്ക് ബോധ്യം വന്നു. ഇതിൽ അസംതൃപ്‌തരായ അവർ ഈ അനീതിക്കെതിരെ രോഷത്തോടെ പ്രതികരിച്ചു. അവർ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനായി ഒരു പോരാട്ടം ആരംഭിച്ചു.

‘വിശാഖാ ഉക്കു, ആന്ധ്രുല ഹക്കു’

(വിശാഖാ സ്റ്റീൽ ആന്ധ്ര ജനതയുടെ അവകാശം)

സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന് വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടത്തിന് മുമ്പും ആധുനികവൽക്കരണത്തിനായുള്ള രാഷ്ട്രീയപ്രക്ഷോഭങ്ങൾ നയിച്ച ചരിത്രമുള്ള­വരാണ് ആന്ധ്രയിലെ ജനങ്ങൾ. നാഗാർജുനാ സാഗർ അണക്കെട്ടിന് വേണ്ടിയുള്ള അവരുടെ വിജയകരമായ പോരാട്ടം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. 1955-ൽ കൃഷ്‌ണാ നദിയിൽ പണികഴിപ്പിച്ച ഈ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നുള്ള ജലം ആ പ്രദേശത്തെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വരുത്തിയ പരിവർത്തനം കണ്ട ജനങ്ങൾക്ക്, സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷകളും സമാനമായിരുന്നു. അതിനാൽ അവർ ഈ പുതിയ പദ്ധതിക്ക് വേണ്ടിയും പോരാടാൻ മുന്നിട്ടിറങ്ങി.

1966-ൽ ആന്ധ്ര യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ആന്ധ്ര മെഡിക്കൽ കോളേജ്, വിശാഖപട്ടണത്തെ മറ്റ് കോളേജുകൾ, ഹൈസ്കൂളുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ വിദ്യാർത്ഥി­കൾ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് നിർമിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടും പ്രമുഖ തെലുഗു നേതാവ് ടി. അമൃതറാവു ഇതേ ലക്ഷ്യത്തോടെ നടത്തിവന്ന അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സത്യാഗ്രഹത്തെ പിന്തുണച്ചുകൊണ്ടും നിരത്തിലിറങ്ങി. അതുവഴി അവർ വിശാലമായ ഒരു പ്രക്ഷോഭത്തിന്‌ തുടക്കമിട്ടു. വളരെ വേഗം തന്നെ ആന്ധ്ര പ്രദേശിന്റെ മറ്റുഭാഗങ്ങളിലേയ്ക്കും പ്രക്ഷോഭം വ്യാപിച്ചു. എല്ലായിടത്തും വിദ്യാർത്ഥികളും യുവാക്കളും ‘വിശാഖാ ഉക്കു, അന്ധ്രുല ഹക്കു’ (‘വിശാഖാ സ്റ്റീൽ ആന്ധ്രക്കാരുടെ അവകാശമാണ്’) എന്ന മുദ്രാവാക്യവുമായി മാസങ്ങളോളം തെരുവിൽ പ്രതിഷേധിക്കുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടായി.

ആന്ധ്ര പ്രദേശിൽ പ്രബലമായ സാന്നിധ്യമായിരുന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ഈ പ്രക്ഷോഭത്തെ ശക്തമായി പിന്തുണച്ചു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) [സിപിഐ(എം)], കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (സിപിഐ) എന്നീ രണ്ടു പാർട്ടികൾക്കും കൂടി സംസ്ഥാന നിയമസഭയിൽ അമ്പത്തിയൊന്ന് അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഈ പാർട്ടികളായിരുന്നു സംസ്ഥാനത്തെ പ്രധാന പ്രതിപക്ഷം. സമൂഹത്തിലെ പുരോഗമനപരമായ തുടിപ്പുകളെ ഞെരുക്കികളയുന്ന വികസന പിന്നോക്കാവസ്ഥയുടെയും ഫ്യൂഡൽ ചൂഷണത്തിന്റെയും ചങ്ങലകളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നതിന് വ്യവസായവൽക്കരണം സുപ്രധാനമാണെന്ന ആഴത്തിലുള്ള വിശ്വാസം കമ്മ്യൂ­­ണിസ്റ്റുകാർക്കുണ്ടായിരുന്നു. അംഗബലമുള്ളതും മുതലാളിത്ത-ഭൂപ്രഭു ചൂഷ­ണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ (കർഷകരോടൊപ്പം) സംയുക്തമായ നേതൃത്വം വഹിക്കാൻ തക്ക ശക്തവുമായ ഒരു സംഘടിത തൊഴിലാളിവർഗം ഉണ്ടായിവരുന്നതിന് വ്യവസായവൽക്കരണം എത്ര പ്രധാനമാണെന്നും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഈ ധാരണ, ആധുനിക വ്യവസായത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള ബഹുജനമുന്നേറ്റത്തെ തങ്ങളുടെ ഗണ്യമായ രാഷ്ട്രീയശക്തിയും സംഘടനാശക്തിയും ഉപയോഗിച്ച് പിന്തുണയ്‌ക്കാൻ അവരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉടലെടുത്ത വികാരത്തെ സംസ്ഥാനമാകെ വ്യാപിച്ചതും തുടർച്ചയുള്ളതുമായ ഒരു പ്രക്ഷോഭമാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ ഇടപെടൽ സുപ്രധാനമായ ഒരു പങ്ക് വഹിച്ചു. തയ്യാറെടുപ്പില്ലാതെ വിദ്യാർത്ഥികൾ നടത്തിയിരുന്ന സമരം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ കൂടുതൽ സംഘടിതവും ശക്തവുമായി. ഒപ്പം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മുൻപുതന്നെ സംഘടിതരായിരുന്ന കൃഷിക്കാരിലേയ്‌ക്കും തൊഴിലാളികളിലേയ്‌ക്കുമെത്താൻ പ്രക്ഷോഭത്തിന് ഇതുവഴി കഴിഞ്ഞു. താമസിയാതെ, വിപുലമായ ഒരു ബഹുജനമുന്നേറ്റമായി സമരം വളർന്നു.

ജനങ്ങളുടെ ചെറുത്തുനില്പിൽ രോഷാകുലരായ കേന്ദ്രസർക്കാർ പ്രതിഷേധം അടിച്ചമർത്താൻ സൈന്യത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്രസർക്കാർ രാജ്യത്തിന്റെ ശത്രുക്കളോടെന്നോണം തങ്ങളോട് പെരുമാറുന്നു എന്ന തോന്നൽ ജനങ്ങളെ കൂടുതൽ ചൊടിപ്പിച്ചു. രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ കാക്കേണ്ട സൈന്യത്തെ, സ്വന്തം രാജ്യത്തെ ജനങ്ങളുടെ മേൽ അഴിച്ചുവിടുന്ന സാഹചര്യമാണ് അന്നുണ്ടായത്. വിശാഖപട്ടണത്ത് സായുധസേനയുടെ സാന്നിധ്യത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിക്കാനായി വന്നെത്തിയ വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തിനുനേരെ സൈന്യം വിവേചനരഹിതമായി നിറയൊഴിച്ചു. സൈന്യത്തിന്റെ അന്നത്തെ ഇരകളിൽ ഒമ്പതു വയസ്സുള്ള ഒരു കുട്ടിയുമുണ്ടായിരുന്നു. ചുറ്റും തളംകെട്ടിയ രക്തത്തിൽ കിടന്നുകൊണ്ട് അവൻ ഇറ്റ്‌ വെള്ളത്തിനായി കേണപ്പോൾ അവന്റെ അടുത്തെത്താൻ തുനിഞ്ഞവർക്കുനേരെയും സേനാംഗങ്ങൾ വെടിയുതിർത്തു. ഒൻപതു പേരെക്കൂടി അന്നേദിവസം സായുധസേന കൊലപ്പെടുത്തി.

പ്രതിഷേധക്കാരെ സൈന്യം കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെതിരെ ജനരോഷം ആളിപ്പടർന്നു. പ്രതിഷേധ പ്രകടനങ്ങളുടെയും നിരാഹാരസമരങ്ങളുടെയും ഭാഗമാകാനായി ആന്ധ്ര പ്രദേശിലുടനീളമുള്ള ചെറുപട്ടണങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും കൂടുതൽ കൂടുതൽ ആളുകൾ തെരുവിലിറങ്ങി. ജില്ലകൾതോറും ഭരണസംവിധാനങ്ങൾക്ക് പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നു. തീവണ്ടികളും റോഡുവഴിയുള്ള ഗതാഗതവും നിലച്ചു. ഭരണകൂടം അഴിച്ചുവിട്ട അക്രമങ്ങളിൽ മുപ്പത്തിരണ്ട് പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും ആയിരക്കണക്കിന് പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്‌തു. പ്രവർത്തകരെ വ്യാപകമായി അറസ്റ്റു ചെയ്‌ത് പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലിട്ട് പീഡിപ്പിച്ചു. എന്നിട്ടും സമരത്തെ അടിച്ചമർത്താൻ സർക്കാരിന് സാധിച്ചില്ല. അടിച്ചമർത്തൽ എത്രത്തോളം രൂക്ഷമായോ, ജനങ്ങളുടെ നിശ്ചയദാർഢ്യം അത്രകണ്ട് ശക്തിയാർജിച്ചു. തൊഴിലാളികൾ സർക്കാർ വകുപ്പുകളിലേയ്‌ക്കുള്ള വൈദ്യുതിബന്ധം വിച്ഛേദിച്ചു, വാർത്താവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ അട്ടിമറിച്ചു, പൊതുപ്രക്ഷേപണം തടസ്സപ്പെടുത്തി. പണിമുടക്കുകളും ഹർത്താലുകളും നടത്തി. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളിൽ നിന്നുള്ള അമ്പത്തിയൊന്ന് പേരടക്കം അറുപത്തിയേഴ് പ്രതിപക്ഷാംഗങ്ങൾ നിയമസഭയിൽ നിന്ന് രാജിവെച്ച് സർക്കാരിനെ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കി.

തെരുവുകളിലെ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ആദ്യ മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കേന്ദ്ര സർക്കാർ ജനഹിതത്തിനു വഴങ്ങാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നതുവരെ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനായുള്ള പോരാട്ടം വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിൽ തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു. ഒടുവിൽ വിശാഖപട്ടണത്ത് സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് നിർമിക്കണമെന്ന ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു കൊണ്ട് 1971-ൽ പ്ലാന്റിന്റെ നിർമാണത്തിനുള്ള ആദ്യത്തെ തൂൺ (pylon) സ്ഥാപിച്ചു. ഈ വിജയത്തിൽ ആന്ധ്ര പ്രദേശിലെ ജനങ്ങൾ ആഹ്ലാദം പൂണ്ടു. ഇത് തങ്ങളുടെ സമരങ്ങളുടെ തുടക്കം മാത്രമാണെന്നും, തങ്ങളുടെ പരിശ്രമഫലമായി വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെടുകയും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്‌ത ഈ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന്റെ തുടർന്നുള്ള നിലനിൽപ്പിനും അതിജീവനത്തിനും തങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ പോരാട്ടവും പിന്തുണയും ഐക്യദാർഢ്യവും ആവശ്യമായിവരുമെന്നും അവരന്ന് ചിന്തിച്ചതേയില്ല.

നവലിബറലിസത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള കയ്യൊഴിയൽ

അടുത്ത ഏതാനും വർഷം തെന്നേട്ടി വിശ്വനാഥം അടക്കമുള്ള പ്രമുഖ നേതാക്കൾ അക്ഷീണം പ്രചാരണം നടത്തിയിട്ടുപോലും നടപടിക്രമങ്ങൾ വലിച്ചിഴച്ച് കേന്ദ്രസർക്കാർ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന്റെ നിർമാണം വൈകിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, 1977-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പരാജയപ്പെട്ടതും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയിച്ച് ജനതാ പാർട്ടി സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചതും സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനായുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വേഗം കൂട്ടി. പ്ലാന്റ് നിർമ്മിക്കാൻ പുതിയ സർക്കാർ സമ്മതം മൂളുകയും അതിനായി ആയിരം കോടി രൂപ വകയിരുത്തുകയും നിർമ്മാണത്തിനായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനുമായി കരാറിൽ ഒപ്പുവയ്‌ക്കുകയും ചെയ്തു.¹ എന്നാൽ ഇത് നീണ്ടുനിന്നില്ല. 1980-കളോടെ രാജ്യം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് ഭരണത്തിനു കീഴിലായി. ഇതിൽ 1984 മുതൽ 1989 വരെ രാജീവ് ഗാന്ധിയായിരുന്നു പ്രധാനമന്ത്രി. അപ്പോഴേയ്‌ക്കും വളർന്ന് ശക്തിപ്രാപിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യയിലെ വൻകിടമൂലധനം, കൂടുതൽ സാമ്പത്തിക ശക്തിക്കും രാജ്യത്തെ സമ്പത്തിന്റെ കൂടുതൽ വലിയ വിഹിതം കൈക്കലാക്കാനും വേണ്ടി അക്ഷമ കാട്ടിത്തുടങ്ങി. പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയശക്തികളുടെ മേൽ അതിന്റെ സ്വാധീനം വർദ്ധിച്ചുവന്നു. ഈ സ്വാധീനവും പടിഞ്ഞാറൻ മൂലധനത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദവും കൂടിച്ചേർന്നപ്പോൾ ഇന്ത്യ സ്വാശ്രയത്വത്തിന്റെയും പൊതുമേഖലയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വികസനത്തിന്റെയും പാതയിൽ നിന്ന് മാറി, ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെയും സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിന്റെയും പാതയിലേയ്‌ക്ക് നീങ്ങിത്തുടങ്ങി.

ഒരുപക്ഷേ ഇന്ത്യയിൽ ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ കയ്പ്പ് അനുഭവിച്ച ആദ്യത്തെ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനമായിരുന്നിരിക്കണം വിശാഖാ സ്റ്റീൽ. കാരണം അത് രൂപംകൊള്ളുന്നതിനു മുമ്പു തന്നെ നശിപ്പിച്ചുകളയാനാണ് രാജീവ് ഗാന്ധി സർക്കാർ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്. അധികാരത്തിന്റെ ഇടനാഴികളെ അന്ന് ഭരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നത് ഇറക്കുമതി ഉദാരവൽക്കരിക്കുന്നതിനുള്ള അടങ്ങാത്ത ത്വരയായിരുന്നു. സ്റ്റീൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല ചരക്കുകളും വളരെ കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും ഇറക്കുമതി ചെയ്യാമെന്നിരിക്കെ, പുതിയ ഒരു സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന്റെ ആവശ്യമില്ല എന്ന കാഴ്‌ചപ്പാടാണ് സർക്കാരിനുണ്ടായിരുന്നത്. യുഎസിലെയും യൂറോപ്പിലെയും ഉരുക്കു നിർമാണശാലകളുടെ ഉത്പാദനശേഷി വിറ്റഴിക്കാനാവുന്നതിനെക്കാളധികം ആയതുമൂലം അവ വൈഷമ്യത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന കാലം കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. എങ്ങനെയെങ്കിലും വികസ്വരരാജ്യങ്ങളുടെ വിപണികളിൽ തങ്ങളുടെ സ്റ്റീൽ കൊണ്ടുവന്നു തള്ളാനായിരുന്നു അവരുടെ ശ്രമം. ഉരുക്ക് തീരെക്കുറഞ്ഞ വിലയ്‌ക്ക് വിറ്റഴിക്കാൻ ആകർഷകമായ ഒരു വിപണിയായിരുന്നു അവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇന്ത്യ. ഇന്ത്യൻ സർക്കാരാകട്ടെ, സ്വാശ്രയത്വം കൈവരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെയെല്ലാം കാറ്റിൽ പറത്തികൊണ്ട് അന്താരാഷ്ട്ര മൂലധനത്തിന്റെയും അത് നിയന്ത്രിക്കുന്ന വിപണികളുടെയും ചാഞ്ചാട്ടങ്ങൾക്ക് വഴങ്ങാനുള്ള സന്നദ്ധത കൊണ്ട് ഈ ശ്രമങ്ങൾക്ക് ചൂട്ടുപിടിക്കുകയും ചെയ്തു. ചരക്കുകൾക്ക് ഒരു ദിവസം തീരെ വിലക്കുറവെങ്കിൽ അടുത്തദിവസം ജീവനെക്കാൾ വിലക്കൂടുതൽ എന്ന നിലയിലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിലെ വന്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ രാജ്യത്തിന് സ്വന്തംകാലിൽ നിൽക്കാനുള്ള അവസരങ്ങൾ തീരെ നൽകാത്തതായിരുന്നു.

അതിനോടകം വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പദ്ധതിക്കു വേണ്ടി 1700 കോടി രൂപ ചെലവഴിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, രാജീവ് ഗാന്ധി സർക്കാർ അത് ഉപേക്ഷിക്കാൻ നീക്കം നടത്തി.² എന്നാൽ ഇത്തരമൊരു തീരുമാനം പ്ലാന്റിനായി പോരാടുകയും അതിനായി ഭൂമി വിട്ടു നൽകുകയും ചെയ്ത ജനങ്ങളുടെ രോഷം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തും എന്നറിയാവുന്നതിനാൽ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിലെ സാമൂഹ്യപ്രതിബദ്ധതയുള്ള ചില ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഒരു ബദൽ നിർദ്ദേശം മുന്നോട്ടുവച്ചു. ഒരു വിട്ടുവീഴ്ച എന്ന നിലയിൽ, സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനെ ആദ്യം വിഭാവനം ചെയ്‌തതിനെ അപേക്ഷിച്ച് ഗണ്യമായി ചെറുതാക്കുക. പ്രതിവർഷം 34 ലക്ഷം ടൺ സ്റ്റീൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസുകളും സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പും, ഐ-ബീമുകൾ അടക്കമുള്ള മൂല്യവർധിത ഉല്പന്നങ്ങൾ നിർമിക്കുന്ന നിരവധി ഉരുക്കു മില്ലുകൾ, സമീപത്തുള്ള ഗംഗാവരത്ത് പ്ലാന്റിന്റെ മാത്രം ഉപയോഗത്തിനായി ഒരു തുറമുഖം (ഇതിനെ ക്യാപ്റ്റിവ് പോർട്ട് എന്ന് വിളിക്കുന്നു), അന്നത്തെ മധ്യപ്രദേശത്തിലെ (ഇപ്പോൾ ഛത്തീസ്ഗഢിൽ) ബൈലാദിലയിൽ വിശാഖാ സ്റ്റീലിനു മാത്രം ഇരുമ്പയിര് എത്തിച്ചുകൊടുക്കാനുള്ള ഖനികൾ (ക്യാപ്റ്റിവ് മൈൻ) എന്നിവയൊക്കെ ഉൾപ്പെട്ടതായിരിക്കും വിശാഖാ സ്റ്റീൽ എന്നാണ് ആദ്യം പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നത്. ഇതിനു പകരം സർക്കാർ അനുവദിക്കാൻ തയാറായത് 30 ലക്ഷം ടൺ സ്റ്റീലിനു താഴെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയുള്ള, ആദ്യം പറഞ്ഞതിനെ അപേക്ഷിച്ച് കുറവ് ഉത്പന്നങ്ങൾ നിർമിക്കുന്ന, മുമ്പുള്ളതിൽ നിന്നും വളരെക്കുറവ് തൊഴിലാളികളെ മാത്രം ആവശ്യമുള്ള ഒരു പ്ലാന്റ് ആയിരുന്നു. ഈ പ്ലാന്റിനോടനുബന്ധിച്ച് ക്യാപ്റ്റിവ് തുറമുഖമോ ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനികളോ ഉണ്ടാവുകയുമില്ല.

ഇതിനർത്ഥം സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന് കാര്യക്ഷമമായി പ്രവർത്തിക്കാനാവശ്യമായ ശേഷി ഉണ്ടായിരിക്കില്ല എന്നായിരുന്നു. സ്വന്തമുപയോഗത്തിനുള്ള ഖനികൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ കൊടുക്കേണ്ടി വരുന്നതിനെക്കാൾ നാലുമുതൽ പത്തിരട്ടി വരെ അധികം വിലയ്‌ക്ക് ഇരുമ്പയിര് പൊതുവിപണിയിൽനിന്നും വാങ്ങേണ്ടി വരുമെന്നതിനാലും, അസംസ്‌കൃത വസ്തുക്കൾ കൊണ്ടുവരുന്നതിനും ഉത്പന്നങ്ങൾ കൊണ്ടുപോകുന്നതിനും ഭീമമായ ചരക്കുകൂലി നൽകേണ്ടിവരുമെന്നതിനാലും വലിയ സാമ്പത്തികപരാധീനതയും നേരിടേണ്ടി വരും. സ്റ്റീലിന്റെ മൊത്തം ഉത്പാദനച്ചെലവിന്റെ നാലിലൊന്നും ഇരുമ്പയിരിന്റെ വിലയാണ് എന്നിരിക്കെ, ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനികൾ ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് ഒരു ഉരുക്കുനിർമാണശാലയെ സംബന്ധിച്ച് അതിന്റെ നിലനില്പിനെത്തന്നെ ബാധിക്കുന്ന വിഷയമാണ്.

ഒരു സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് എന്നത് പക്വത പ്രാപിക്കാൻ ദീർഘകാലമെടുക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ്. അത് വിഭാവനം ചെയ്യാനും അത് യാഥാർഥ്യമാക്കാനും പിന്നീട് പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കാനും അതിലുപരി സാമ്പത്തികമായി ലാഭകരമാക്കാനും വർഷങ്ങളെടുക്കും. ഒരു വശത്ത്, ഉരുക്കിന്റെ വിപണി അതാതു സമയത്തെ നിക്ഷേപ കാലാവസ്ഥയെ ആശ്രയിച്ചാണിരിക്കുന്നത് എന്ന വസ്‌തുതയുണ്ട്. ഈ വിപണി ചാക്രികമായ മാറ്റങ്ങൾക്കും വിധേയമാണ്. മറുവശത്ത്, പലതരം ഫർണസുകളുടെ (ചൂളകൾ) പ്രവർത്തനം ഉൾപ്പെടുന്ന ഉരുക്കുനിർമാണം വിപണിയിലെ ഡിമാൻ‌ഡിനനുസരിച്ച് എളുപ്പത്തിൽ ക്രമീകരിക്കുക സാധ്യമല്ല എന്ന പ്രശ്‌നവുമുണ്ട്. അവയിലുപയോഗിക്കുന്ന നിർമാണവസ്തുക്കളുടെ പ്രത്യേകതകൾ മൂലം, വിപണിയിലെ ഡിമാൻഡിനനുസൃതമായി ഫർണസുകൾ തുടരെത്തുടരെ തണുപ്പിക്കുകയും വീണ്ടും ചൂടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അവയ്‌ക്ക് സാരമായ കേടുപാടുകൾക്ക് കാരണമാകുകയും, ഉത്പാദനത്തിലെ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ചെലവുകൾ വർധിക്കുകയും ചെയ്യും. തുടർച്ചയായ ഉത്പാദനം കൊണ്ടുമാത്രമേ ഇത്തരം ചെലവുകൾ ഒഴിവാക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു. ഒരു ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസ് ഇരുമ്പയിരിൽ നിന്നും ഉരുക്കുണ്ടാക്കുന്ന ജോലിചെയ്യുമ്പോൾ അതിന്റെ ശേഷി പൂർണമായി ഉപയോഗിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും അതിനുവരുന്ന ചെലവിൽ കാര്യമായ വ്യത്യാസമൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല. ഇത് നമ്മെക്കൊണ്ടെത്തിക്കുക വിചിത്രമായ ഒരു സാഹചര്യത്തിലാണ് —  വിപണിയിൽ കുതിപ്പുണ്ടാവുകയും സ്റ്റീൽ ഉത്പന്നങ്ങളുടെ വില കൂടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഉത്പാദനച്ചെലവ് (ടണ്ണടിസ്ഥാനത്തിൽ) കുറയും; വിപണിയിൽ ഡിമാൻഡ് കുറയുകയും ഉത്പന്നങ്ങളുടെ വിലയിടിയുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഉത്പാദനച്ചെലവ് (ടണ്ണടിസ്ഥാനത്തിൽ) കൂടും. മിക്കവാറും ഘനവ്യവസായങ്ങളുടെ (ഹെവി ഇൻഡസ്ട്രി) കാര്യം ഇങ്ങനെതന്നെയാണെങ്കിലും ഉരുക്കുവ്യവസായത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഈ പ്രശ്‌നം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാണ്.

ഇക്കാരണംകൊണ്ടാണ് സംയോജിത സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾക്ക് — പൊതുമേഖലയിലായാലും സ്വകാര്യമേഖലയിലായാലും — അവയുടെ തുടക്കം മുതൽ ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനികൾ അനുവദിക്കുക എന്ന നയം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്. ഇതുവഴി അവരവർക്ക് അനുവദിച്ച ഖനികളിൽ നിന്ന് ഇരുമ്പയിര് സ്വന്തമായി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾക്ക് കഴിയുമായിരുന്നു. സമ്പന്നമായ ഇന്ത്യൻ ഖനികളിൽ നിന്ന് ഉത്പാദനച്ചെലവു മാത്രം വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഇരുമ്പയിര്  കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുന്നത് ഈ പ്ലാന്റുകളുടെ ലാഭത്തിന്റെ മാർജിൻ സംരക്ഷിക്കുകയും പ്രവചനാതീതമായ വിപണിസാഹചര്യങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനുള്ള ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിപണിയിലെ എതിരാളികൾക്ക് സ്വന്തമായി ഖനികൾ ഉണ്ടായിരിക്കെ ഇത്രമേൽ നിർണായകമായ ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനി സൗകര്യം നിഷേധിക്കപ്പെട്ട വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് പൊതുവിപണിയിലെ വിലകൂടിയ ഇരുമ്പയിരിനെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ പൊതുമേഖലയ്‌ക്കെതിരായ നവലിബറലിസത്തിന്റെ ആക്രമണത്തിന്റെ മുറിവുകൾ വഹിക്കേണ്ടിവന്ന ആദ്യത്തെ കമ്പനിയായി വിശാഖാ സ്റ്റീൽ മാറി.

കൂടാതെ, സർക്കാർ ഫണ്ട് നൽകുന്നത് വൈകിപ്പിച്ചതു മൂലം പ്ലാന്റിന്റെ പൂർത്തീകരണത്തിനാവശ്യമായ സമയവും ചെലവും കണക്കുകൂട്ടലുകളെ മറികടന്നു വർദ്ധിച്ചു. മതിയായ ഫണ്ട് ലഭ്യമാക്കാൻ സർക്കാർ വിസമ്മതിച്ചതുമൂലം നിർമാണം ഒരു പതിറ്റാണ്ടിലേറെ ഇഴഞ്ഞുനീങ്ങി. ഇക്കാരണം കൊണ്ട്, പൂർണമായും സർക്കാർ ചെലവിൽ നിർമിക്കപ്പെട്ട മറ്റെല്ലാ പൊതുമേഖലാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് വൻതുകകൾ കടം വാങ്ങേണ്ടി വന്നു. തത്ഫലമായി, 1992-ൽ കമ്മിഷൻ ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് ഒരു ഭീമൻ തുക — 3700 കോടി രൂപ — കടമായിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.³

അപ്പോഴേയ്‌ക്കും ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ കടുത്ത പ്രതിസന്ധി നേരിടുകയായിരുന്നു. അന്താരാഷ്‌ട്ര നാണയ നിധിയുടെയും ലോക ബാങ്കിന്റെയും മാർഗനിർദേശമനുസരിച്ച് രാജ്യത്ത് നവലിബറൽ ആഗോളവൽക്കരണ നടപടികൾ സോത്സാഹം മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ ധനകാര്യ മേഖലയിലുണ്ടായിരുന്ന നിയന്ത്രണങ്ങൾ എടുത്തുകളഞ്ഞു തുടങ്ങിയതിനാൽ 1990-കളിലുടനീളം പലിശ നിരക്ക് കുത്തനെ ഉയർന്നു. 1990-കളിൽ വിദേശത്തും സ്വദേശത്തും നിലനിന്ന പ്രതികൂല സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങൾ നിമിത്തം വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ പ്രവർത്തന ലാഭം തുടക്കം മുതൽ തന്നെ കുറവായിരുന്നു. കടം തിരിച്ചടയ്‌ക്കാനുള്ള ഭീമമായ ചെലവ് ലാഭത്തുക പിന്നെയും കരണ്ടുതിന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.

പ്ലാന്റ് പ്രവർത്തനക്ഷമമായപ്പോൾ, അവിടുത്തെ ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസിന്‌ പ്രതിവർഷം 34 ലക്ഷം ടൺ അസംസ്‌കൃത ഇരുമ്പ് (crude iron) ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷിയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, ഈ അസംസ്‌കൃത ഇരുമ്പ് സംസ്‌കരിച്ച് ഉരുക്കാക്കി മാറ്റുന്ന സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പിന്റെ ഉത്പാദനശേഷി ഗണ്യമായ തോതിൽ കുറവായിരുന്നു. തത്ഫലമായി, ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന അസംസ്‌കൃത ഇരുമ്പിൻറെ ഗണ്യമായ പങ്കും ഉരുക്കാക്കി മാറ്റാതെ തന്നെ വിൽക്കാൻ പ്ലാന്റ് നിർബന്ധിതമായി. അസംസ്‌കൃത ഇരുമ്പ് വിൽക്കുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന ലാഭം സ്റ്റീൽ വിറ്റുകിട്ടുന്ന ലാഭത്തെക്കാൾ വളരെക്കുുറവായിരുന്നതിനാൽ, സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പിനു മതിയായ ഉത്പാദനശേഷിയില്ലാത്തത് പ്ലാന്റിന്റെ സാമ്പത്തികഭദ്രതയ്‌ക്ക് ഗുരുതരമായ തടസ്സമായിരുന്നു.

സ്വന്തം ഉപയോഗത്തിനുള്ള ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനികളുടെ അഭാവവും സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പിന്റെ ശേഷിക്കുറവും ചേർന്ന് ലാഭത്തിന്റെ മാർജിൻ ഞെരുക്കിയിട്ടുപോലും, രാജ്യത്ത് ടണ്ണടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഉത്പാദനച്ചെലവ് ഏറ്റവും കുറച്ച് ഉരുക്ക് നിർമിച്ചിരുന്നത് വിശാഖാ സ്റ്റീൽ ആയിരുന്നു. ഉത്പാദനപ്രക്രിയകൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഉത്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ചെലവ് കുറയ്‌ക്കാനുമുള്ള വഴികൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനും അവിടുത്തെ തൊഴിലാളികളും എഞ്ചിനിയർമാരും കാട്ടിയ പ്രതിബദ്ധതയും അവരുടെ അശ്രാന്തപരിശ്രമവുമാണ് ഇത് സാധ്യമാകാനുള്ള പ്രധാന കാരണം. ഉയർന്ന ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള തൊഴിലാളികൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, തുടക്കത്തിൽ തന്നെ വലിയ കടബാധ്യതയിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയിരുന്ന വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന് ഉത്പാദനച്ചെലവായ ഓരോ നൂറുരൂപയ്‌ക്കൊപ്പവും പലിശയുൾപ്പെടെയുള്ള കടം തിരിച്ചടവിനായി കുറഞ്ഞത് അറുപത് രൂപയെങ്കിലും ചേർക്കേണ്ട അവസ്ഥയായിരുന്നു. തത്ഫലമായി, പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ആദ്യ വർഷത്തിൽ തന്നെ വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് 560 കോടി രൂപയുടെ നഷ്ടം രേഖപ്പെടുത്തി.⁴ ആദ്യ ദശകത്തിലുടനീളം അറ്റ നഷ്ടം (net losses) കുമിഞ്ഞുകൂടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

ആദ്യകാല വിജയങ്ങൾ

സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനു ജന്മംനൽകിയ ജനകീയ സമരവും വിശാഖപട്ടണത്തെ തൊഴിലാളിപ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ളിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശക്തമായ സാന്നിധ്യവും നിമിത്തം വിശാഖാ സ്റ്റീലിലെ തൊഴിലാളികൾ തുടക്കം മുതലേ വളരെ സമരോത്സുകരായിരുന്നു. തൊഴിലാളികൾ എന്ന നിലയിലുള്ള തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ വിശാലമായ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളോട് ബന്ധിപ്പിക്കുകയും, തങ്ങളുടെ വ്യവസായത്തിനും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വികസനത്തിനുമുള്ള ഒരു ബദൽ കാഴ്ചപ്പാടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അടിയുറച്ചതാണ് ഈ പോരാട്ടങ്ങൾ എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുകയും ചെയ്‌തില്ലെങ്കിൽ ഈ അവകാശസമരങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് അവർ വളരെ നേരത്തെ തന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. വിശാഖാ സ്റ്റീലിനെ ദുർബലപ്പെടുത്താനും അട്ടിമറിക്കാനും സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാനുമുള്ള എല്ലാ ശ്രമങ്ങൾക്കും എതിരെയുള്ള അവരുടെ പോരാട്ടങ്ങൾക്കെല്ലാം അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത് ഈ കാഴ്‌ചപ്പാടാണ്.

ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ, ഇടതുപക്ഷ തൊഴിലാളി സംഘടനയായ സെന്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ട്രേഡ് യൂണിയൻസിന്റെ (സിഐടിയു) നേതൃത്വത്തിൽ തൊഴിലാളികൾ തുടർച്ചയായ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ നടത്തി. പ്ലാന്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മൂന്ന് ആവശ്യങ്ങൾക്കു വേണ്ടിയായിരുന്നു ഈ സമരങ്ങൾ:

1. പ്ലാന്റിന്റെ കടബാധ്യതകൾ സർക്കാർ പുനഃക്രമീകരിക്കുകയും അവയെ സർക്കാർ ഓഹരിയാക്കി (state equity) മാറ്റുകയും ചെയ്യുക.

2. പ്ലാന്റിന്റെ മാത്രം ഉപയോഗത്തിനായി സർക്കാർ ഇരുമ്പയിർ ഖനികൾ (ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനികൾ) അനുവദിക്കുക.

3. സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പിന്റെ ഉത്പാദനശേഷി ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസിന്റെ ഉത്പാദനശേഷിയോടൊപ്പം ഉയർത്താൻ സർക്കാർ അനുവാദം നൽകുക.

ഇതിൽ ആദ്യത്തെ നടപടി പ്ലാന്റിന്റെ പലിശഭാരം കുറയ്‌ക്കും. അടുത്ത രണ്ടെണ്ണമാകട്ടെ, വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ലാഭത്തിന്റെ മാർജിൻ വളരെയധികം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, അതിനെ ലാഭകരവും ജീവനക്ഷമവുമായ ഒരു സ്ഥാപനമാക്കുകയും ചെയ്യും.

എന്നാൽ, തൊഴിലാളികൾ ഉയർത്തിയ പുതിയതായി ഒരു സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പ് എന്ന ആവശ്യം അട്ടിമറിച്ചുകൊണ്ട്, വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് ക്രമേണ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാനുള്ള ഒരവസരമാക്കി ഇതിനെ മാറ്റാനാണ് സർക്കാർ തുനിഞ്ഞത്. വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ഭൂമിയിൽ പ്രതിവർഷം 15 ലക്ഷം ടൺ ഉത്പാദനശേഷിയുള്ള ഒരു സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പ് സ്ഥാപിക്കാൻ ഒരു സ്വകാര്യ കമ്പനിയെ അനുവദിച്ചു കൊണ്ട് സർക്കാർ 1994-ൽ ആ കമ്പനിയുമായി ഒരു ധാരണാപത്രം ഒപ്പുവച്ചു. വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസുകളിൽ നിന്നുള്ള ഉരുകിയ ഇരുമ്പ് (molten iron) നേരിട്ട് സ്വകാര്യ കമ്പനിയുടെ സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പിലേയ്‌ക്ക് എത്തിച്ച്, അവിടെ നിർമ്മിക്കുന്ന സംസ്‌കരിച്ച ഉരുക്ക് വലിയ മാർജിൻ ലാഭത്തിൽ വിപണിയിൽ വിൽക്കാൻ അവരെ അനുവദിക്കുക — ഇതായിരുന്നു പദ്ധതി. അതായത്, ഇരുമ്പയിര് കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, സിന്റർ പ്ലാന്റുകൾ, കോക്ക് ഓവനുകൾ, എയർ സെപ്പറേഷൻ പ്ലാന്റുകൾ, താപ വൈദ്യുതി നിലയം, ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസുകൾ തുടങ്ങിയ സങ്കീർണ്ണവും അപകടകരവുമായ ഘടകങ്ങൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നത് വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമായി തുടരുമ്പോഴും അവർക്ക് അസംസ്‌കൃത ഇരുമ്പ് വിറ്റുകിട്ടുമ്പോഴുള്ള കുറഞ്ഞ വില മാത്രം ലഭിക്കുന്നു. താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ നിക്ഷേപം ആവശ്യമുള്ളതും ഉത്പാദനത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം ലാഭം ലഭിക്കുന്നതുമായ ഉരുക്കുത്പാദനം എന്ന ഭാഗം സ്വകാര്യ കമ്പനിക്ക് തീറെഴുതപ്പെടുന്നു. ഇത് പകൽകൊള്ളയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമായിരുന്നില്ല — സ്വകാര്യ കമ്പനിയുടെ ലാഭം വർധിപ്പിക്കാനായി വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ജീവരക്തം ഊറ്റിയെടുക്കാനുള്ള നഗ്നമായ ശ്രമം.

ഇതിനു മറുപടിയായി സിഐടിയു ഒരു വലിയ ശിൽപശാല സംഘടിപ്പിച്ചു. തൊഴിലാളികളെയും ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തകരെയും സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും വരെ ഈ ശിൽ‌പശാലയിൽ പങ്കെടുപ്പിക്കുകയും കമ്പനിപ്രവർത്തനങ്ങളെ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കുന്നതിനുള്ള പിൻവാതിൽ ശ്രമങ്ങൾക്കെതിരെ പോരാടാൻ അവരോട് ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. വിശാഖാ സ്റ്റീലിനു മേൽ സ്വകാര്യ താത്പര്യങ്ങൾ നടത്തുന്ന കടന്നുകയറ്റം തടയാൻ തൊഴിലാളികൾ ഫാക്‌ടറിക്കുള്ളിൽ കുത്തിയിരിപ്പ് സമരം നടത്തി. ഒടുവിൽ, 1997-ൽ മേൽപ്പറഞ്ഞ പദ്ധതികൾ ഉപേക്ഷിക്കാനും സ്വന്തം നിലയ്‌ക്ക് സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പുകൾ സ്ഥാപിക്കാൻ വിശാഖാ സ്റ്റീലിനെ അനുവദിക്കാനും സർക്കാർ നിർബന്ധിതമായി.

ഒരഗ്നിപരീക്ഷയും നിർണായകമായ ജയവും

വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് നേരിട്ടിരുന്ന നിരവധി പ്രതികൂലാവസ്ഥകൾ കാരണം, 1999 ആയപ്പോഴേയ്‌ക്കും അതിന്റെ നഷ്‌ടം പെരുകി ഏതാണ്ട് 4,600 കോടി രൂപയായി. തങ്ങളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണ അജണ്ട മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ ഇത് സർക്കാരിന് സൗകര്യപ്രദമായ ഒരു കാരണമായി.⁵ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുരങ്കം വയ്‌ക്കാൻ സർക്കാർ എടുത്ത നടപടികൾ തന്നെയാണ് ഈ സാമ്പത്തികപ്രതിസന്ധിക്ക് കാരണമായത് എന്ന വസ്തുത അവഗണിച്ചുകൊണ്ട്, പ്ലാന്റിന്റെ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിന് കളമൊരുക്കാൻ മാധ്യമങ്ങളും കുപ്രചരണങ്ങൾ അഴിച്ചുവിട്ടു. കാര്യങ്ങൾ തങ്ങൾ തെളിച്ചവഴിയേ പോകുന്നു എന്നു കണക്കാക്കിയ  ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ (ബിജെപി) നേതൃത്വത്തിലുള്ള കേന്ദ്രസർക്കാർ വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് വിലയ്‌ക്കുവാങ്ങാൻ താൽപര്യമുള്ള ഇന്ത്യൻ, വിദേശ കമ്പനികളെ കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമം ആരംഭിച്ചു. വിൽപ്പന ആകർഷകമാക്കാനായി സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന്റെ വായ്പകൾ ഇളവ് ചെയ്തുകൊണ്ട് അതിന്റെ ബാലൻസ് ഷീറ്റ് ക്ലിയർ ചെയ്‌തു കൊടുക്കാമെന്നുപോലും വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. വർഷങ്ങളായി വായ്പകൾ പുനഃക്രമീകരിക്കാനോ പലിശനിരക്ക് കുറയ്‌ക്കാനോ വിസമ്മതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന  സർക്കാർ ഇപ്പോൾ വിശാഖാ സ്റ്റീലിനെ സ്വകാര്യ, വിദേശ കമ്പനികൾക്ക് വിൽക്കാനുള്ള സൗകര്യത്തിനുവേണ്ടി മുഴുവൻ വായ്‌പയും എഴുതിത്തള്ളാൻ തയ്യാറായി എന്നത് തൊഴിലാളികളെ ക്ഷുഭിതരാക്കി. അവർ വിൽപ്പനനീക്കത്തെ ശക്തമായി എതിർത്തു.

ഇതിനിടെ തൊഴിലാളികളെ ഭിന്നിപ്പിക്കാനായി, സർക്കാരിന്റെ മാർഗനിർദ്ദേശപ്രകാരം മാനേജ്മെന്റിലെ ചിലർ, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യവസായശൃംഖലയായ ടാറ്റാ ഗ്രൂപ്പ് പോലെയുള്ള ഒരു ‘നല്ല കമ്പനി’യാണ് വിശാഖാ സ്റ്റീൽ വാങ്ങുന്നതെങ്കിൽ അവരുടെ ഭാവി സുരക്ഷിതമായിരിക്കും എന്ന് തൊഴിലാളികളെ ബോധ്യപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളുമായി മുന്നിട്ടിറങ്ങി. ഈ പ്രചാരണം തൊഴിലാളികളിലും ട്രേഡ് യൂണിയനുകളിലും ഒരു വലിയവിഭാഗത്തെ സ്വാധീനിച്ചു. എന്നാൽ സിഐടിയു അംഗങ്ങളായ തൊഴിലാളികളും പ്രവർത്തകരും ഇതിനെതിരെ രംഗത്തിറങ്ങി. സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിലെ ഓരോ ഷോപ്പ് ഫ്ലോറും സന്ദർശിച്ചും, യോഗങ്ങൾ നടത്തിയും ആഴ്ചകളോളം നീണ്ടുനിന്ന പ്രചാരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അവർ തൊഴിലാളികളോട് സംവദിച്ചു. സ്വകാര്യ കമ്പനികൾ — അവ ‘നല്ലത്’ ആയാലും ‘മോശം’ ആയാലും — എല്ലായ്പ്പോഴും ശ്രദ്ധിക്കുന്നത് പെട്ടെന്ന് ലാഭമുണ്ടാക്കുന്നതിലാണെന്നും, രാജ്യത്തിന്റെയോ ജനങ്ങളുടെയോ തൊഴിലാളികളുടെയോ താല്പര്യങ്ങളല്ലെന്നും അവർ വാദിച്ചു. തൊഴിലാളികളെന്ന നിലയിലുള്ള തങ്ങളുടെ തന്നെ താല്പര്യങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായി സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തോട് അവരെ സമരസപ്പെടുത്തുന്നതിനും പ്ലാന്റിനായി പോരാടിയ സംസ്ഥാനത്തെ ജനങ്ങളുടെ താത്പര്യങ്ങളെ ഒറ്റിക്കൊടുക്കാൻ അവരെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഉപായം മാത്രമാണ് ഈ ‘നല്ല മുതലാളി’ വാദം എന്ന് മറ്റു തൊഴിലാളികളെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ സിഐടിയു പ്രവർത്തകർക്കു സാധിച്ചു.

തൊഴിലാളികൾ ഒത്തൊരുമിച്ചതോടെ, പ്ലാന്റിന്റെ വിൽപ്പനയ്‌ക്കെതിരെ ദ്രുതഗതിയിൽ ഒരു മുന്നേറ്റത്തിന് രൂപംകൊടുത്ത് രണ്ടായിരാമാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അവർ തെരുവിലിറങ്ങി. നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളുടെ പിന്തുണയോടെ ബന്ദ് നടത്തി. പ്രദേശത്തെ വിദ്യാർത്ഥികളുടെയും യുവാക്കളുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ തൊഴിലാളികൾക്ക് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ച് പ്രതിഷേധങ്ങളും നിരാഹാരസമരങ്ങളും സംഘടിപ്പിച്ചു. പ്രമുഖ സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളായ പാട്ടി ശേഷയ്യയും ബൈരാഗി നായിഡുവും അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാരസമരം ആരംഭിച്ചു. സർക്കാർ അതിനു നേരെ കണ്ണടച്ചപ്പോൾ അവർ കഴുത്തിൽ കല്ലുകെട്ടി കടലിലേയ്‌ക്ക് മാർച്ച് ചെയ്‌തു. ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളും പൊതുജനങ്ങളും അവരോടൊപ്പം മാർച്ച് ചെയ്‌തു. പൊലീസ് ലാത്തിച്ചാർജ് നടത്തുകയും തൊഴിലാളികളെയും സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളെയും അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്‌തിട്ടും അവർ പിൻവാങ്ങാൻ തയാറായില്ല. വിവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾ തുടർന്നു. ഓരോ ചുവടിലും കൂടുതൽ ജനങ്ങൾ അവർക്കൊപ്പം ചേർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. നേതാക്കളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്‌തിട്ടു പോലും സമരത്തിന്റെ തീവ്രത നിയന്ത്രിക്കാൻ പൊലീസിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അത്രയ്‌ക്ക് വ്യാപകവും നിരന്തരവുമായിരുന്നു പ്രതിഷേധസമരങ്ങൾ. സംസ്ഥാന മുഖ്യമന്ത്രി തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനായി നഗരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ തൊഴിലാളികൾ നഗരത്തിലെ റോഡുകൾ ഉപരോധിച്ചു. തൊഴിലാളികളെ കാണേണ്ടി വരുന്നത് ഒഴിവാക്കാനായി മുഖ്യമന്ത്രി പൊതുയോഗ വേദിയിൽ എത്തിയത് ഹെലികോപ്റ്ററിലാണ്. എന്നാൽ അവിടെയും അദ്ദേഹത്തിന് പ്രതിഷേധിക്കുന്ന തൊഴിലാളികളെ അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടി വന്നു.

മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ കോപമടക്കാനുള്ള സംസ്ഥാന ഭരണകൂടത്തിന്റെ വെപ്രാളം കലാശിച്ചത് യോഗസ്ഥലത്തെത്തിയ തൊഴിലാളികൾക്കും പൊതുജനങ്ങൾക്കുമെതിരെയുള്ള ഭീകരമായ പൊലീസ് അതിക്രമത്തിലാണ്. ഗുരുതരമായ രക്തസ്രാവം മുതൽ തലയോട്ടിക്ക് പൊട്ടലും കൈകാലുകൾക്ക് ഒടിവും വരെയുള്ള പരിക്കുകളാണ് അവിടെ കൂടിയവരുടെ മേൽ പൊലീസുകാർ അവശേഷിപ്പിച്ചത്. നിരാഹാരസമരം നടത്തുന്നവരെപ്പോലും വെറുതെവിടാതെ ക്രൂരമായി തല്ലിച്ചതച്ച് പൊലീസ് അഴിഞ്ഞാടി.

ഈ പൊലീസ് അക്രമം വിശാഖാ സ്റ്റീൽ വിഷയം കൂടുതൽ ജനശ്രദ്ധയാകർഷിക്കാൻ ഇടയാക്കി. ആന്ധ്ര പ്രദേശിലെ ജനങ്ങൾ വർദ്ധിതമായ വീര്യത്തോടെ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് തൊഴിലാളികൾക്കു പിന്നിൽ അണിനിരന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, സംസ്ഥാനത്ത് അധികാരത്തിലിരുന്ന തെലുങ്കുദേശം പാർട്ടിയെയും (ടിഡിപി) കേന്ദ്രത്തിൽ അവരുടെ സഖ്യകക്ഷിയായിരുന്ന ബിജെപിയെയും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലേയ്‌ക്കുള്ള തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജനം കയ്യൊഴിഞ്ഞു. ജനങ്ങളുടെ രോഷത്തിൽ നിന്ന് പാഠം പഠിച്ച ടിഡിപി, അതുവരെ അവർ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിന് അനുകൂലമായി എടുത്തിരുന്ന നിലപാട് തിരുത്തി. ജനരോഷവും ഫാക്‌ടറിയിൽ കുത്തിയിരിപ്പ് സമരങ്ങളുൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടത്തുന്ന തൊഴിലാളികളുടെ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനെയും നേരിടേണ്ടിവരുമെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയതോടെ, സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് ഏറ്റെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന വൻകിട സ്വകാര്യ കോർപ്പറേഷനുകൾ അത്തരം ഉദ്യമങ്ങളിൽ അയവുവരുത്തി. ഈ സംഭവവികാസങ്ങൾ, ടിഡിപിയുടെ പിന്തുണയെ ആശ്രയിച്ച് അധികാരത്തിലിരുന്ന ബിജെപി നേതൃത്വത്തിലുള്ള കേന്ദ്ര സർക്കാരിനെ തൊഴിലാളികളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാക്കി. ഒടുവിൽ, പ്രധാനമന്ത്രി അടൽ ബിഹാരി വാജ്‌പേയിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കേന്ദ്രസർക്കാർ പ്ലാന്റ് വിൽക്കാനുള്ള നീക്കം പിൻവലിക്കുകയും മൂലധന പുനഃക്രമീകരണത്തിന് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്‌തതോടെ തൊഴിലാളികൾ സുപ്രധാനമായ ഒരു വിജയം കരസ്ഥമാക്കി.

ഫലവത്തായ ഒരു ദശകം

കഠിനമായ പോരാട്ടങ്ങളുടെ ഫലമായി 2000-ൽ തൊഴിലാളികൾ നേടിയ വിജയത്തെത്തുടർന്നുള്ള ദശകത്തിൽ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തെ നിരന്തരം ചെറുക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയിൽ നിന്ന് പ്ലാന്റ് താരതമ്യേന സ്വതന്ത്രമായി. അതോടൊപ്പം, 2004 മുതൽ 2009 വരെ പാർലമെന്റിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന ശക്തമായ പ്രാതിനിധ്യം പൊതുമേഖലാ വ്യവസായങ്ങൾക്ക് സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനെതിരായ ഒരു കവചം നൽകി. കോൺഗ്രസ് നയിച്ചിരുന്ന ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യത്തിന് (യുണൈറ്റഡ് പ്രോഗ്രസീവ് അലയൻസ്; യുപിഎ) 2004-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനു ശേഷം സർക്കാർ രൂപീകരിക്കാനും സർക്കാരിനെ നിലനിർത്താനും ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പിന്തുണ ആവശ്യമായിരുന്നതിനാൽ അവർ സ്വകാര്യവൽക്കരണ നീക്കങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി.

സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനായുള്ള രണ്ടു ശ്രമങ്ങളും പരാജയപ്പെടുത്തിയ വിശാഖാ സ്റ്റീൽ ആഗോളതലത്തിൽ ഉരുക്കിന്റെ ഡിമാൻഡ് ഉയർന്നതോടെ ലാഭത്തിന്റെ മാർജിനും ജീവനക്ഷമതയും വർദ്ധിപ്പിച്ചു. സ്വന്തം നിലയ്‌ക്ക് സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പിന്റെ ശേഷി വർധിപ്പിക്കാൻ നടത്തിയ നീക്കം ഫലം കണ്ടു. ആഗോള സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സ്റ്റീലിനുള്ള ആവശ്യം കൂടിയതോടെ വിശാഖാ സ്റ്റീൽ നിർമിക്കുന്ന ഉന്നത ഗുണനിലവാരമുള്ള ഉരുക്കിനുള്ള ഡിമാൻഡും ഉയർന്നു. പ്ലാന്റ് ഗണ്യമായ ലാഭം നേടുകയും വായ്പകൾ അടച്ചുതീർക്കുകയും ചെയ്യുക മാത്രമല്ല, 2004-ഓടെ, പ്ലാന്റ് വിപുലീകരണത്തിനാവശ്യമായ മിച്ചം സ്വരൂപിക്കുകയും ചെയ്‌തു.

പ്ലാന്റ് വികസിപ്പിക്കാൻ അനുമതി നൽകണമെന്ന് സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് തൊഴിലാളികൾ സർക്കാരിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ കോർപ്പറേറ്റ് ലോബിയുടെ സമ്മർദ്ദത്തിനു വഴങ്ങിയ യുപിഎ സർക്കാർ അതിനുള്ള അനുമതി തുടർച്ചയായി വൈകിപ്പിച്ചു. ഒടുവിൽ ഇടതുപാർട്ടികളുടെ സമ്മർദ്ദം മൂലം വിപുലീകരണത്തിന് അനുമതി നൽകാൻ 2006-ൽ സർക്കാർ നിർബന്ധിതമായി. തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, സ്വന്തം ലാഭവും ബാങ്ക് വായ്പകളും ഉപയോഗിച്ച് വിശാഖാ സ്റ്റീൽ അതിന്റെ ഉത്പാദന ശേഷി 2006-ൽ പ്രതിവർഷം 34 ലക്ഷം ടൺ സ്റ്റീൽ ആയിരുന്നത് 2015-ഓടെ പ്രതിവർഷം 63 ലക്ഷം ടണ്ണായി ഉയർത്തി.⁶

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ സവിശേഷശ്രദ്ധ അർഹിക്കുന്ന മറ്റൊരു വസ്തുതയുണ്ട്. വിശാഖാ സ്റ്റീലിലെ തൊഴിലാളികൾ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനെതിരെ പോരാടുക മാത്രമല്ല ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. സാങ്കേതികമായി കാര്യക്ഷമവും സാമ്പത്തികമായി ലാഭകരവുമായ ഒരു പ്ലാന്റ് എന്ന നിലയിലേയ്‌ക്ക് കമ്പനിയെ വളർത്തുന്നതിന് തീർത്തും പ്രതിജ്ഞാബദ്ധരാണ് അവർ എന്നതാണത്. പ്ലാന്റിന്റെ വികസനത്തിനു വേണ്ടി അവർ നടത്തിയ സമരങ്ങളും, ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനികൾ നേടിയെടുക്കാൻ അവർ നടത്തിയ പ്രയത്നവും, സാങ്കേതികത്തകരാറുകളും മറ്റു പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാൻ അവർ നടത്തിയിട്ടുള്ള ശ്രമങ്ങളും ഈ പ്രതിബദ്ധതയ്‌ക്ക് നിദർശനമാണ്. പ്ലാന്റിൽ സാങ്കേതികത്തകരാറുകൾ ഉണ്ടാകുമ്പോഴെല്ലാം — അവ കോക്ക് ഓവനുകളിലായാലും വൈദ്യുത നിലയങ്ങളിലായാലും സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പിലോ മറ്റെവിടെയെങ്കിലുമോ ആയാലും — തൊഴിലാളികളും ട്രേഡ് യൂണിയനുകളും സമഗ്രമായ പഠനവും വിശകലനവും നടത്തുകയും മതിയായ പരിഹാരങ്ങൾ കണ്ടെത്തി നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

പുതിയൊരു ഭീഷണി

മൂന്നു സ്വകാര്യവൽക്കരണ തന്ത്രങ്ങൾ

ഇടതുപക്ഷം ഒന്നാം യുപിഎ സർക്കാരിന്റെ മേൽ ചെലുത്തിയ സ്വാധീനം മൂലം പൊതുമേഖലയ്‌ക്കു ലഭിച്ചിരുന്ന സംരക്ഷണം 2009-ൽ യുപിഎ രണ്ടാം തവണ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും പാർലമെന്റിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളുടെ ശക്തി ക്ഷയിക്കുകയും ചെയ്‌തപ്പോൾ ഇല്ലാതെയായി. ഇത് വിശാഖാ സ്റ്റീൽ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാനുള്ള പുതിയ ശ്രമങ്ങൾക്ക് കളമൊരുക്കി.

2010-ൽ സർക്കാർ വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനെ ഒരു നവരത്നാ പൊതുമേഖലാ കമ്പനിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചതാണ് ഈ ശ്രമങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത്.⁷ പ്ലാ‍ന്റിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് തീരുമാനങ്ങളെടുത്ത് 1000 കോടി രൂപ വരെ സർക്കാരിന്റെ അനുമതി കൂടാതെ തന്നെ ചെലവഴിക്കാൻ കമ്പനിയുടെ ഡയറക്‌ടർ ബോർഡിന് അനുവാദം നൽകുന്നതാണ് ഈ പദവി.⁸ സർക്കാരിൽ നിന്നും അനുമതികൾക്കായി കാത്തുനിൽക്കാതെ ആവശ്യാനുസരണം കമ്പനിയുടെ പ്രവർത്തനം വിപുലപ്പെടുത്താൻ ഇതുവഴി സാധിക്കും എന്നായിരുന്നു ഇതിനർത്ഥം. പക്ഷേ സർക്കാർ ഒരു നിബന്ധന കൂട്ടിച്ചേർത്തു: നവരത്നാ പദവി നിലനിർത്തുന്നതിന്, വിശാഖാ സ്റ്റീൽ അതിന്റെ പത്ത് ശതമാനം ഓഹരികൾ രണ്ടു വർഷത്തിനുള്ളിൽ വിറ്റഴിക്കണം. 2012-ൽ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ പത്തുശതമാനം ഓഹരികൾ ഒരു ഇനിഷ്യൽ പബ്ലിക് ഓഫർ (ഐപിഓ — ഒരു കമ്പനിയുടെ ഓഹരികൾ ആദ്യമായി പൊതുജനങ്ങൾക്ക് വിൽക്കുന്ന നടപടി) നടത്തി വിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ പ്ലാന്റിലെ 36,000 തൊഴിലാളികൾ ജൂലൈയിൽ ഒരു ദിവസത്തെ പണിമുടക്ക് നടത്തുകയും തുടർന്നുള്ള സമരപരിപാടികളുടെ ഷെഡ്യൂൾ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്‌തു. തൊഴിലാളികളുടെ ഈ ചെറുത്തുനിൽപ്പിൻറെ ഫലമായി ഐപിഓ പിൻവലിക്കാൻ സർക്കാർ നിർബന്ധിതമായി.

അതിനിടെ സർക്കാർ രണ്ടാമതൊരു തന്ത്രം പരീക്ഷിച്ചു: പ്ലാന്റ് ചെറിയ ചെറിയ ഭാഗങ്ങളായി സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കുക. 1990-കളിൽ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ താപവൈദ്യുത നിലയവും എയർ സെപ്പറേഷൻ പ്ലാന്റും സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാൻ സർക്കാർ തുനിഞ്ഞതിനെ അനുസ്‌മരിപ്പിക്കുന്ന നീക്കമായിരുന്നു ഇത്. ഈ രണ്ടു പ്ലാന്റുകളും വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നവയാണ്. താപവൈദ്യുത നിലയം സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനാവശ്യമായ ഊർജവും ബ്ലാസ്റ്റ് ഫർണസിന് ആവശ്യമുള്ള ഉയർന്ന മർദ്ദമുള്ള വായുവും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എയർ സെപ്പറേഷൻ പ്ലാന്റ് ഉരുക്ക് ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമായ വിവിധ വാതകങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പ്ലാന്റുകൾ സ്വകാര്യവൽക്കരിച്ചാൽ വൈദ്യുതിയും ഓക്‌സിജൻ പോലെയുള്ള വാതകങ്ങളും സ്വകാര്യകമ്പനികൾക്ക് കൂടുതൽ തുക കൊടുത്ത് വാങ്ങേണ്ടിവരികയും സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന് അധിക സാമ്പത്തിക ബാധ്യത ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യും.

താപവൈദ്യുത നിലയവും എയർ സെപ്പറേഷൻ പ്ലാന്റും സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാൻ 1990-കളിൽ നടന്ന ശ്രമങ്ങളെ വിജയകരമായി ചെറുക്കാൻ തൊഴിലാളികൾക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പക്ഷേ 2010-ൽ, വിശാഖാ സ്റ്റീലിൽ ആവശ്യമായിരുന്ന രണ്ട് പുതിയ എയർ സെപ്പറേഷൻ യൂണിറ്റുകൾ നിർമ്മിക്കാനും സ്വന്തമാക്കാനും പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനും ഫ്രഞ്ച് കമ്പനിയായ എയർ ലിക്വിഡിനെ അനുവദിക്കുന്നതിൽ സർക്കാർ വിജയിച്ചു. എയർ ലിക്വിഡിന്റെ എയർ സെപ്പറേഷൻ യൂണിറ്റുകളുടെ രൂപകൽപനയിൽ വന്ന പോരായ്‌മകൾ നിമിത്തം, 2012-ൽ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ യൂണിറ്റുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഉയർന്ന മർദ്ദത്തിലുള്ള ഓക്‌സിജൻ പൈപ്പുകൾ പൊട്ടിത്തെറിച്ച് പത്തൊമ്പത് ഉദ്യോഗസ്ഥരും തൊഴിലാളികളും വെന്തുമരിച്ചു. സംഭവത്തിനു ശേഷം പത്തുവർഷമായിട്ടും ആ എയർ സെപ്പറേഷൻ പ്ലാന്റുകൾ ഇപ്പോഴും പ്രവർത്തനക്ഷമമായിട്ടില്ല. എയർ ലിക്വിഡിന് അവരുദ്ദേശിക്കുന്ന ലാഭം കിട്ടുന്നില്ല എന്നതാണ് പ്ലാന്റുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാത്തതിന് അവർ നിരത്തുന്ന ന്യായം. അതേസമയം, പൊതുമേഖലാ കമ്പനിയായ ഭാരത് ഹെവി പ്ലേറ്റ്സ് ആൻഡ് വെസ്സൽസ് (ബി‌എച്ച്പിവി) രൂപകല്പന ചെയ്ത പഴയ ഓക്സിജൻ പ്ലാന്റുകൾ ഇന്നും വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിൽ കാര്യക്ഷമമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. സുവ്യക്തമായ ഈ അന്തരം സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിന്റെ അപകടങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.

സർക്കാരിന്റെ മൂന്നാമത്തേതും ഏറ്റവും വിജയകരവുമായ സ്വകാര്യവൽക്കരണ തന്ത്രം, പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് പലവിധത്തിലുള്ള അനുമതികൾ വൈകിപ്പിക്കുകയോ നിഷേധിക്കുകയോ ചെയ്‌തുകൊണ്ട് അവയുടെ വളർച്ച മുരടിപ്പിക്കുകയും, അതുവഴി സ്വകാര്യ സ്റ്റീൽ കമ്പനികൾക്ക് കമ്പോളത്തിൽ കൂടുതൽ വലിയ പങ്ക് കയ്യടക്കാൻ അവസരമൊരുക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഉയർന്ന മൂല്യവർദ്ധനയുള്ള ഉൽപ്പന്നമായ സീംലെസ്സ് (വിളക്കിച്ചേർക്കലുകൾ ഇല്ലാത്ത തരം) പൈപ്പുകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു മില്ല് സ്ഥാപിക്കാൻ വിശാഖാ സ്റ്റീൽ തീരുമാനിച്ച് അതിന്റെ ജോലികൾ ആരംഭിച്ച ശേഷവും ഈ പദ്ധതി വേണ്ടെന്നു വയ്‌ക്കാൻ സർക്കാരിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നും സമ്മർദ്ദമുണ്ടായി. ഈ ഉത്പന്നത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഗണ്യമായ വിപണി വിഹിതമുള്ള വലിയ സ്വകാര്യ സ്റ്റീൽ നിർമാതാക്കൾക്ക് ഗുണകരമാകാൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു പ്രധാനമായും സർക്കാർ ഇങ്ങനെയൊരു നിലപാടെടുത്തത്. വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പുറത്തിറക്കുന്ന ഉത്പന്നങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം കൂട്ടാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് കഴിഞ്ഞ രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടുകാലത്ത് പല ഘട്ടങ്ങളിലും ഇതുപോലെ സർക്കാർ അനുമതി നിഷേധിച്ചിരുന്നു.

മോദിഭരണത്തിനു കീഴിൽ

2000-കളുടെ തുടക്കം മുതൽ 2010-കളുടെ ആരംഭം വരെയുള്ള കാലത്ത് ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വളർച്ചാനിരക്ക് വളരെ ഉയർന്നതായിരുന്നു; ഈ വളർച്ചയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഗുണഭോക്താക്കൾ ഇന്ത്യയിലെ പടുകൂറ്റൻ കോർപറേറ്റുകളും. പൊതുമേഖലയുടെ വിഭവങ്ങൾ കൊള്ളയടിച്ചാണ് ഈ കോർപ്പറേറ്റുകൾ വളർന്നത്. പൊതുമേഖലാ ടെലികോം കമ്പനികളുടെ ആസ്‌തികൾ തങ്ങളുടെയിഷ്‌ടത്തിന് ഉപയോഗിച്ചതും, പൊതുമേഖലയിലുള്ള വാതക ഖനികളിൽ നിന്നും പ്രകൃതിവാതകം നിയമവിരുദ്ധമായി ഊറ്റിയെടുത്തതും, ഖനികളെ കണക്കറ്റ് ചൂഷണംചെയ്‌തതും, പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളിൽ നിന്നെടുത്ത സഹസ്രകോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ വായ്‌പകൾ തിരിച്ചടയ്‌ക്കാതെ ദുരുപയോഗം ചെയ്‌തതുമൊക്കെ കോർപ്പറേറ്റുകൾ നടത്തിയ കൊള്ളകളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.⁹ ഇതോടൊപ്പം സർക്കാർ ഒരുപടികൂടി കടന്ന് പൊതുമേഖലാ വ്യവസായങ്ങളുടെ ഭൂമി സ്വകാര്യ കമ്പനികൾക്ക് സൗജന്യമായോ വളരെക്കുറഞ്ഞ വിലയ്‌ക്കോ അനുവദിച്ചു. പൊതുമേഖലയിലുള്ള ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയെ വാഹന നിർമാതാക്കളായ സ്വകാര്യ കമ്പനികളുടെ നേട്ടത്തിനായി ബോധപൂർവം അവഗണിച്ചു. കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് വൻതോതിൽ നികുതിയിളവുകൾ നൽകി. ഇതെല്ലാം ഇന്ത്യയിലെ വൻകിട മുതലാളിമാരെ പരാന്നഭോജികളായി, അരാജകമായി വളരാൻ അനുവദിക്കുകയും, അവരെ മുമ്പെങ്ങുമില്ലാത്തത്ര വലിയ സ്വാധീനമുള്ള മെഗാ കോർപ്പറേഷനുകളായി മാറ്റിത്തീർക്കുകയും ചെയ്‌തു.

വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന കോർപ്പറേറ്റ് സ്വാധീനവും ഈ കോർപ്പറേറ്റുകൾ ബിജെപിക്ക് നൽകിയ ഉദാരമായ സംഭാവനകളും 2014 മുതൽ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ചുക്കാൻ ബിജെപിയുടെയും നരേന്ദ്ര മോദിയുടെയും കയ്യിലൊതുങ്ങുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബിജെപിയുടെയും മോദിയുടെയും ഭരണത്തിനു കീഴിൽ കോർപ്പറേറ്റുകൾ സമ്പത്ത് കുന്നുകൂട്ടുന്ന പ്രക്രിയ വർദ്ധിച്ച ഊർജത്തോടെ തുടരുന്നു. കോർപ്പറേറ്റ് താൽപ്പര്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിന് അചഞ്ചലമായ പ്രതിബദ്ധത കാട്ടുന്ന ഒന്നാണ് മോദിയുടെ സ്വേച്‌ഛാധിപത്യ ഭരണം. മോദി ഭരണകാലത്ത് നിരവധി പൊതു ആസ്തികൾ ചുരുക്കം ചില കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് കൈമാറിയിട്ടുണ്ട്. മോദിയുടെ പ്രധാന   ധനസ്രോതസ്സായ ഗൗതം അദാനി­യാണ് ഇക്കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ കോർപ്പറേറ്റ് ഭീമന്റെ തലവൻ. മോദിയുടെ ഭരണകാലത്ത് അദാനിയുടെ ആസ്തിയിൽ ഉണ്ടായ വർദ്ധന 1,600 ശതമാനമാണ്. വളരെ വിലപ്പെട്ട തുറമുഖങ്ങൾ, വിമാനത്താവളങ്ങൾ, സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾ, റെയിൽവേ ലൈനുകൾ, ഖനികൾ, ഫുഡ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (എഫ്‌സിഐ) രാജ്യവ്യാപകമായ ധാന്യസംഭരണ ശൃംഖല എന്നിവ ഇത്തരത്തിൽ കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് കൈമാറിയ പൊതു ആസ്‌തികളിൽപ്പെടും.¹⁰

ഇന്ന് ഗംഗാവരം തുറമുഖം അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്. അവരാണ് തുറമുഖം  പ്രവർത്തിക്കുന്നതും. തങ്ങളുടെ ക്യാപ്റ്റിവ് തുറമുഖം ആയി പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനായി വിശാഖാ സ്റ്റീൽ നിർമിക്കാനിരുന്ന അതേ ഗംഗാവരം തുറമുഖം. അതിനുപകരം, സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനു സ്വന്തമായിരുന്ന 2,800 ഏക്കർ ഭൂമിയിൽ നിർമിച്ച അദാനിയുടെ സ്വകാര്യ തുറമുഖം ഭീമമായ തുക ഫീസായി നൽകിയാണ് വിശാഖാ സ്റ്റീൽ ഇന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സർക്കാരിന്റെ നയത്തിലെ പൊരുത്തക്കേടുകൾ ഒന്നുകൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്ന മറ്റൊരു വസ്തുത, അദാനിയുടെ സ്വകാര്യ തുറമുഖത്തെ നഗരത്തിൽ വസ്‌തു­നികുതി അടയ്‌ക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അത്തരമൊരു ഇളവ് വിശാഖാ സ്റ്റീലിനു നൽകിയിട്ടില്ല എന്നതാണ്.

പോസ്‌കോയുമായി പിൻ‌വാതിൽ ഇടപാട്

മോദി അധികാരത്തിൽ വന്നതിനു ശേഷം സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാൻ സർക്കാർ പരിഗണിക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളിലൊന്നായി വിശാഖാ സ്റ്റീൽ ഇടയ്‌ക്കിടെ വാർത്തകളിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ‘സർക്കാരിന് ബിസിനസ്സ് ചെയ്യേണ്ട യാതൊരു കാര്യവുമില്ല’ എന്നും പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വിൽപന തന്റെ അജണ്ടയിൽ പ്രധാന സ്ഥാനമാണ് അലങ്കരിക്കുന്നതെന്നും മോദി പലപ്പോഴും ആവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.¹¹ ഈ ചിന്താഗതിയുടെ തീവ്രമായ പ്രകടനമാണ് രണ്ടാം മോദി സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് ആരംഭിച്ച നാഷണൽ മോണെറ്റൈസേഷൻ പൈപ്പ്‌ലൈൻ (എൻഎംപി). എൻഎംപി ലക്ഷ്യമിടുന്നത് 2025-ഓടെ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഭൂമിയും ആസ്‌തികളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാധ്യമായ എല്ലാ പൊതുമേഖലാ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും വിൽക്കുകയോ പാട്ടത്തിന് നൽകുകയോ ചെയ്യുക എന്നതാണ്.

ഈ കാഴ്‌ചപ്പാടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ 2019-ൽ ഒരു നിർദേശം മുന്നോട്ടു വച്ചു. വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള 3,000 ഏക്കർ ഭൂമിയിൽ ദക്ഷിണ കൊറിയൻ സ്റ്റീൽ ഭീമനായ പോസ്‌കോയുമായി ചേർന്നുള്ള ഒരു സംയുക്തസംരംഭത്തിന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ സ്പെഷ്യൽ ഓട്ടോ ഗ്രേഡ് സ്റ്റീൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു റോളിംഗ് മിൽ സ്ഥാപിക്കാം എന്നതായിരുന്നു ഈ നിർദ്ദേശം. വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് ഈ സംയുക്ത സംരംഭത്തിൽ ചെറിയ ഓഹരി മാത്രമായിരിക്കും ഉണ്ടാവുക. ഇരുകൂട്ടർക്കും ഇതുകൊണ്ട് നേട്ടമായിരിക്കും ഉണ്ടാവുക എന്ന് സർക്കാർ അവകാശപ്പെട്ടു. പക്ഷേ വിപണിയിൽ 30,000 കോടി രൂപ വിലവരുന്നതും വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് ഭാവിയിൽ വിപുലീകരണത്തിന് ആവശ്യമായി വന്നേക്കാവുന്നതുമായ ഇത്രയധികം ഭൂമി വേണ്ടെന്നു വയ്‌ക്കുന്നത് വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് പ്രയോജനം ചെയ്യില്ല എന്നത് തൊഴിലാളികൾക്ക് വ്യക്തമായി മനസ്സിലായി.¹² പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കു മുമ്പ് വിശാഖാ സ്റ്റീലിനെ ദുർബലപ്പെടുത്താൻ സർക്കാർ സ്വീകരിച്ച ചില അടവുകൾക്ക് സമാനമായിരുന്നു ഇതും. അയിര് ശേഖരിച്ചോ വാങ്ങിയോ പ്ലാന്റിലെത്തിക്കൽ, കോക്ക് ഓവനുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കൽ, ഓക്‌സിജൻ പ്ലാന്റുകളും വിവിധ ഫർണസുകളും കൈകാര്യം ചെയ്യൽ എന്നിങ്ങനെ സ്റ്റീൽ നിർമാണത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണവും അപകടകരവും കുഴഞ്ഞുമറിഞ്ഞതുമായ പ്രക്രിയകൾ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമായിത്തന്നെ തുടരും. മൂല്യശൃംഖലയിലെ ഏറ്റവും ലാഭകരമായ ഭാഗം പോസ്‌കോയ്‌ക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടും. കൂടാതെ, വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ സ്റ്റീൽ മെൽറ്റ് ഷോപ്പുകളിൽ നിന്ന് പോസ്‌കോയുടെ മില്ലുകളിലേയ്‌ക്ക് ഉരുക്കിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് വഴിതിരിച്ചുവിടേണ്ടി വരുമ്പോൾ, വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ സ്വന്തം മില്ലുകളിൽ ഉരുക്കിന്‌ ദൗർലഭ്യം ഉണ്ടാകുകയും, അവ ഒടുവിൽ അടച്ചുപൂട്ടേണ്ടി വരികയും ചെയ്യും. ഈ പദ്ധതിയുടെ ആത്യന്തികമായ ലക്‌ഷ്യം വ്യക്തമായിരുന്നു — വിശാഖാ സ്റ്റീലിനെ പൂർണമായി ഏറ്റെടുക്കുവാൻ പോസ്‌കോയ്‌ക്ക് വഴിയൊരുക്കുക എന്നതായിരുന്നു അത്.

വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ഭൂമിയിൽ പോസ്‌കോ പ്ലാന്റ് നിർമ്മിക്കാൻ സർക്കാർ അനുവാദം നൽകുന്നത് തടയാൻ തൊഴിലാളികൾ വീണ്ടും സമരത്തിനിറങ്ങി. വിശാല ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രസ്ഥാനത്തോടൊപ്പം അവർ സംസ്ഥാനത്തുടനീളം വ്യാപകമായ പ്രചാരണം നടത്തി. വിശാഖപട്ടണത്തിന്റെ തെരുവുകളിൽ നടത്തിയ സ്‌കൂട്ടർ റാലികളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ പങ്കെടുത്തു. 2019 ഡിസംബറിൽ നിരവധി പട്ടണങ്ങളിലൂടെയും ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയും കടന്നുപോയി 400 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ച് സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ അമരാവതിയിൽ അവസാനിച്ച മോട്ടോർ സൈക്കിൾ റാലിയിലും തൊഴിലാളിസഹസ്രങ്ങൾ പങ്കാളികളായി. വിശാഖാ സ്റ്റീൽ നിർമ്മിക്കാനുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെയും 1966-ൽ കൊല്ലപ്പെട്ട മുപ്പത്തിരണ്ട് രക്തസാക്ഷികളുടെ ത്യാഗത്തിന്റെയും ഓർമകൾ ഉണർത്തിക്കൊണ്ട് ആന്ധ്ര പ്രദേശിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിലും പട്ടണങ്ങളിലും ട്രേഡ് യൂണിയനുകളും വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകളും പ്രചാരണം നടത്തി. ബിജെപി ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ രാഷ്‌ട്രീയ പാർട്ടികളും — ഭരണത്തിലിരിക്കുന്നവരായാലും പ്രതിപക്ഷത്തുള്ളവരായാലും — തൊഴിലാളികളുടെ പ്രക്ഷോഭത്തെ പിന്തുണയ്‌ക്കാൻ നിർബന്ധിതരായി.

2020-21-ൽ കർഷകസമരം നടക്കവേ 2021-ലെ റിപ്പബ്ലിക് ദിനത്തിൽ (ജനുവരി 26)  ആയിരക്കണക്കിന് കർഷകർ രാജ്യതലസ്ഥാനത്ത് ഇരച്ചുകയറിയപ്പോൾ, രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയും അവരിലേയ്‌ക്കെത്തി.¹³ ജനശ്രദ്ധ കർഷകരിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചപ്പോൾ, അടുത്ത ദിവസം തന്നെ സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങൾക്കായുള്ള സർക്കാരിന്റെ ക്യാബിനറ്റ് കമ്മിറ്റി വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിന്റെ സമ്പൂർണ്ണവും തന്ത്രപരവുമായ വിൽപന തീരുമാനിച്ചു. എന്നാലത് ഉടനടി പ്രഖ്യാപിച്ചില്ല. തീരുമാനമെടുത്തതോടെ മോദി സർക്കാർ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനായി പലതരം ഒഴിവുകഴിവുകൾ പടച്ചുണ്ടാക്കാൻ തുടങ്ങി.

സ്ഥാപനം വൈകാതെ പോസ്‌കോ ഏറ്റെടുക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ച് ബിജെപി സർക്കാർ 2019-ൽ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് ജാർഖണ്ഡിൽ ഒരു ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനി അനുവദിച്ചിരുന്നു — അതായത് സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് തുടങ്ങി മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടിനു ശേഷം! പോസ്‌കോയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ആകർഷണം, രാജ്യത്ത് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഇരുമ്പയിര് വലിയ അളവിൽ ലഭിക്കും എന്നതാണ്. ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനികളുള്ള ഒരു സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് ഇന്ത്യയിൽ സ്ഥാപിക്കുക വഴി പോസ്‌കോയ്‌ക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലുള്ള അതിന്റെ മറ്റു പ്ലാന്റുകളിലേയ്‌ക്കും കുറഞ്ഞവിലയ്‌ക്ക് അയിര് ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ, പോസ്‌കോയുമായുള്ള ഇടപാട് തൊഴിലാളികൾ പരാജയപ്പെടുത്തിയതോടെ, പ്രതികാര നടപടിയായി സർക്കാർ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് ഖനി അനുവദിച്ചത് റദ്ദാക്കി. എന്തൊരു വിരോധാഭാസമാണെന്നു നോക്കൂ. നിലവിൽ ഇന്ത്യയിൽ ഒരു സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് പോലുമില്ലാത്ത പോസ്‌കോ, ഇനിയും പണിയാത്ത പ്ലാന്റിനുവേണ്ടി അവർക്ക് ഒഡിഷയിൽ അനുവദിച്ച ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനികൾ ഇപ്പോഴും കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു. വിശാഖാ സ്റ്റീലിനു നൽകപ്പെട്ട ജാർഖണ്ഡിലെ ക്യാപ്റ്റിവ് ഖനിയാകട്ടെ, ഒരു സ്പൂൺ അയിര്‌ പോലും അവിടെ നിന്നെടുക്കാൻ സാധിക്കും മുമ്പേ മിന്നായം പോലെ തിരിച്ചെടുക്കപ്പെടുന്നു.

2022-ഓടെ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ കടബാധ്യത 22,000 കോടി രൂപയായി. ഇതിലധികവും 2006 മുതൽ 2015 വരെ കമ്പനിയിൽ നടത്തിയ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി വന്ന ചെലവു മൂലമായിരുന്നു. എയർ ലിക്വിഡ് വരുത്തിവച്ച ദുരന്തവും, 2014-ലെ ഹുദ്ഹുദ് ചുഴലിക്കാറ്റ് പ്ലാന്റിലുണ്ടാക്കിയ ഗുരുതരമായ നാശനഷ്‌ടങ്ങളും വിപുലീകരണത്തിന് കാലതാമസമുണ്ടാക്കുകയും വിപുലീകരണത്തിനുള്ള ചെലവു വർദ്ധിക്കാനിടയാക്കുകയും ചെയ്‌തു. വികസനം ഫലംകണ്ടു തുടങ്ങിയപ്പോഴേയ്‌ക്കും ഉരുക്കു വ്യവസായത്തിന് കനത്ത തിരിച്ചടിയേൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട് കോവിഡ്-19 മഹാമാരി ലോകത്തെ കീഴ്മേൽ മറിച്ചു. മഹാമാരി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടതു മുതൽ മറ്റ് പല സ്റ്റീൽ നിർമാതാക്കളെയും പോലെ വിശാഖാ സ്റ്റീലും ഡിമാൻഡ് തകർച്ച മൂലം ഗുരുതരമായ മാന്ദ്യം നേരിടുകയാണ്. 2019-ൽ അനുവദിച്ച ഖനി നിലനിർത്താൻ അനുവദിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ ഇരുമ്പയിര് ലഭ്യമാവുകയും മഹാമാരി പ്രതിസന്ധി സമയത്തുണ്ടായ നഷ്‌ടം കുറയുകയും ചെയ്‌തേനേ.

പിന്നീട് പ്രതിസന്ധി ഒന്നയയുകയും വിപണിയിൽ ഡിമാൻഡ് ഉയരുകയും ചെയ്‌തു തുടങ്ങിയപ്പോൾ, അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിലെ കൽക്കരി ദൗർലഭ്യം കമ്പനിയെ ബാധിച്ചു. ഉക്രെയ്‌നിലെ യുദ്ധം മൂലം ഈ ദൗർലഭ്യം വഷളാവുകയും ചെയ്‌തു. അതോടെ ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ നിന്ന് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്ന കോക്കിംഗ് കൽക്കരിയുടെ വില കുതിച്ചുയർന്നു. ടണ്ണടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇരുമ്പയിരിന്റെ വിലയേക്കാൾ കൂടുതലായി കോക്കിംഗ് കൽക്കരിയുടെ വില. തത്ഫലമായി, ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകളുടെയും കാര്യത്തിലെന്നപോലെ വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ പ്രവർത്തന മൂലധനച്ചെലവുകളും വർദ്ധിച്ചു.

സർക്കാർ ഏർപ്പെടുത്തിയ 27,000 കോടി രൂപ വായ്പാപരിധിയുടെ 80 ശതമാനത്തോളം എടുത്തുകഴിഞ്ഞതു മൂലം വിശാഖാ സ്റ്റീലിന് അതിന്റെ പ്രവർത്തനമൂലധനത്തിനു വേണ്ട പണം പൂർണമായി കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കുന്നില്ല. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ഉരുക്കിന്റെ വിപണിയിൽ ഉണർവുണ്ടായിട്ടും പ്ലാന്റ് അതിന്റെ ശേഷിക്ക് താഴെ മാത്രം പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ കമ്പനി നിർബന്ധിതമാവുകയാണ്. 2021-22 ൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ച 52 ലക്ഷം ടൺ സ്റ്റീൽ, പ്ലാന്റിന്റെ മൊത്തം ശേഷിയായ 73 ലക്ഷം ടണ്ണിനെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെക്കുറവാണ്.

വിശാഖാ സ്റ്റീൽ നിലവിൽ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പ്രവർത്തന മൂലധന പ്രതിസന്ധി തികച്ചും സർക്കാർ നിർമിതമാണ്.  പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ശേഷമുള്ള മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടുകാലത്ത്, കടബാധ്യതകൾ നിറവേറ്റാനുള്ള ശേഷി വിശാഖാ സ്റ്റീൽ വീണ്ടും വീണ്ടും തെളിയിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്. ബാങ്കുകളിൽ നിന്നെടുത്ത വായ്‌പകളുടെ പലിശയോ മുതലോ അടയ്‌ക്കുന്നതിൽ കമ്പനി ഒരിക്കലും വീഴ്‌ച വരുത്തിയിട്ടില്ല. മറിച്ച്, ഇന്ത്യയിലെ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളിൽ നിന്ന് ഭീമമായ തുകകൾ വായ്‌പയെടുത്ത് വൻതോതിൽ വികസിച്ച ഭൂഷൺ സ്റ്റീൽ, എസ്സാർ സ്റ്റീൽ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല സ്വകാര്യ സ്റ്റീൽ കമ്പനികളും ഈ  ബാങ്കുകൾക്ക് കൊടുത്തു തീർക്കാനുള്ളത് മൊത്തം ഒരു ലക്ഷം കോടി രൂപയിലധികം വരുന്ന വായ്‌പകളാണ്.¹⁴

വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ വായ്‌പാ പരിധി ഉയർത്താൻ സർക്കാർ വിസമ്മതിക്കുന്നത് പ്ലാന്റിനെ ദുർബലപ്പെടുത്താനും അതുവഴി വിൽപ്പനയ്‌ക്കെതിരായ ജനരോഷത്തെ നേർപ്പിക്കാനുമുള്ള മറ്റൊരു ഉപാധിയെന്ന നിലയ്‌ക്കാണ്. സർക്കാരിന്റെ ഇത്തരം ശ്രമങ്ങൾക്കിടയിലും, 2021-22-ൽ വിശാഖാ സ്റ്റീൽ 940 കോടി രൂപയുടെ അറ്റാദായം (net profit) രേഖപ്പെടുത്തി.¹⁵

2021-ലെ വേനൽക്കാലത്ത് മാരകമായ ഒരു കോവിഡ്-19 തരംഗം രാജ്യത്ത് ആഞ്ഞടിക്കുകയും ചികിത്സയുടെ അഭാവവും ഓക്‌സിജൻ ക്ഷാമവും മൂലം ദിനംപ്രതി ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ മരിക്കുകയും ചെയ്‌തപ്പോൾ ജനങ്ങൾക്ക് ആശ്വാസം പകരാൻ മുന്നിട്ടിറങ്ങുന്നതിന് വിശാഖാ സ്റ്റീലിനും അതിന്റെ തൊഴിലാളികൾക്കും അവർ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന വെല്ലുവിളികൾ തടസ്സമായില്ല. സർക്കാർ ആശുപത്രികൾ നിറഞ്ഞുകവിയുകയും, മിക്കവാറും സ്വകാര്യ ആശുപത്രികൾ കോവിഡ് രോഗികളെ പ്രവേശിപ്പിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുകയും ചെയ്‌ത ഈ ഘട്ടത്തിൽ, തെരുവുകളിൽ ശ്വാസം മുട്ടി നിന്ന മനുഷ്യർക്ക് ആശ്വാസമായി ആന്ധ്ര പ്രദേശിലും രാജ്യത്തുടനീളവുമുള്ള ആശുപത്രികൾക്ക് മെഡിക്കൽ ഓക്‌സിജൻ നൽകാൻ മുന്നിട്ടിറങ്ങിയ ആദ്യത്തെ സ്റ്റീൽ വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളിലൊന്ന് വിശാഖാ സ്റ്റീലായിരുന്നു. മഹാമാരി മൂലമുണ്ടായ പ്രതിസന്ധിയിൽ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് ബുദ്ധിമുട്ടിയപ്പോഴും ആയിരക്കണക്കിന് ടൺ മെഡിക്കൽ ഓക്‌സിജൻ ആശുപത്രികളിൽ എത്തിക്കാനായി വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ ഓക്‌സിജൻ പ്ലാന്റുകൾ നിരന്തരം പ്രവർത്തിച്ചു.¹⁶

മുന്നോട്ടുള്ള പാത

പാർലമെന്റിന്റെ ഇരുസഭകളിലും ബിജെപിക്ക് കേവല ഭൂരിപക്ഷമുള്ളതിനാൽ തെലുങ്കു മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ പരിഗണിക്കേണ്ട കാര്യമൊന്നും തനിക്കില്ല എന്ന മട്ടിലാണ് മോദി മുന്നോട്ടു പോകുന്നത്. പക്ഷേ മോദിസർക്കാരിനെതിരെ കർഷകർ നേടിയ അതിശയകരമായ വിജയം വിശാഖാ സ്റ്റീലിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് പകർന്നു നൽകിയ പാഠം, മോദി സർക്കാരിന്റെ മർക്കടമുഷ്‌ടിയെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശക്തവും തുടർച്ചയുള്ളതുമായ സമരത്തിലൂടെ സർക്കാരിനെ മുട്ടുകുത്തിക്കാൻ സാധിക്കും എന്നതാണ്. കർഷക സമരവും അതിന്റെ വിജയവും ഉരുക്കുത്തൊഴിലാളികളെ ഊർജസ്വലരാക്കുകയും അവർക്ക് ഈ പോരാട്ടത്തിൽ വിജയിക്കാൻ കഴിയും എന്ന വിശ്വാസം അരക്കിട്ടുറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു — കാരണം അവർക്ക് ഈ പോരാട്ടത്തിൽ വിജയിച്ചേ മതിയാകൂ.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ കർഷകരും തൊഴിലാളികളും തമ്മിലുള്ള ഐക്യദാർഢ്യം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് തൊഴിലാളികളിൽ പലരും കർഷകകുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരായതിനാൽ തുടക്കം മുതൽ തന്നെ അവർ സ്വയം‌പ്രേരിതരായി കർഷക പ്രക്ഷോഭത്തിന് പിന്തുണ നൽകി. ഉദാഹരണത്തിന്, സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം 2021 ജനുവരിയിൽ ഡൽഹിയിൽ സമരം ചെയ്യുന്ന കർഷകരെ സന്ദർശിച്ച് തൊഴിലാളികളിൽ നിന്ന് സമാഹരിച്ച ഫണ്ട് കൈമാറുകയുണ്ടായി. ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രസ്ഥാനം, സമരം ചെയ്യുന്ന കർഷകരുമായി കൂടിയാലോചിച്ച് പണിമുടക്കുകളും മറ്റ് സംയുക്ത സമരപരിപാടികളും നടത്താൻ ആഹ്വാനം നൽകി.  വിജയകരമായി നടപ്പാക്കപ്പെട്ട രാജ്യവ്യാപകമായ ഒരു ബന്ദ് ഈ സമരപരിപാടികളിൽപ്പെട്ടതാണ്. കർഷക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തെ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ, പ്രത്യേകിച്ചും വിശാഖാ സ്റ്റീലിന്റെ, സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനെതിരെ നിലപാടെടുക്കുന്നതിനു പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഈ കൊടുക്കൽ‌വാങ്ങലുകൾ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു.

രാകേഷ് ടിക്കേയത്തും അശോക് ധവളെയും കർഷക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രമുഖ നേതാക്കളും 2021 ഏപ്രിലിൽ വിശാഖപട്ടണത്തെത്തി ഒരു പൊതുയോഗത്തിൽ വച്ച് അവിടുത്തെ തൊഴിലാളി സമരത്തിന് പൂർണപിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ, പ്രത്യേകിച്ച് കർഷകരുടെ, മുഴുവൻ ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. ഇത് പൊതുമേഖലയെയും വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റിനെയും രക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടത്തിന് ഒരു വിശാല സ്വഭാവം നൽകുകയും പ്ലാന്റ് സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കാനുള്ള നീക്കത്തിനെതിരെ കൂടുതൽ ശക്തമായ പൊതുജനാഭിപ്രായം ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരുന്നതിന് സഹായകരമാവുകയും ചെയ്‌തു.

വിശാഖാ സ്റ്റീൽ പണിയാൻ ഭൂമി നൽകിയ ഏകദേശം 16,000 കുടുംബങ്ങളിൽ പലരും തൊഴിലാളികൾക്കൊപ്പം പോരാട്ടം തുടരുകയാണ്. ഈ ഭൂമി സ്വകാര്യ കമ്പനികൾക്ക് വിൽക്കുന്നത് ജനങ്ങൾക്ക് നൽകിയ വാഗ്ദാനത്തിന്റെ ലംഘനവും തങ്ങളുടെ ത്യാഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉദ്ദേശ്യത്തിന് നിരക്കാത്തതും ആണെന്നാണ് അവർ വാദിക്കുന്നത്. ഈ കുടുംബങ്ങൾ ട്രേഡ് യൂണിയനുകൾക്കൊപ്പം ചേർന്നുകൊണ്ട് നടത്തിയ വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പോരാട്ടങ്ങളുടെ ഫലമായി ഈ കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 8,000 പേർക്ക് തൊഴിൽ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടുതൽ പേരെ നിയമിക്കുന്നതിനായുള്ള പോരാട്ടം അവർ തുടരുകയുമാണ്. സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനെതിരായി 2021 ഫെബ്രുവരി 12 മുതൽ 500 ദിവസത്തിലധികമായി ദേശീയപാതയായ NH-16-ൽ തൊഴിലാളികൾ നടത്തിവരുന്ന അനിശ്ചിതകാല ധർണയിൽ ഈ കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും പങ്കുചേർന്നിട്ടുണ്ട്.

അനിശ്ചിതകാല ധർണയ്‌ക്കു പുറമേ, വിശാഖാ സ്റ്റീലിനെ രക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഓരോ മുക്കിലും മൂലയിലേയ്‌ക്കും കൊണ്ടുപോകാനുള്ള പ്രചാരണവും ട്രേഡ് യൂണിയനുകൾ തുടങ്ങി. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പ്ലാന്റിന്റെ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തെ എതിർക്കുന്ന ഒരു പ്രസ്‌താവനയിൽ കുറഞ്ഞത് ഒരു കോടി ഒപ്പുകൾ എങ്കിലും ശേഖരിക്കാനാണു തീരുമാനം. സംസ്ഥാനത്തെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഗ്രാമങ്ങളിലും സാന്നിധ്യമുള്ള സംഘടിതരായ അംഗൻവാടി തൊഴിലാളികൾ, വിശാഖാ സ്റ്റീലിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് തങ്ങളുടെ പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഓരോന്നിലും നിന്ന് കുറഞ്ഞത് പത്ത് ഒപ്പുകൾ വീതമെങ്കിലും ശേഖരിക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു. വിശാഖപട്ടണം മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിലെ മേയറും അംഗങ്ങളും തൊട്ടു തുടങ്ങി 2022 മെയ് മാസം ആയപ്പോഴേയ്‌ക്കും സംസ്ഥാനത്തെ 60 ലക്ഷത്തിലധികം ജനങ്ങൾ ഇതിൽ ഒപ്പുവച്ചിരുന്നു; ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഒപ്പുശേഖരണം തുടരുകയുമാണ്.

മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടത്തെ തുടർച്ചയായ സമരങ്ങൾ വിശാ‍ഖാ സ്റ്റീൽ തൊഴിലാളികളെ തഴക്കം ചെന്ന രാഷ്‌ട്രീയ പോരാളികളാക്കി മാറ്റിത്തീർത്തിട്ടുണ്ട്. പോരാട്ടത്തിന്റെ പാതയിൽ തുടരാനും, സമ്മർദ്ദങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനും, സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ വിജയിക്കാനും കഴിയുമെന്ന ആത്മവിശ്വാസം ഇന്ന് തൊഴിലാളികൾക്കുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തും രാജ്യത്തുടനീളവും നാനാതുറയിൽ പെട്ട വ്യക്തികളിൽ നിന്നും സംഘടനകളിൽ നിന്നും അവർക്കു ലഭിക്കുന്ന വ്യാപകമായ പിന്തുണ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അവർ ശരിയായ ദിശയിലാണു നീങ്ങുന്നത് എന്നു തന്നെയാണ്.

കൃതജ്ഞത

ഈ ദോസിയർ തയാറാക്കിയിരിക്കുന്നത് പ്രധാനമായും ച. നരസിംഗറാവു (സിഐടിയു ആന്ധ്ര പ്രദേശ് സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയുടെ പ്രസിഡന്റ്), ജെ. അയോധ്യ റാം (സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് എംപ്ലോയീസ് യൂണിയൻ പ്രസിഡന്റ്), യു. രാമസ്വാമി (സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് എംപ്ലോയീസ് യൂണിയൻ ഓർഗനൈസിംഗ് സെക്രട്ടറി), ഡി. ആദി നാരായണ (വിശാഖാ സ്റ്റീൽവർക്കേഴ്‌സ് യൂണിയൻ ജനറൽ സെക്രട്ടറി) എന്നിവരുമായുള്ള അഭിമുഖങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്.

കുറിപ്പുകൾ

¹ ച. നരസിംഗറാവു (സിഐടിയു ആന്ധ്ര പ്രദേശ് സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയുടെ പ്രസിഡന്റ്), ജെ. അയോധ്യ റാം (സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് എംപ്ലോയീസ് യൂണിയൻ പ്രസിഡന്റ്), യു. രാമസ്വാമി (സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റ് എംപ്ലോയീസ് യൂണിയൻ ഓർഗനൈസിംഗ് സെക്രട്ടറി), ഡി. ആദി നാരായണ (വിശാഖാ സ്റ്റീൽവർക്കേഴ്‌സ് യൂണിയൻ ജനറൽ സെക്രട്ടറി) എന്നിവരുമായി നടത്തിയ അഭിമുഖങ്ങൾ, 2022.

² Ch. Narasinga Rao, Visakha Ukku Andhrula Hakku Mahodhyamam [Visakha Steel Is the Andhra People’s Right] (Vijayawada: CITU, 2021).

³ Ch. Narasinga Rao, Visakha Ukku Andhrula Hakku Mahodhyamam.

⁴ Ch. Narasinga Rao, Visakha Ukku Andhrula Hakku Mahodhyamam.

⁵ Ch. Narasinga Rao, Visakha Ukku Andhrula Hakku Mahodhyamam.

⁶ Rashtriya Ispat Nigam Limited / Visakhapatnam Steel Plant, Annual Report (various years), Visakhapatnam, www.vizagsteel.com.

⁷ ലാഭക്ഷമത, വലിപ്പം തുടങ്ങിയ മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് കേന്ദ്ര സർക്കാർ നൽകാറുള്ള പദവികളിലൊന്നാണ് ‘നവരത്ന’. നവരത്നാ കമ്പനികളെക്കാൾ വലുതും കൂടുതൽ ലാഭമുണ്ടാക്കുന്നതുമായ കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കായി ‘മഹാരത്ന’ എന്ന പദവിയും നവരത്നാ കമ്പനികളെക്കാൾ ചെറുതും ലാഭം കുറഞ്ഞതുമായ കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കായി ‘മിനിരത്ന’ എന്ന പദവിയുമുണ്ട്.

⁸ Utpal Bhaskar, ‘Power Finance Corp Set to Be India’s 11th Maharatna CPSE’, Mint, 20 September 2021, https://www.livemint.com/companies/news/power-finance-corp-set-to-be-india-s-11th-maharatna-cpse-11632161171972.html.

⁹ Ashish Rukhaiyar, ‘60 Listed Firms Disclose Rs. 75,000 Cr. Default’, The Hindu, 9 January 2020, https://www.thehindu.com/business/60-listed-firms-disclose-75000-cr-default/article30526706.ece; Vivek Kaul, ‘Banks Have Written off Bad Loans Worth Rs 10.8 Lakh Crore in Last Eight Years’, Newslaundry, 23 July 2021, https://www.newslaundry.com/2021/07/23/banks-have-written-off-bad-loans-worth-rs-108-lakh-crore-in-last-eight-years.

¹⁰ ‘ഫോർബ്‌സ്’ മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കണക്കാക്കിയത്. ‘India Rich List 2014 – Forbes India Magazine’, Forbes India, accessed 26 July 2022, https://www.forbesindia.com/lists/india-rich-list-2014/1483/1; Chase Peterson-Withorn, ‘India’s Gautam Adani Passes Warren Buffett to Become World’s 5th Richest Person’, Forbes, 23 April 2022, https://www.forbes.com/sites/chasewithorn/2022/04/23/indias-gautam-adani-passes-warren-buffett-to-become-worlds-5th-richest-person/.

¹¹ ET Bureau, ‘Red Carpet, Not Red Tape for Investors, Is the Way Out of Economic Crisis: Narendra Modi’, The Economic Times, 7 June 2012, https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/red-carpet-not-red-tape-for-investors-is-the-way-out-of-economic-crisis-narendra-modi/articleshow/13878238.cms; Mail Today Bureau, ‘Batting for Privatisation, Narendra Modi Presents Himself as a Right-Wing Alternative to Congress Party’s Centre-Left Policies’, India Today, 9 April 2013, https://www.indiatoday.in/india/north/story/narendra-modi-ficci-address-gujarat-chief-minister-right-wing-alternative-privatisation-158190-2013-04-09; Business Today Desk, ‘Government Has No Business to Do Business: PM Narendra Modi’, Business Today, 9 February 2022, https://www.businesstoday.in/latest/economy/story/government-has-no-business-to-do-business-pm-narendra-modi-322064-2022-02-09.

¹² ച. നരസിംഗറാവു തുടങ്ങിയവരുമായി നടത്തിയ അഭിമുഖങ്ങൾ.

¹³ കർഷകസമരത്തെപ്പറ്റി കൂടുതലറിയാൻ ട്രൈക്കോണ്ടിനെന്റൽ: ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ സോഷ്യൽ റിസർച്ച് ഈ വിഷയത്തെപ്പറ്റി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ദോസിയർ കാണുക: Tricontinental: Institute for Social Research, The Farmers’ Revolt in India, dossier no. 41, 14 June 2021, https://dev.thetricontinental.org/dossier-41-india-agriculture/

¹⁴ Abhijit Lele, ‘Steel Firms Dominate RBI’s List of 12 Defaulters’, Business Standard, 17 June 2017, https://www.business-standard.com/article/finance/steel-firms-dominate-list-of-rbi-s-12-defaulters-117061601393_1.html.

¹⁵ Parliament of India, Rajya Sabha, ‘Cost of Production of Steel in CPSEs’, Question by Rajya Sabha MP G.V.L. Narasimha Rao and answer by Faggan Singh Kulaste, Minister of State in the Ministry of Steel, unstarred question no. 159 for answer on 18 July 2022 (New Delhi: Rajya Sabha Secretariat, July 2022).

¹⁶ Telangana Today, ‘Visakhapatnam RINL Dispatched over 11,900 MT Oxygen So Far’, Telangana Today, 5 May 2021, https://telanganatoday.com/visakhapatnam-rinl-dispatched-over-11900-mt-oxygen-so-far.

ഗ്രന്ഥസൂചി

‘India Rich List 2014 – Forbes India Magazine’, Forbes India, accessed 26 July 2022, https://www.forbesindia.com/lists/india-rich-list-2014/1483/1.

Bhaskar, Utpal. ‘Power Finance Corp Set to Be India’s 11th Maharatna CPSE’. Mint, 20 September 2021. https://www.livemint.com/companies/news/power-finance-corp-set-to-be-india-s-11th-maharatna-cpse-11632161171972.html.

Bhattacharjee, Sumit. ‘Vizag Steel Plant, a Saga of Steely Grit, Struggle, and Sacrifice’, The Hindu, 9 February 2021. https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/vizag-steel-plant-a-saga-of-steely-grit-struggle-and-sacrifice/article33786508.ece.

Business Today Desk. ‘Government Has No Business to Do Business: PM Narendra Modi’, Business Today, 9 February 2022, https://www.businesstoday.in/latest/economy/story/government-has-no-business-to-do-business-pm-narendra-modi-322064-2022-02-09.

Comptroller and Auditor General of India. Report of the Comptroller and Auditor General of India on Production and Sale of Iron Ore by NMDC Limited, for the year ended March 2012. New Delhi: Union Government, Ministry of Steel, Report no. 20 of 2012-13 (Performance Audit), 2012. https://cag.gov.in/cag_old/content/report-no-20-2012-13-%E2%80%93-performance-audit-production-and-sale-iron-ore-nmdc-limited-ministry.

Comptroller and Auditor General of India. Report of the Comptroller and Auditor General of India on Capacity Expansion of Rashtriya Ispat Nigam Limited, for the year ended March 2014. New Delhi: Union Government (Commercial), Ministry of Steel, no. 10 of 2015 (Performance Audit), 2015. https://cag.gov.in/cag_old/sites/default/files/audit_report_files/Union_Performance_Commercial_Capacity_Expansion_Rashtriya_Ispat_Nigam_Ltd%20_Ministry_Steel_10_2015.pdf.

ET Bureau. ‘Red Carpet, Not Red Tape for Investors, Is the Way Out of Economic Crisis: Narendra Modi’, The Economic Times, 7 June 2012, https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/red-carpet-not-red-tape-for-investors-is-the-way-out-of-economic-crisis-narendra-modi/articleshow/13878238.cms.

Ghoshal, Sumantra, Gita Piramal, and Sudeep Budhiraja. World Class in India: A Case Book of Companies in Transformation. New Delhi: Penguin, 2001.

Kaul, Vivek. ‘Banks Have Written off Bad Loans Worth Rs 10.8 Lakh Crore in Last Eight Years’, Newslaundry, 23 July 2021, https://www.newslaundry.com/2021/07/23/banks-have-written-off-bad-loans-worth-rs-108-lakh-crore-in-last-eight-years.

Lele, Abhijit. ‘Steel Firms Dominate RBI’s List of 12 Defaulters’, Business Standard, 17 June 2017, https://www.business-standard.com/article/finance/steel-firms-dominate-list-of-rbi-s-12-defaulters-117061601393_1.html.

Mail Today Bureau. ‘Batting for Privatisation, Narendra Modi Presents Himself as a Right-Wing Alternative to Congress Party’s Centre-Left Policies’, India Today, 9 April 2013, https://www.indiatoday.in/india/north/story/narendra-modi-ficci-address-gujarat-chief-minister-right-wing-alternative-privatisation-158190-2013-04-09.

Narasinga Rao, Ch. Visakha Ukku Andhrula Hakku Mahodhyamam [Visakha Steel Is the Andhra People’s Right]. Vijayawada: CITU, 2021.

Parliament of India, Rajya Sabha, Department-Related Parliamentary Standing Committee on Industry. Thirty-Fourth Report on Problems Being Faced by Steel Industry (Both in Public and Private Sectors). Presented to Rajya Sabha and laid in Lok Sabha on 2 May 2000. New Delhi: Rajya Sabha Secretariat, May 2000. https://rajyasabha.nic.in/rsnew/Committee_site/Committee_File/ReportFile/17/17/34_2016_7_12.pdf.

Parliament of India, Rajya Sabha, Department-Related Parliamentary Standing Committee on Industry. One Hundred Thirteenth Report on Action Taken by the Government on Recommendations Contained in Committee’s 88th Report on Performance Review of Rashtriya Ispat Nigam Ltd. (Ministry of Steel). Presented to Rajya Sabha and laid on the table of Lokh Sabha on 8 May 2003. New Delhi: Rajya Sabha Secretariat, May 2003. https://rajyasabha.nic.in/rsnew/Committee_site/Committee_File/ReportFile/17/17/113_2016_7_13.pdf.

Parliament of India, Rajya Sabha. ‘Cost of Production of Steel in CPSEs’. Question by Rajya Sabha MP G.V.L. Narasimha Rao and answer by Faggan Singh Kulaste, Minister of State in the Ministry of Steel, unstarred question no. 159 for answer on 18 July 2022. New Delhi: Rajya Sabha Secretariat, July 2022.

Peterson-Withorn, Chase. ‘India’s Gautam Adani Passes Warren Buffett to Become World’s 5th Richest Person’. Forbes, 23 April 2022. https://www.forbes.com/sites/chasewithorn/2022/04/23/indias-gautam-adani-passes-warren-buffett-to-become-worlds-5th-richest-person/.

Rukhaiyar, Ashish. ‘60 Listed Firms Disclose ₹75,000 Cr. Default’, The Hindu, 9 January 2020, https://www.thehindu.com/business/60-listed-firms-disclose-75000-cr-default/article30526706.ece.

Telangana Today. ‘Visakhapatnam RINL Dispatched over 11,900 MT Oxygen So Far’, Telangana Today, 5 May 2021, https://telanganatoday.com/visakhapatnam-rinl-dispatched-over-11900-mt-oxygen-so-far.

Tricontinental: Institute for Social Research is launching a solidarity exhibition ‘Let Cuba Live’ on July 26th – the anniversary of the revolutionary movement that brought Cuba to Revolution in 1959. We are inviting international artists and militants to participate in this flash exhibition #LetCubaLive.

For the six decades of the Revolution’s existence, Cuba has been strangled by a US-imposed blockade, which has cost the island US$147.8 billion in damages. The material consequences of this for the Cuban people have only worsened during the pandemic, with serious shortages of medicine and food, the collapse of the tourism industry, and increasing US intervention and misinformation.

In this exhibition, we use art to defend the Revolution and to demand an end to the blockade. #LetCubaLive!

Tricontinental: Institute for Social Research is launching a solidarity exhibition ‘Let Cuba Live’ on July 26th – the anniversary of the revolutionary movement that brought Cuba to Revolution in 1959. We are inviting international artists and militants to participate in this flash exhibition #LetCubaLive.

Theme: Let Cuba Live! Lift the sanctions. End the blockade.

Format: 1080×1080 px, 300 dpi (jpg or pdf)

Deadline: 24 July

Submit form

If you don’t have access to Google, please email your work to: art@thetricontinental.org

Read more about what’s happening in Cuba:

• https://progressive.org/latest/protests-cuba-stirred-by-united-states-flores-benjamin-210714/
• https://peoplesdispatch.org/2021/07/13/the-united-states-tries-to-take-advantage-of-the-price-cubans-are-paying-for-the-blockade-and-the-pandemic/

September 2021 marks the centennial of Paulo Freire’s birth, whose contributions to the field of education have advanced struggles to radically transform society. Born in Recife, Pernambuco in 1921, Freire always saw the role of the community and popular organisations as fundamental to the formation of a critical consciousness by the oppressed in order to overcome the realities of domination and dependence.

As part of the various activities around the centenary of Paulo Freire, Tricontinental: Institute for Social Research, in partnership with the Paulo Freire and Florestan Fernandes National Schools, the publishing house Expressão Popular, and the Landless Rural Workers Movement (MST), launched a call for posters to be part of the exhibition, ‘To Hope, 100 years of Paulo Freire’. It is a call for artists, graphic designers, and activists to use their creativity to illustrate the many facets behind the work of the Brazilian educator.

The idea is to take advantage of this moment not only to pay tribute to one of the world’s most important thinkers, but also to claim and spread his memory, legacy, and radical thought, which are linked to the struggles for liberation and human dignity.

Freire’s legacy goes beyond Brazil’s borders. He influenced several Latin American countries, such as Chile (where he wrote his most important book, Pedagogy of the Oppressed, and developed adult literacy programs). He also collaborated with those engaged in struggles for liberation in Africa, visiting various countries across the continent and developing adult literacy programmes in Guinea-Bissau, Tanzania, and Angola. Freire also had a profound influence on popular struggles in South Africa, as we document in our Dossier no. 34.

Taking advantage of one of his main concepts about the need to develop the critical consciousness of individuals so that they can learn to read the world, nothing is more appropriate than to strengthen the intellectual and cultural battle in such dark times through art.

The call for artists ‘To Hope, 100 years of Paulo Freire’ is inspired by the author’s discussion of hope. In Portuguese, the word for ‘hope’ (esperança) contains within it the word that can mean ‘to wait’ (esperar). Freire drew attention to the fact that many treat ‘hope’ as something passive, something that one must wait for. For him, to wait is not in fact to hope: ‘To hope is to get up. To hope is to go after, to build, and to never give up! To hope is to carry on and to join with others to do it differently’.

Therefore, we invite the participation of all artists who look at the world critically, but with hope, so that together we can inspire others to embark on a profound transformative process.

To help with the creative process, we suggest three possible thematic axes for the posters to address: 

1. Popular Education and Consciousness: The Originality of Freirean Pedagogy 

Why did Paulo Freire’s pedagogy revolutionise the way of thinking about and building education? Why do his ideas bother the powerful so much? The construction of an education with a deep link to the working class and that aims at its emancipation is one of the great legacies that Freire left us. Reflecting about the depth of his ideas and, more than that, putting them into practice, is one of the central tasks of educators and popular fighters today. 

2. Looking Ahead in 2021: The Contemporary Relevance of Paulo Freire’s Ideas

How does Paulo Freire’s thought help us reflect about the challenges of the world today? In the context of the pandemic and the economic and political crisis in many nations, Freire’s pedagogy reminds us that only the construction of concrete work with the people and the awakening of their consciousness will make possible a new, more humane horizon for working people. It is necessary to act! 

3. A Pedagogy that Changed the World: Freire’s Internationalism

From Latin America to Africa, from Brazil to the world: international solidarity is one of the principles that Freire practiced and carried with him throughout his life. His pedagogy, based on the valorisation of the knowledge of each subject and on the knowledge of the reality of each place, found in many countries a fertile ground to germinate and take root. From the liberation struggles in Africa to universities all over the world, Freire’s ideas have been and continue to be current and necessary in all corners of the planet. 

How to participate:

Size: A3 (Vertical/Retract); .jpg (300dpi)

Deadline: 20/07

Registration form: https://forms.gle/PKN6XwK3RGtmz5279

On 16 May 1871, the Vendôme Column – the monument to Napoleon-era imperialism – came toppling down. In its stead, the communards renamed the plaza ‘Place Internationale’.

Behind its collapse was French socialist painter Gustave Courbet, known for creating work that rendered the sweat of peasants over the luxury of bourgeois life. During the ‘the beautiful dream’ of the Commune, as Courbet called it, he was elected the founding president of the Federation of Artists and the Minister of Culture of the worker-led state. For this anti-imperialist act, he was jailed for six months and was indebted by fines until his death.

During the Commune’s life, the Federation drafted and debated proposals on education and aesthetics, methods and organisation, and the toppling of the old to the erection of new monuments. They knew deeply that the proletarian battle was also one over culture as well as its ideological and institutional foundations, and that artists must be reimagined as militants in the revolutionary process. For them, the symbols of the old imperialist and capitalist system must be replaced by the new – an ‘inauguration of communal wealth’ for the workers of the world.

Today we ask you – artists and militants – to join our new call for art.

Tricontinental: Institute for Social Research and 30 left publishers internationally are releasing a book entitled Paris Commune 150. We invite artists and designers to create and submit cover art. Submitted works will be part of a virtual exhibition, with a committee selecting one work to be used as the book cover to be published in countries around the world in several languages.

How to participate?

Submission date: 9 April to art@thetricontinental.org – with full name, title of work, country and organisation (if any).

Size and resolution: 14,5 x 22 cm / 5.625 “x 8.75” in .jpg (300 dpi). 

*Note: as it is the cover art for a publication, please leave space for the title (which will be in several languages) and not include additional text.

We have come up with some ideas to inspire your images:

The legacy or spirit of the Paris Commune / Internationalism / Workers’ power / Socialism / Human emancipation / The united people / The demands of the communards / Hope from resistance

We hope you can join us in this new call and revive the artistic and revolutionary spirit of the Paris Commune. After all, as Bertolt Brecht wrote in the song Resolution of the Communards, ‘our future must be built by our dictate’, with people’s art as new monuments for ushering that future in.

സ്വേച്‌ഛാധിപത്യത്തിനും ചൂഷണത്തിനും അടിച്ചമർത്തലിനുമെതിരായ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ധീരമായ പോരാട്ടങ്ങൾക്ക് 2020 ഒക്ടോബർ 17-ന് നൂറു വയസ്സു തികഞ്ഞു. സമത്വത്തിലും ജനാധിപത്യത്തിലും അധിഷ്‌ഠിതമായ ഒരു സമൂഹം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ സ്വന്തം ജീവിതം ഉഴിഞ്ഞുവച്ച ലക്ഷക്കണക്കിനു വിപ്ലവകാരികളുടെ ത്യാഗങ്ങളുടെ ഒരു നൂറ്റാണ്ടാണ് കടന്നുപോയിരിക്കുന്നത്. ആയിരക്കണക്കിന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകർ ഈ പാതയിൽ രക്തസാക്ഷിത്വം വരിച്ചു. അതിലുമേറെ പേർ ഭരണകൂട അടിച്ചമർത്തലുകളെയും, ആക്രമണങ്ങളെയും, വിധ്വംസക ശ്രമങ്ങളെയും എതിരിട്ടുകൊണ്ട് പുതുസമൂഹ സൃഷ്‌ടിക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ തുടരുന്നു. സമൂഹത്തിൽ ദൂരവ്യാപകമായ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്‌ടിക്കുന്നതിനായി കോടിക്കണക്കിനു ജനങ്ങളെ കർമനിരതരാക്കുവാൻ നിസ്വാർത്ഥമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്ക് സാധിച്ചു. അവർ വർഗീയവിദ്വേഷത്തിനെതിരെയും ജാതി വിവേചനത്തിനെതിരെയും പോരാടി; തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുന്നതിനായി കർഷകരെയും തൊഴിലാളികളെയും സംഘടിപ്പിച്ചു; പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവർക്കും ചൂഷിതർക്കും അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടവർക്കും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം സാധ്യമാക്കുന്ന ഒരു സമൂഹം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ തക്കവണ്ണം ജനങ്ങളെ പ്രബുദ്ധരാക്കുന്നതിനായി പ്രവർത്തിച്ചു. മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതവസാനിപ്പിക്കാൻ സോഷ്യലിസത്തിനും അതിൽ നിന്നും കമ്മ്യൂണിസത്തിലേയ്‌ക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിനും മാത്രമേ സാധിക്കുകയുള്ളൂ എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നവരാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ. മനുഷ്യരാശി വിഷമസന്ധികളെ നേരിടുന്ന ഇന്നത്തെക്കാലത്തും ഈ ലക്ഷ്യം മുൻ‌നിർത്തി അവർ പോരാട്ടം തുടരുകയാണ്.

ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകൾ ദേശസ്‌നേഹികളാണ്. അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലെ സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, സാംസ്‌കാരിക യാഥാർഥ്യങ്ങളിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നി നിന്നുകൊണ്ടുള്ളതാണ്. എന്നിരുന്നാലും മാനവവിമോചനത്തിനായുള്ള സാർവദേശീയ പോരാട്ടത്തിന്റെ അവിഭാജ്യമായ ഭാഗമായിട്ടാണ് ഇന്ത്യയിലെ വിപ്ലവപ്രവർത്തനങ്ങളെ അവർ കാണുന്നത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭാവി എന്ന സ്വപ്‌നം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സഖാക്കളോടൊപ്പം തങ്ങൾ പങ്കിടുന്ന ഒന്നാണ് എന്നവർ വ്യക്തമായി മനസിലാക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ശക്തമായ സാർവദേശീയതയിൽ ഊന്നിയതാണ് എന്നർത്ഥം. മറ്റൊരു വിധത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, ലോകത്ത് അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ജനങ്ങൾക്കും രാജ്യങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം നിലകൊണ്ടിട്ടുണ്ട് — ആ നിലപാട് സ്വന്തം രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ ജനസമ്മതിയുള്ള നിലപാടല്ലാതിരുന്ന ഘട്ടങ്ങളിൽപ്പോലും.

സാറിസ്റ്റ് സാമ്രാജ്യത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ വിജയം കൈവരിച്ച 1917-ലെ ഒക്‌ടോബർ വിപ്ലവം അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട രാഷ്‌ട്രങ്ങളുടെയാകെ പോരാട്ടങ്ങളിൽ ഊർജമായി. ചരിത്രത്തിലെ ഈ മഹത്തായ അധ്യായത്താൽ പ്രചോദിതമാണ് ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം. ഇന്ത്യയിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിഭരണം അവസാനിപ്പിക്കണം എന്നാഗ്രഹിച്ച ഒരു സംഘം ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരികൾ, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിൽ നിന്നും അന്ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലായിരുന്ന താഷ്‌കെന്റിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. മെക്‌സിക്കൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപകനേതാവും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണലിന്റെ എക്‌സിക്യുട്ടിവ് കമ്മിറ്റിയംഗവുമായിരുന്ന ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരി എംഎൻ റോയിയുടെ സഹായത്തോടെ അവർ 1920 ഒക്ടോബർ 17-ന് ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു.

വിദേശത്തുവച്ചു രൂപീകൃതമായ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയെക്കൂടാതെ 1920-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ നിരവധി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പുകൾ ഇന്ത്യയുടെ പലഭാഗങ്ങളായി ഉദയം ചെയ്‌തു. ബോംബെയിൽ എസ്എ ഡാങ്കെയുടെയും കൽക്കട്ടയിൽ മുസഫ്ഫർ അഹ്‌മദിന്റെയും മദ്രാസിൽ എം ശിങ്കാരവേലു ചെട്ടിയാരുടെയും ലാഹോറിൽ ഗുലാം ഹുസെയ്നിന്റെയും നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗ്രൂപ്പുകൾ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയായിരുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് മാർക്‌സിസം-ലെനിനിസത്തിൽ സൈദ്ധാന്തികവും പ്രായോഗികവുമായ വിദ്യാഭ്യാസം നൽകാനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി.

എംഎൻ റോയിയുമായി സമ്പർക്കത്തിലായിരുന്ന ഇന്ത്യയിൽത്തന്നെയുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ 1925 ഡിസംബർ 25 മുതൽ 28 വരെയുള്ള തീയതികളിൽ ഇന്നത്തെ ഉത്തർ പ്രദേശിലെ കാൺപൂർ നഗരത്തിൽ ഒരു തുറന്ന സമ്മേളനം വിളിച്ചു ചേർത്തു. അവർ ഈ സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച് ബോംബെ ആസ്ഥാനമായി ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഒരു അഖിലേന്ത്യാ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഇന്ത്യൻ മണ്ണിൽ രൂപീകരിക്കാനുള്ള ആദ്യത്തെ ശ്രമമായിരുന്നു ഇത്. അതിനാൽ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു വിഭാഗം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആരംഭമായി ഈ ശ്രമത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.

എംഎൻ റോയ് (നടുക്ക്, കറുത്ത ടൈയും ജാക്കറ്റും) വ്ലാദിമിർ ലെനിൻ (ഇടത്തു നിന്ന് പത്താമത്), മാക്‌സിം ഗോർക്കി (ലെനിനു പിന്നിൽ) തുടങ്ങിയവർക്കൊപ്പം, 1920-ൽ. ആ വർഷം സോവിയറ്റ് റഷ്യയിലെ പെട്രോഗ്രാഡിൽ വച്ചു നടന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണലിന്റെ രണ്ടാം കോൺഗ്രസിലേയ്‌ക്കുള്ള പ്രതിനിധികളായിരുന്നു ചിത്രത്തിലുള്ള എല്ലാവരും. കോൺഗ്രസിനു വേദിയായ യൂറിത്‌സ്‌കി പാലസിൽ വച്ചെടുത്തതാണ് ചിത്രം.
ക്രാസ്‌നേ പനോരമ മാഗസിൻ (റെഡ് പനോരമ) / വിക്കിമീഡിയ കോമൺസ്.

ആദ്യവർഷങ്ങൾ

ബ്രിട്ടീഷ് കോളനി ഭരണത്തിൽ നിന്നും ഇന്ത്യ പൂർണ്ണസ്വാതന്ത്യം നേടിയെടുക്കണമെന്നും അധ്വാനിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഭാഗധേയം സ്വയം നിർണ്ണയിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സമൂഹം സൃഷ്‌ടിക്കണമെന്നും ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ലക്ഷ്യമിട്ടു. അവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഈ ലക്ഷ്യം തീർച്ചയായും സാധ്യമാണ് എന്നതിന്റെ ജീവിക്കുന്ന ഉദാഹരണമായിരുന്നു സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ. അവർ തീക്ഷ്‌ണമായ സംഘടനാ പ്രവർത്തനം ഏറ്റെടുത്തു. 1920-കളുടെ അന്ത്യത്തോടെ ഇന്ത്യയിലെ വൻ നഗരങ്ങളിൽ ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തനം ശക്തിപ്പെടുന്നതിന് ഇതിടയാക്കി. 1928, 1929 വർഷങ്ങളിൽ രാജ്യത്ത് തൊഴിലാളിവർഗ സമരങ്ങളുടെ ഒരു വേലിയേറ്റം തന്നെയുണ്ടായി. ബോംബെയിലെ തുണിമിൽ തൊഴിലാളികളുടെയും ബംഗാളിലെ റയിൽ‌വേ തൊഴിലാളികളുടെയും ദീർഘകാലം നീണ്ടുനിന്ന സമരങ്ങൾ ഇക്കാലത്തെ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.

സ്വാതന്ത്ര്യസമരം നയിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് താരതമ്യേന മിതമായ രീതിയിലുള്ള സമരങ്ങളാണ് നയിച്ചുപോന്നിരുന്നത്. എന്നാൽ കോളനിഭരണവിരുദ്ധ സമരത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ അണിചേർന്നതോടെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ കൂടുതൽ ശക്തമായ നിലപാടെടുക്കാൻ കോൺഗ്രസ് നിർബന്ധിതമായി. അഹമ്മദാബാദിൽ വച്ച് 1921-ൽ നടന്ന കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരായ മൗലാനാ ഹസ്രത് മൊഹാനിയും സ്വാമി കുമാരാനന്ദും ഇന്ത്യയ്‌ക്ക് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൽ നിന്നും പൂർണ്ണസ്വാതന്ത്ര്യം വേണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടുള്ള പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. കോൺഗ്രസ് ആ പ്രമേയം തള്ളിക്കളഞ്ഞു എങ്കിലും, സമ്മേളനത്തിൽ ഇങ്ങനെയൊരു പ്രമേയം അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു എന്നത് ഗൗരവമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തിത്തുടങ്ങി എന്നതിന്റെ സൂചനയായിരുന്നു ഇത്.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങൾ പ്രചരിക്കുന്നതിലും അതിന് തങ്ങളുടെ സാമ്രാജ്യത്തിനു മേലുണ്ടാകാവുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളിലും അപകടം മണത്ത ബ്രിട്ടീഷുകാർ, ആദ്യകാല കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്കെതിരെ ഗൂഢാലോചനക്കുറ്റം ആരോപിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കേസുകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ ചുമത്തി. 1921-നും 1933-നും ഇടയിൽ അക്കാലത്തെ നിരവധി പ്രമുഖ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുനേതാക്കൾ അറസ്റ്റിലാവുകയും ജയിലിലടയ്‌ക്കപ്പെടുകയും ചെയ്‌തു. ഈ ഗൂഢാലോചനക്കേസുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതായിരുന്നു 1929 മുതൽ 1933 വരെ നീണ്ടുനിന്ന മീററ്റ് ഗൂഢാലോചനക്കേസ്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റു പ്രസ്ഥാനത്തെ അടിച്ചമർത്തുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച കേസായിരുന്നു ഇതെങ്കിലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് മാർക്‌സിസ്റ്റ് പ്രത്യയശാസ്‌ത്രം പ്രചരിപ്പിക്കാൻ പറ്റിയ ഒരു മികച്ച വേദിയായി മാറി. കോടതിയിൽ മാർക്‌സിസത്തെപ്പറ്റി വിശദീകരിക്കാനും അതിനെ അനുകൂലിച്ച് വീറോടെ ന്യായവാദം നടത്താനും അവർ ഈ അവസരം ഉപയോഗിച്ചു. കേസ് വിസ്‌താരത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വാർത്തകൾ പൊതുജനങ്ങളിൽ വലിയ താത്പര്യമുണർത്തി എന്നതും സഹായകരമായി. കുറ്റാരോപിതരായ 33 പേരിൽ 27 പേർ കുറ്റക്കാരായി വിധിക്കപ്പെട്ടു. അവരെയെല്ലാം നാടുകടത്തുകയോ ജയിലിലേയ്‌ക്കയയ്‌ക്കുകയോ ചെയ്‌തു. 1934-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യയെയും (സിപിഐ)  അതിന്റെ അനുബന്ധസംഘടനകളെയും നിയമവിരുദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ സംഘടനകളിൽ അംഗമായിരിക്കുന്നത് ക്രിമിനൽ കുറ്റമാക്കി. എന്നാൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ രഹസ്യമായി തങ്ങളുടെ വിപ്ലവ പ്രവർത്തനം തുടർന്നു. പാർട്ടിയുടെ സ്വാധീനവും അംഗസംഖ്യയും വളർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.

1929-ൽ ആരംഭിച്ച് 1930-കളുടെ അവസാനത്തോളം വരെ തുടർന്ന മഹാ സാമ്പത്തികത്തകർച്ച (Great Depression) മുതലാളിത്തലോകത്ത് വലിയ നാശനഷ്‌ടങ്ങൾ വിതച്ചു. എന്നാൽ ഇക്കാലത്തും വലിയ തോതിൽ പുരോഗതി കൈവരിച്ച സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ നേട്ടം, ലോകമെമ്പാടും ഒട്ടനവധി പേർ സോഷ്യലിസത്തിലും മാർക്‌സിസത്തിലും ആകൃഷ്‌ടരാകുന്നതിനിടയാക്കി. ഇന്ത്യയിലെ സ്ഥിതിയും വ്യത്യസ്‌തമായിരുന്നില്ല. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നിരോധിത സംഘടനയായിരുന്നെങ്കിലും, കോൺഗ്രസും കോൺഗ്രസിലെ ഇടതുപക്ഷക്കാരുടെ സംഘമായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടിയും ഉൾപ്പെടെ പലവിധ സംഘടനകളിലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ പ്രവർത്തിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ സജീവ ഭാഗഭാക്കുകളാകുകയും ചെയ്‌തു. അവർ പാർട്ടി പ്രവർത്തനം രഹസ്യമായി തുടരുകയും ഒട്ടനവധി യുവാക്കളെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ ചേർക്കുകയും ചെയ്‌തു. ഈ രീതിയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറിയ പലരും പിൽക്കാലത്ത് പ്രമുഖരായ നേതാക്കളായി. ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്‌തമായ വേദികൾ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ വലിയ വിഭാഗം ജനങ്ങളെ കർഷകരുടെയും തൊഴിലാളികളുടെയും വിദ്യാർത്ഥികളുടെയും എഴുത്തുകാരുടെയുമൊക്കെ വർഗ-ബഹുജന സംഘടനകളിൽ അണിനിരത്താനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളിലേർപ്പെട്ടു.

മീററ്റ് ഗൂഢാലോചനക്കേസിൽ ജയിലിലടക്കപ്പെട്ട 25 പേരുടെ ചിത്രം മീററ്റ് ജയിലിനു പുറത്തുവച്ചെടുത്തത്. പിൻ‌നിരയിൽ, ഇടത്തു നിന്ന് വലത്തോട്ട്: കെഎൻ സെഹ്ഗാൾ, എസ്എസ് ജോഷ്, എച്ച്എൽ ഹച്ചിൻസൺ, ഷൗക്കത്ത് ഉസ്‌മാനി, ബിഎഫ് ബ്രാഡ്‌ലി, എ പ്രസാദ്, പി സ്പ്രാറ്റ്, ജി അധികാരി. നടുവിലെ നിരയിൽ: ആർആർ മിത്ര, ഗോപേൻ ചക്രവർത്തി, കിഷോരി ലാൽ ഘോഷ്, ഡിആർ ഠേംഗ്ഡി, ഗൗരാ ശങ്കർ, എസ് ബാനർജി, കെഎൻ ജോഗ്‌ലേക്കർ, പിസി ജോഷി, മുസഫ്ഫർ അഹ്മദ്. മുൻ‌നിരയിൽ: എംജി ദേശായി, ഡി ഗോസ്വാമി, ആർഎസ് നിംബ്കർ, എസ്എസ് മീരജ്കർ, എസ്എ ഡാങ്കെ, എസ്‌വി ഘാട്ടെ, ഗോപാൽ ബസക്.
ദ് ഹിന്ദു ആർക്കൈവ്സ്.

വർഗ-ബഹുജന സംഘടനകളുടെ വളർച്ച

പൂർണസ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന ലക്ഷ്യം നേടിയെടുക്കാൻ തൊഴിലാളികളുടെയും കർഷകരുടെയും ഐക്യം സുപ്രധാനമാണെന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. തങ്ങളുടെ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ചയിൽ നിന്നും ആർജ്ജിച്ച അനുഭവസമ്പത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ ഈ തിരിച്ചറിവിന് കൂടുതൽ വ്യക്തത നൽകി. കോളനിഭരണസംവിധാനത്തെയും ഗതാഗത-വാർത്താവിനിമയ സംവിധാനങ്ങളെയും സ്‌തംഭിപ്പിക്കാൻ തൊഴിലാളികൾക്ക് സാധിക്കും എന്നവർ മനസ്സിലാക്കി. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലമായി 1937-ൽ തൊഴിലാളിവർഗ സമരങ്ങളുടെ തിരമാലകൾ രാജ്യമെമ്പാടും ആഞ്ഞടിച്ചു. 6,06,000 തൊഴിലാളികളാണ് ഈ സമരങ്ങളിൽ അണിചേർന്നത്.

തൊഴിലാളികൾക്ക് പുറമേ, വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും യുവജനങ്ങൾക്കും ബുദ്ധിജീവികൾക്കും ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ വഹിക്കാനുള്ള പങ്ക് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ തിരിച്ചറിയുകയും അവരെ വിപ്ലവപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി സംഘടിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്‌തു.

ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, അക്കാലത്ത് ജനസംഖ്യയിൽ 80 ശതമാനത്തിലധികം പേർ കാർഷികവൃത്തിയെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യയിൽ ദേശീയവിമോചനം യഥാർത്ഥത്തിൽ സാധ്യമാകണമെങ്കിൽ വലിയ തോതിൽ കർഷകരെ സംഘടിപ്പിച്ചേ മതിയാകൂ എന്നും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ മനസിലാക്കി. അങ്ങനെ, ആദ്യകാലത്ത് പ്രധാനമായും നഗരങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചു നടന്നിരുന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലേയ്‌ക്കും വ്യാപിച്ചു തുടങ്ങി.

വിവിധ വിഭാഗം ജനങ്ങൾക്ക് ദേശീയപ്രസ്ഥാനത്തിലും സാമൂഹ്യമാറ്റത്തിനായുള്ള മുന്നേറ്റങ്ങളിലും വഹിക്കാനുള്ള പങ്കിനെപ്പറ്റിയുള്ള മേൽപ്പറഞ്ഞ ധാരണയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ നിരവധി ബഹുജനസംഘടനകൾ രൂപീകരിച്ചു. ഓൾ ഇന്ത്യാ  കിസാൻ സഭ (എഐകെഎസ് അഥവാ അഖിലേന്ത്യാ കർഷകസംഘം), ഓൾ ഇന്ത്യാ സ്‌റ്റുഡെന്റ്സ് ഫെഡറേഷൻ (എഐഎസ്എഫ്), ഓൾ ഇന്ത്യാ പ്രോഗ്രസിവ് റൈറ്റേഴ്‌സ് അസ്സോസിയേഷൻ (അഖിലേന്ത്യാ പുരോഗമന സാഹിത്യ സംഘടന) എന്നിവ 1936-ലും ഇന്ത്യൻ പീപ്പിൾസ് ഥിയെറ്റർ അസ്സോസിയേഷൻ (ഇന്ത്യൻ ജനകീയ നാടക സംഘടന) 1943-ലും രൂപീകരിച്ചു. കർഷകത്തൊഴിലാളികളുടെ ആദ്യത്തെ സംഘടനയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരാണ് രൂപീകരിച്ചത്. നീതിയും അവകാശങ്ങളും നേടിയെടുക്കുന്നതിനായുള്ള സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട ജനങ്ങളുടെ ആഗ്രഹത്തെ വിപ്ലവബോധത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതിന് ഈ വർഗ-ബഹുജനസംഘടനകൾ സഹായിച്ചു.

ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് വർഗവും ജാതിയും കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ ജന്മിസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ശക്തമായ ഘടനയോട് മല്ലിടേണ്ടി വന്നു. ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിൽ ജന്മികളും പണമിടപാടുകാരും സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരും കർഷകരെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നത് വ്യാപകമായിരുന്നു. വായ്പയുടെ തിരിച്ചടവും കരമടവും കഴിയുമ്പോൾ ഭൂമിയിൽ പണിയെടുക്കുന്ന കർഷകന്റെ കയ്യിൽ തന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ വിശപ്പകറ്റാൻ ഒന്നുമില്ലാത്ത അവസ്ഥയായിരുന്നു. കടക്കെണിയിലേയ്‌ക്ക് തള്ളിയിടപ്പെട്ടതോടെ കർഷകരിൽ വലിയൊരു വിഭാഗത്തിനും ഭൂമി നഷ്‌ടപ്പെടുകയും അവർ കുടിയാന്മാരായി മാറുകയും ചെയ്‌തു. അതിനേക്കാൾ കഷ്‌ടമായിരുന്നു ഭൂമിയില്ലാത്ത തൊഴിലാളികളുടെ അവസ്ഥ. അയിത്തം കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ജാതികളിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു ഇവരിൽ കൂടുതലും. നിർബന്ധിത വേല ചെയ്യാനും സമൂഹത്തിൽ വളരെത്താണ സ്ഥാനവും അപമാനവും പേറി ജീവിക്കാനും ഇവർ ബലപ്രയോഗത്താലും സാമൂഹിക ആചാരങ്ങളാലും നിർബന്ധിതരാക്കപ്പെട്ടു. ഗ്രാമങ്ങളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ആദ്യം ഏറ്റെടുത്ത വിഷയങ്ങളിലൊന്ന് തൊട്ടുകൂടായ്മയായിരുന്നു. കുറഞ്ഞ വേതനവും നിർബന്ധിത വേലയും പോലുള്ള മറ്റു വിഷയങ്ങളുമായി തൊട്ടുകൂടായ്മയ്‌ക്ക് അടുത്ത ബന്ധമാണുള്ളതെന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ മനസ്സിലാക്കി.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കർഷകപ്രസ്ഥാനം ശക്തി പ്രാപിച്ചു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള കിസാൻ സഭയുടെ അംഗത്വം 1938 മെയ് മാസത്തിൽ 6 ലക്ഷം ആയിരുന്നത് 1939 ഏപ്രിലോടെ 8 ലക്ഷം ആയി ഉയർന്നു. ജന്മിസമ്പ്രദായം അവസാനിപ്പിക്കുക, കൃഷി ചെയ്യുന്ന കർഷകർക്ക് ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം നൽകുക, നിർബന്ധിതവേല നിർത്തലാക്കുക, കുടിയാന്മാരായ കർഷകരിൽ നിന്ന് ജന്മികൾ അക്രമപ്പിരിവ് നടത്തുന്നത് അവസാനിപ്പിക്കുക, ഭൂരഹിത കർഷകർക്കനുകൂലമായി ഭൂമി പുനർവിതരണം ചെയ്യുക, ഭൂനികുതിവ്യവസ്ഥ സമൂലമായി പരിഷ്കരിക്കുക, വിളവിന് മെച്ചപ്പെട്ട വില നൽകുക തുടങ്ങി വിവിധ ആവശ്യങ്ങൾ കർഷകപ്രസ്ഥാനം മുന്നോട്ടു വച്ചു.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ കർഷകരെ സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, മിക്ക സ്ഥലങ്ങളിലും ജന്മികളുമായും ഭരണാധികാരികളുമായും തുറന്ന സഖ്യത്തിലായിരുന്നു കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം. കോൺഗ്രസിന് താങ്ങായി നിന്ന രണ്ട് നെടും‌തൂണുകളായിരുന്നു ജന്മിവർഗവും വ്യവസായികളും. ഇതിന്റെ ഫലമായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരും കോൺഗ്രസിനുള്ളിലെ വലതുപക്ഷവും തമ്മിൽ സംഘർഷം വളർന്നു. കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം നൽകുന്ന പ്രവിശ്യാസർക്കാരുകൾ പ്രകടമായിത്തന്നെ ജന്മികളെയും മുതലാളിമാരെയും പിന്തുണച്ചു. കോൺഗ്രസിനുള്ളിലെ വലതുപക്ഷത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിനു വഴങ്ങി കോൺഗ്രസ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി (സി‌എസ്‌പി) നേതൃത്വം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരെ സി‌എസ്‌പിയിൽ നിന്നും പുറത്താക്കി. ഇതിനെത്തുടർന്ന്, സിഎസ്‌പിയുടെ ചില സംസ്ഥാന, ജില്ലാ, പ്രാദേശിക ഘടകങ്ങൾ പൂർണമായും സിപിഐ ഘടകങ്ങളായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ സി‌എസ്‌പി അംഗങ്ങൾ എല്ലാവരും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി അംഗങ്ങളായി മാറി. (ഇ‌എം‌എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാട്, ‘കോൺഗ്രസ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടിയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരും’, The Marxist, ജനുവരി-മാർച്ച് 1984.)

1946-നോടടുപ്പിച്ച്, വാർലി പ്രക്ഷോഭകാലം: ഓൾ ഇന്ത്യാ കിസാൻ സഭയുടെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും നേതാവായിരുന്ന ഗോദാവരി പരുളേക്കർ ഇന്നത്തെ മഹാരാഷ്‌ട്രയിലെ ഠാനെയിലെ വാർലി ഗോത്രജനതയെ അഭിസംബോധന ചെയ്‌ത് സംസാരിക്കുന്നു. ജന്മികളുടെ അടിച്ചമർത്തലിനെതിരെ 1945-ൽ കിസാൻ സഭയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ആരംഭിച്ചതാണ് വാർലി പ്രക്ഷോഭം.
മാർഗരറ്റ് ബുർക്-വൈറ്റ് / ദ് ഹിന്ദു ആർക്കൈവ്‌സ്.

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം

1939-ൽ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ ഇന്ത്യൻ ജനതയുടെ പ്രതിനിധികളോട് കൂടിയാലോചിക്കാതെ ബ്രിട്ടൻ ഇന്ത്യയെ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കാളികളാക്കി. അവശ്യ സാധനങ്ങളുടെ വില കുത്തനെ ഉയർന്നതോടെ യുദ്ധം ഇന്ത്യക്കാർക്ക് വലിയ ക്ലേശം സൃഷ്‌ടിച്ചു. സിപിഐ യുദ്ധത്തെ ശക്തമായി എതിർക്കുകയും യുദ്ധത്തിനെതിരായി വലിയ പ്രതിഷേധപരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പ്രതിഷേധക്കാരെ കൂട്ടമായി അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. 1941 മെയ് മാസത്തോടെ സിപി‌ഐ-യുടെ നേതൃത്വത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഏതാണ്ടെല്ലാവരും ജയിലിലായി.

എന്നാൽ 1941 ജൂൺ 22-ന് നാസി ജർമ്മനി സോവിയറ്റ് യൂണിയനെ ആക്രമിച്ചതോടെ സാമ്രാജ്യത്വശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം എന്നതിൽ നിന്ന് മാറി ഫാഷിസത്തിനെതിരായ മുഴുവൻ ജനങ്ങളുടെയും യുദ്ധം എന്നതിലേയ്‌ക്ക് യുദ്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാറി. സിപിഐ പോളിറ്റ്‌ ബ്യൂറോയുടെ പ്രമേയം നിലപാട് വ്യക്തമാക്കി: ‘ഹിറ്റ്ലർ-ഫാഷിസം ആണ് പ്രധാന ശത്രു എന്നും, ലോകവിപ്ലവത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം സംരക്ഷിക്കുക എന്ന താത്പര്യം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ബ്രിട്ടനോടും അമേരിക്കയോടും സഖ്യത്തിലേർപ്പെട്ടുകൊണ്ട് യുഎസ്‌എസ്‌ആർ നയിക്കുന്ന യുദ്ധം ജയിക്കുക എന്നത് മുഴുവൻ ജനങ്ങളുടെയും ആവശ്യമാണ് എന്നും എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾ തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്.’ (പാർട്ടി അംഗങ്ങൾക്ക് അയച്ചുകൊടുത്ത പാർട്ടി കത്ത് നമ്പർ 56; 1941 ഡിസംബർ 15). ഈ കാഴ്‌ചപ്പാട് ഉയർത്തിപ്പിടിക്കണമെന്നാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളോട് തൊഴിലാളിവർഗ സാർവദേശീയത ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നത് —  സിപി‌ഐ പോളിറ്റ്‌ ബ്യൂറോ പറഞ്ഞു.

ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി കോൺഗ്രസ് സന്ധിസംഭാഷണം നടത്തി. യുദ്ധത്തിനു ശേഷം അധികാരം കൈമാറാം എന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള വാഗ്‌ദാനങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷുകാർ മുന്നോട്ടു വച്ചു. എന്നാൽ ചർച്ച പരാജയപ്പെട്ടു. അന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് അധീനതയിലായിരുന്ന സിംഗപ്പൂർ, ബർമ, മലേഷ്യ, ആൻഡമാൻ ദ്വീപുകൾ എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്ത് ജാപ്പനീസ് സൈന്യം ഇന്ത്യയുടെ ദിശയിലേയ്‌ക്കു നീങ്ങിയതോടെ ജാപ്പനീസ് അധിനിവേശം എന്ന ഭീഷണി ഉയർന്നു. എന്നാൽ ഫാഷിസത്തിനെതിരെ ദീർഘകാലം പ്രചാരണം നടത്തിയിരുന്ന കോൺഗ്രസ്, പെട്ടെന്ന് അനുരഞ്ജനത്തിനു വഴങ്ങാൻ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ മേൽ സമ്മർദം ചെലുത്തുന്നതിനായി, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണാധികാരികൾ ഇന്ത്യ വിടുക എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ച് ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ സമരം ആരംഭിച്ചു.

അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റിയുടെ (എഐസിസി) ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ പ്രമേയത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ എതിർത്തു. ലോകത്ത് ഫാഷിസ്റ്റു ശക്തികൾ മുന്നേറ്റം നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഘട്ടത്തിൽ ഇങ്ങനെയൊരു സമരത്തിനായുള്ള ആഹ്വാനം ഫാഷിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ സഖ്യകക്ഷികളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുമെന്നും അതിനാൽത്തന്നെ ഈ സമരം നിലവിലെ സാഹചര്യത്തിന് അനുയോജ്യമല്ലെന്നുമായിരുന്നു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നിലപാട്. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങൾ കൊളോണിയൽ നുകം പൊട്ടിച്ചെറിയാൻ വെമ്പൽ പൂണ്ടു നിൽക്കുകയായിരുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ നിലപാട് അതിനാൽത്തന്നെ രാജ്യത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന പൊതുവികാരത്തിന് എതിരായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ശേഷം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഈ നിലപാട് പുനരവലോകനം ചെയ്യുകയും ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ സമരകാലത്ത് രാജ്യത്തെ പൊതുവികാരത്തിനെതിരെ നിലകൊണ്ടത് ഗുരുതരമായ പിഴവായിരുന്നു എന്നു വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്‌തു. അന്താരാഷ്‌ട്രതലത്തിൽ ഫാഷിസ്റ്റു വിരുദ്ധ ജനകീയ യുദ്ധത്തിന് പിന്തുണ നൽകുന്നതിനോടൊപ്പം തന്നെ, ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഇന്ത്യ വിടുക എന്ന ഇന്ത്യൻ ജനതയുടെ ന്യായമായ ആവശ്യത്തെ പിന്തുണയ്‌ക്കുകയാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ചെയ്യേണ്ടിയിരുന്നത് എന്ന് സിപിഐ വിലയിരുത്തി.

ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഇന്ത്യ വിടുക എന്ന ആവശ്യമുയർത്തിയ കോൺഗ്രസിന്റെ മിക്ക നേതാക്കളും ഉടനെ തന്നെ ജയിലിലടയ്‌ക്കപ്പെട്ടു. വലിയ തോതിൽ അടിച്ചമർത്തൽ ഉണ്ടാകുന്ന സാഹചര്യത്തെ നേരിടാനായി കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം തയ്യാറെടുത്തിരുന്നില്ല. ഇങ്ങനെയൊരു ഘട്ടത്തിൽ സമരം എങ്ങനെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകണം എന്നതിനെപ്പറ്റി കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിൽ നിന്ന് നിർദേശങ്ങളും വന്നില്ല. ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ സമരാഹ്വാനത്തിന് എതിരായിരുന്നു നിലപാട് എങ്കിലും, കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളെ ജയിലിൽ നിന്നും മോചിപ്പിക്കാനായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ പ്രചാരണം നടത്തുകയും ദേശീയ ഐക്യ സർക്കാർ രൂപീകരിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്‌തു.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുപാർട്ടിയുടെ മേൽ 1934-ൽ ഏർപ്പെടുത്തിയ നിരോധനം 1942 ജൂലൈയിൽ പിൻ‌വലിക്കപ്പെടുകയും ജയിലിലായിരുന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ വിട്ടയയ്‌ക്കപ്പെടുകയും ചെയ്‌തു. യുദ്ധത്തിനിടെ 1943-44 കാലഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായ ഭീകരമായ ബംഗാൾ ഭക്ഷ്യക്ഷാമം ബംഗാൾ, ഒറിസ്സ, ബിഹാർ, അസം എന്നിവിടങ്ങളിൽ മുപ്പത് ലക്ഷത്തിലധികം ജനങ്ങളുടെ മരണത്തിന് കാരണമായി. ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ ജപ്പാനുമായുള്ള സഖ്യകക്ഷികളുടെ യുദ്ധത്തിന് വിഭവങ്ങൾ സമാഹരിക്കാനായി ബ്രിട്ടൻ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും വിഭവങ്ങൾ ഊറ്റിയെടുത്തതിന്റെ പരിണതഫലമായിരുന്നു ബംഗാൾ ക്ഷാമം. മനഃപൂർവം വിലക്കയറ്റമുണ്ടാക്കി സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് അരി ഉൾപ്പെടെയുള്ള അവശ്യസാധനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ പറ്റാതാക്കുകയും അവ യുദ്ധാവശ്യങ്ങൾക്കായി തിരിച്ചുവിടുകയുമാണ് ബ്രിട്ടൻ ചെയ്‌തതെന്ന് സാമ്പത്തിക വിദഗ്‌ധയായ ഉട്സാ പട്നായിക് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അക്കാലത്ത് അവശ്യസാധനങ്ങൾ സമാഹരിക്കാനും സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് അവ വിതരണം ചെയ്യാനും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ സജീവമായി മുന്നിട്ടിറങ്ങി.

ധാന്യങ്ങളും മറ്റ് അവശ്യസാധനങ്ങളും പൂഴ്ത്തിവച്ച കച്ചവടക്കാർക്കും ജന്മികൾക്കുമെതിരെയും, ഇത്തരം ചൂഷകർക്ക് അനുകൂലമായ നിലപാടെടുത്ത ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ ജനവിരുദ്ധസ്വഭാവത്തെ തുറന്നുകാട്ടുന്നതിനായും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി പ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി. യുവതികളെ മനുഷ്യക്കടത്തിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി മഹിളാ ആത്മരക്ഷാ സമിതി രൂപീകരിച്ചു. ആരോഗ്യപ്രവർത്തകരുടെ സംഘങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുകയും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരെ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്‌ത് അവരെയെല്ലാം ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധത്തെ സംബന്ധിച്ച് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വീകാര്യത കുറഞ്ഞ നിലപാട് എടുത്തിട്ടു പോലും ഇക്കാലത്തു ജനങ്ങൾക്കായി നടത്തിയ അക്ഷീണമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ സ്വതന്ത്ര ശക്തി കുറയാതെ നിലനിൽക്കുന്നതിനും ബഹുജനസമ്മതി വലിയ തോതിൽ വർദ്ധിക്കുന്നതിനും ഇടയാക്കി.

ചിത്തപ്രൊസാദിന്റെ വിശക്കുന്ന ബംഗാൾ (Hungry Bengal, 1945) എന്ന പുസ്‌തകത്തിൽനിന്നുള്ള ഒരേട്. ഈ പുസ്‌തകത്തിന്റെ പ്രതികൾ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പിടിച്ചെടുക്കുകയും കത്തിച്ചുകളയുകയും ചെയ്തു. പുസ്‌തകത്തിന്റെ അവശേഷിച്ച ഒരേയൊരു പ്രതി, DAG മോഡേൺ (ന്യൂ ഡെൽഹി) 2011-ൽ ഫാക്‌സിമിലി പ്രിന്റ് ആയി പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിൽ നിന്നുമാണ് ഈ ചിത്രം. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ജേർ‌ണലായിരുന്ന People’s War-ൽ ബംഗാൾ ക്ഷാമത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ചിത്തപ്രൊസാദിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിഭരണത്തിനെതിരെയുള്ള ജനകീയ രോഷം ആളിക്കത്തിക്കുന്നതിന് ഇത് സഹായിച്ചു.

യുദ്ധാനന്തര മുന്നേറ്റങ്ങൾ

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനു ശേഷമുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ  ഇന്ത്യയിൽ ബഹുജനസമരങ്ങളുടെ കൊടുങ്കാറ്റ് വീശിയടിച്ചു. അവയിൽ ഒട്ടനവധി സമരങ്ങൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ളവയായിരുന്നു. യുദ്ധകാലത്ത് ഇന്ത്യയിൽ പല പ്രദേശങ്ങളിലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി വളർത്തിയെടുത്ത ശക്തി ഇപ്പോൾ ബഹുജനമുന്നേറ്റങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ഇന്ധനമായി മാറി.

അമ്പത് ലക്ഷത്തിലധികം തൊഴിലാളികൾക്ക് തൊഴിൽ നഷ്‌ടപ്പെട്ടതും വർധിച്ച ജീവിതച്ചെലവും സ്വാതന്ത്ര്യസമരം ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള ആഹ്വാനവും ഇന്ത്യയിൽ ശക്തമായ തൊഴിലാളിവർഗ സമരങ്ങൾക്ക് വഴിവച്ചു. 1946-ൽ നടന്ന പോസ്റ്റ് ഓഫിസ്, ടെലിഗ്രാഫ്, റെയിൽവേ ജീവനക്കാരുടെ വമ്പൻ സമരങ്ങൾ ഇക്കൂട്ടത്തിൽപ്പെട്ടവയാണ്.

1946 ഫെബ്രുവരിയിൽ നടന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ നാവികസേനയിലെ ജൂനിയർ ഓഫീസർമാരുടെ കലാപം ചരിത്രത്തിലെ നാഴികക്കല്ലായിരുന്നു. നാവികകലാപത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ജൂനിയർ ഓഫീസർമാർ, സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ സജീവമായിട്ടുള്ള മറ്റു പാർട്ടികളുടെ കൊടികളോടൊപ്പം ചെങ്കൊടിയും ഉയർത്തി. അവർ ആയുധം കയ്യിലെടുക്കുകയും തങ്ങളുടെ ഉന്നതോദ്യോഗസ്ഥരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. സിപിഐ ഈ കലാപത്തിന് പൂർണപിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചു കൊണ്ട് 1946 ഫെബ്രുവരി 22-ന് പൊതുപണിമുടക്കിന് ആഹ്വാനം നൽകി. ഇന്ത്യയിലെമ്പാടും ലക്ഷക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ പണിമുടക്കി; കച്ചവടക്കാർ തങ്ങളുടെ സ്ഥാപനങ്ങൾ അടച്ചിട്ടു; വിദ്യാർഥികൾ ക്ലാസുകൾ ബഹിഷ്കരിച്ചു. ഒടുവിൽ ഫെബ്രുവരി 23-ന് കലാപത്തിൽ പങ്കെടുത്ത നാവികർ കീഴടങ്ങി എങ്കിലും അവർക്കനുകൂലമായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ നേതൃത്വം കൊടുത്ത പ്രചാരണം അവർ വലിയ ജനപിന്തുണ നേടാൻ കാരണമായി. ഈ ജനപിന്തുണ അവർ പൂർണമായി കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യപ്പെടുന്നത് തടയാൻ സഹായിച്ചു.

ജന്മികൾ നടത്തുന്ന ചൂഷണത്തിനെതിരായി ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുനേതൃത്വത്തിൽ വമ്പിച്ച കർഷകസമരങ്ങൾ വളർന്നു വന്നു. എല്ലായിടത്തും, നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഇന്ത്യൻ ഗ്രാമീണജനത അനുഭവിക്കുന്ന പലതരത്തിലുള്ള സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ അടിച്ചമർത്തലുകൾ അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ആവശ്യപ്പെട്ടു. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സായുധസമരങ്ങളായി മാറി. ആന്ധ്ര, തെലങ്കാന, തമിഴ്നാട്, കേരളം, മഹാരാഷ്‌ട്ര എന്നിവിടങ്ങൾ മുതൽ ബംഗാൾ, അസം, ത്രിപുര, കശ്‌മീർ എന്നിവിടങ്ങൾ വരെ കർഷകരായ സ്‌ത്രീകളും പുരുഷൻമാരും വലിയ തോതിൽ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിൽ അണിനിരന്നു. ഈ മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ കുലുങ്ങിയ ഭരണവർഗങ്ങൾ, സമരങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താൻ ഭീകരമായ ആക്രമണങ്ങൾ അഴിച്ചുവിട്ടു. എന്നാൽ കർഷകർ തങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ട അവകാശങ്ങളിൽ പലതും നേടിയെടുക്കുകയും ഇത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുന്നതിന് ഇടയാക്കുകയും ചെയ്‌തു.

1945-ൽ ബോംബെയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ ആസ്ഥാനത്തുവച്ചു നടന്ന സിപിഐയുടെ ഒരു പോളിറ്റ് ബ്യൂറോ യോഗത്തിൽ ബി ടി രണദിവെ, ജി അധികാരി, പിസി ജോഷി എന്നിവർ.
സുനിൽ ജന / ദ് ഹിന്ദു ആർക്കൈവ്‌സ്.

തേഭാഗാ സമരം

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ, ഓൾ ഇന്ത്യാ കിസാൻ സഭയുടെ കൊടിക്കൂറയ്‌ക്കുകീഴിൽ 1946 മുതൽ 1950 വരെ ബംഗാളിൽ നടന്ന വമ്പിച്ച കർഷകസമരമായിരുന്നു തേഭാഗാ സമരം. വിളവിന്റെ പകുതി പങ്കുകൃഷിക്കാർക്ക്  (sharecroppers) നൽകുകയും ബാക്കി ഭൂവുടമ കൈവശം വയ്‌ക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയായിരുന്നു അവിടെ നിലവിലിരുന്നത്. കൃഷിക്കാർക്കു നൽകുന്ന പങ്ക് മൂന്നിൽ രണ്ടായി ഉയർത്തണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടുള്ളതായിരുന്നു തേഭാഗാ സമരം. വിളവിനെ മൂന്നായി വിഭജിച്ച് അതിൽ രണ്ട് ഭാഗം പങ്കുകൃഷിക്കാർക്ക് നൽകണമെന്നുമുള്ള ആവശ്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന “മൂന്നു പങ്ക്” എന്ന അർത്ഥമാണ് തേഭാഗാ എന്ന വാക്കിനുള്ളത്. കൽക്കട്ടയിലും ബംഗാളിന്റെ കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തുള്ള നൊവാഖാലിയിലും വർഗീയകലാപങ്ങൾ നടക്കുന്ന സമയത്താണ് തേഭാഗാ സമരം അരങ്ങേറിയത്. എന്നാൽ വർഗസമരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കെട്ടിപ്പടുത്ത ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യത്തിന്റെ മഹത്തായ ഉദാഹരണമായി തേഭാഗാ സമരം നിലകൊണ്ടു — കിസാൻ സഭയ്‌ക്ക് സ്വാധീനമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ വർഗീയകലാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുനിന്നു. ഹിന്ദു, മുസ്ലിം, ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട സ്‌ത്രീകളും പുരുഷന്മാരുമായ 73 പേർ സമരത്തിനിടെ പൊലീസ് ആക്രമണങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ബംഗാളിലെ മുസ്ലിം ലീഗ് ഭരണകൂടം സമരത്തെ നിഷ്‌ഠൂരമായി അടിച്ചമർത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും തേഭാഗാ സമരം ആവശ്യപ്പെട്ട പ്രകാരം പങ്കുകൃഷിക്കാരുടെ അവകാശങ്ങൾ പല പ്രദേശങ്ങളിലും അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തു.

തെലങ്കാന സായുധസമരം

ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ നയിച്ചിട്ടുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പ്രക്ഷോഭമാണ് തെലങ്കാന സായുധ സമരം. ഹൈദരബാദിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന തെലുഗുഭാഷാ പ്രദേശമായ തെലങ്കാനയിലാണ് 1946-ൽ തുടങ്ങി 1951 വരെ നീണ്ടുനിന്ന ഈ പ്രക്ഷോഭം നടന്നത്. ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിഭരണ കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തോട് വിധേയത്വം പുലർത്തിക്കൊണ്ട് അതിനോട് സൈനികസന്ധിയിൽ ഏർപ്പെട്ട നൂറുകണക്കിന് പ്രദേശങ്ങൾ, നേരിട്ട് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനു കീഴിൽ അല്ലാതെ ആശ്രിതരാജ്യങ്ങളായി നിലനിന്നിരുന്നു. നിസാം എന്നു സ്ഥാനപ്പേരുള്ള രാജാവിന്റെ ഭരണത്തിനു കീഴിലായിരുന്ന ഹൈദരബാദ് ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒരു നാട്ടുരാജ്യമായിരുന്നു. നിസാമിന്റെ ഏകാധിപത്യഭരണത്തിനെതിരെയും ജന്മികളുടെ ഫ്യൂഡൽ ചൂഷണത്തിനെതിരെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി നയിച്ച പ്രക്ഷോഭമാണ് തെലങ്കാന സമരം. അന്യായമായി പിരിക്കുന്ന ചുങ്കവും വെട്ടി സമ്പ്രദായവും (നിർബന്ധിതവേല) നിർത്തലാക്കണമെന്നും കർഷകർക്ക് അവർ കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഭൂമിയിൽ ഉടമസ്ഥാവകാശം നൽകണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടാണ് സമരം ആരംഭിച്ചത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മുന്നേറ്റം ശക്തമായതോടെ നിസാമിന്റെ സായുധ കൊലയാളി സംഘമായ റസാക്കാർമാരും പൊലീസും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്കുനേരെ അഴിച്ചുവിട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന അടിച്ചമർത്തലും അക്രമങ്ങളും കൊലപാതകങ്ങളും കൂടുതൽ ശക്തമായി. ഈ അതിക്രമങ്ങൾക്കെതിരെ സായുധചെറുത്തുനിൽപ്പ് ഉയർന്നുവന്നു. സായുധസമരം ഏറ്റവും ശക്തമായ ഘട്ടത്തിൽ 30 ലക്ഷം പേർ അധിവസിക്കുന്ന 3,000 ഗ്രാമങ്ങൾ സമരക്കാരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. സമരത്തിന്റെ ഫലമായി പത്തു ലക്ഷം ഏക്കർ ഭൂമി കർഷകർക്ക് വിതരണം ചെയ്തു. നിർബന്ധിതവേല നിർത്തലാക്കി. തൊഴിലാളികളുടെ ദിവസക്കൂലി വർദ്ധിപ്പിച്ചു; മിനിമം വേതനം നടപ്പാക്കി. ഈ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യപരിരക്ഷയും മറ്റു സേവനങ്ങളും ജനങ്ങൾ തന്നെ സംഘടിപ്പിച്ച സമിതികൾ വഴി ലഭ്യമാക്കിയിരുന്നു.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള തെലങ്കാന സമരം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനും നിസാമിനെ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേരാൻ നിർബന്ധിക്കുന്നതിനുമായി ഇന്ത്യയിലെ കോൺഗ്രസ് സർക്കാർ 1948 സെപ്‌റ്റംബർ 13-ന് ‘പൊലീസ് നടപടി’ ആരംഭിച്ചു. നിസാം കീഴടങ്ങുകയും ഹൈദരബാദ് ഇന്ത്യയിൽ ലയിക്കുന്നതായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഹൈദരബാദ് പിടിക്കുക മാത്രമല്ല ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ ചെയ്‌തത്. കർഷകസമരം അടിച്ചമർത്തുന്നതിനായി ഇന്ത്യൻ സൈന്യം ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് മാർച്ച് ചെയ്‌തു. ജന്മിമാർക്കുവേണ്ടി ഭൂമി തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നതിനായി ജന്മികളും നിസാമിന്റെ മുൻ പ്രദേശിക ഭരണാധികാരികളും (ദേശ്മുഖുമാർ എന്നാണ് ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്) ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തോടും പൊലീസിനോടും ഒപ്പം ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് തിരികെയെത്തി. പലയിടങ്ങളിലും ജനങ്ങൾ വിജയകരമായി ചെറുത്തു നിന്നു. നാലായിരത്തോളം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരും കർഷകപ്പോരാളികളും തെലങ്കാന സമരത്തിനിടെ രക്തസാക്ഷിത്വം വരിച്ചു. പതിനായിരത്തിലധികം പേർ മൂന്നുമുതൽ നാലുവരെ വർഷങ്ങൾ തടങ്കൽ പാളയങ്ങളിലും ജയിലുകളിലും പീഡനങ്ങൾക്ക് വിധേയരാവുകയും ചെയ്‌തു.

തെലങ്കാന സായുധസമരത്തിനിടെ (1946-1951) മല്ലു സ്വരാജ്യവും (ഇടത്തേയറ്റം) മറ്റംഗങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന സായുധപോരാളികളുടെ ഒരു സംഘം.
സുനിൽ ജന / പ്രജാശക്തി പബ്ലിഷിംഗ് ഹൗസ്.

പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരം

ഇന്നത്തെ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങളായ പുന്നപ്രയും വയലാറും 1946-ൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവാന്റെയും (പ്രധാനമന്ത്രി) സ്വേച്‌ഛാധിപത്യഭരണത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. ഹൈദരബാദിനെപ്പോലെ തന്നെ തിരുവിതാംകൂറും ഒരു നാട്ടുരാജ്യമായിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ലയിക്കാതെ സ്വതന്ത്രമായി നിൽക്കാനായിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികളുടെ ശ്രമം. ഇന്ത്യ സ്വീകരിച്ച പാർലമെന്ററി സംവിധാനത്തിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്‌തമായി എക്‌സിക്യുട്ടിവ് അധികാരങ്ങളുള്ള പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനത്തോടു കൂടിയ ‘അമേരിക്കൻ മോഡൽ’ ആയിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ നടപ്പിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചത്. തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ജനപ്രതിനിധിസഭയോട് ഉത്തരവാദിത്വമുള്ള സർക്കാർ എന്ന ആവശ്യം തള്ളിക്കളഞ്ഞുകൊണ്ട് അമേരിക്കൻ മോഡൽ കൊണ്ട് വരാനുള്ള തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികളുടെ തീരുമാനം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള തൊഴിലാളിവർഗ മുന്നേറ്റത്തിന് വഴിതെളിച്ചു.

തൊഴിലാളികളും സായുധ പൊലീസും തമ്മിൽ കടുത്ത ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ നടന്നു. 1946 ഒക്ടോബർ 24 മുതൽ 27 വരെയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ നൂറുകണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ പൊലീസ് വെടിവയ്‌പ്പിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ തിരുവിതാംകൂർ ദിവാൻ അപമാനിതനായി നാടു വിട്ടു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ലയിച്ചതോടെ ജനാധിപത്യ സർക്കാർ എന്ന ആവശ്യം നിറവേറുകയും ചെയ്‌തു. മലയാളഭാഷാ പ്രദേശങ്ങൾ — അതായത്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്ന തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി എന്നിവയും, നേരിട്ടുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനു കീഴിലായിരുന്ന മദ്രാസ് പ്രവിശ്യയിലെ മലബാർ ജില്ലയും — കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഐക്യകേരള സംസ്ഥാനം രൂപീകരിക്കുന്നതിനായുള്ള പ്രക്രിയയ്‌ക്കും പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരം ആക്കം കൂട്ടി.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ളിലെ ഭിന്നതകൾ

1947 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയതോടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിനു മുന്നിൽ നിരവധി ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർന്നു വന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ തീവ്രമായി എതിരിട്ട കൊളോണിയൽ ഭരണം ഇനിയില്ല. ഇന്ത്യക്കാരാണ് ഇപ്പോൾ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നത്. പക്ഷെ എന്താണ് പുതിയ ഭരണകൂടത്തിന്റെ സ്വഭാവം? ആരാണ് പുതിയ ഭരണകർത്താക്കൾ? ഇന്ത്യൻ ഭരണകൂടം ഒരു കൊളോണിയൽ ശക്തിയുടെ കളിപ്പാവയാണോ, അതോ ഇന്ത്യൻ ഭരണവർഗങ്ങളുടെ പിന്തുണയിൽ വേരൂന്നിയ സ്വതന്ത്രമായ ഒന്നാണോ? പുതിയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഏതൊക്കെയാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഭരണവർഗങ്ങൾ? പുതിയ ഭരണകൂടവുമായും ഭരണവർഗങ്ങളുമായും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ഏതു രീതിയിലാണ് ഇടപെടേണ്ടത്? പുതിയ ഭരണാധികാരികളുമായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയും സഖ്യത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്യേണ്ടതുണ്ടോ? അതോ ഭരണകൂടത്തെ അട്ടിമറിക്കാൻ ഒരു സായുധസമരത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയാണോ വേണ്ടത്? ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി പിന്തുടരേണ്ടത് ‘റഷ്യൻ പാത’യാണോ ‘ചൈനീസ് പാത’യാണോ? അതോ ഒരു ഇന്ത്യൻ പാത ഉണ്ടോ? ഇവയായിരുന്നു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ളിൽ പുകഞ്ഞു തുടങ്ങിയ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങൾ. ഈ ചോദ്യങ്ങൾ പിന്നീട് പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ളിൽ വിവിധ ധാരകൾ വളർന്നുവരുന്നതിനു കാരണമായി.

1950-കളുടെ പകുതിയോടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ ഭിന്നതകൾ രൂക്ഷമായി. ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ നേതാവായ ജവാഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യാസർക്കാരിന്റെ നയങ്ങളെ എങ്ങനെ വിലയിരുത്തണം എന്നതായിരുന്നു അടിയന്തിരപ്രാധാന്യമുള്ള ചോദ്യം. താരതമ്യേന സ്വതന്ത്രമായ ഒരു വിദേശ നയമാണ് സർക്കാർ സ്വീകരിച്ചത്. സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണം നടപ്പിലാക്കാനുള്ള പ്രക്രിയയ്‌ക്ക് സർക്കാർ തുടക്കം കുറിച്ചു. സോഷ്യലിസ്റ്റ് മാതൃകയിലുള്ള സമൂഹമാണ് സ്ഥാപിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതെന്ന് കോൺഗ്രസ് അവകാശപ്പെടുക പോലുമുണ്ടായി. സിപിഐയിലെ ഒരു വിഭാഗം, കോൺഗ്രസിനകത്തെ ജവാഹർലാൽ നെഹ്രു പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഇടതുവിഭാഗത്തോട് ചേർന്നു പ്രവർത്തിക്കണം എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കോൺഗ്രസിനുള്ളിലെ ഈ വിഭാഗം ദേശീയ ബൂർഷ്വാസിയെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നുവെന്നും സാമ്രാജ്യത്വത്തിനും ഭൂപ്രഭുത്വത്തിനുമെതിരെയാണ് ഇവർ നിലകൊള്ളുന്നത് എന്നുമായിരുന്നു സിപിഐയ്‌ക്കുള്ളിലെ മേൽപ്പറഞ്ഞ പക്ഷത്തിന്റെ വാദം.

ഈ തർക്കങ്ങൾ 1964-ൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ രണ്ടായി പിളരുന്നതിലേയ്‌ക്ക് നയിച്ചു. കോൺഗ്രസുമായി സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനെ എതിർത്ത വിഭാഗം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്‌സിസ്റ്റ്) അഥവാ സിപിഐ(എം) രൂപീകരിക്കുകയും മറുപക്ഷം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (സിപിഐ) ആയി തുടരുകയും ചെയ്‌തു.

സായുധസമരത്തിന്റെ ആവശ്യകതയിൽ ഊന്നിയ മറ്റൊരു വിഭാഗം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ 1969-ൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്‌സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ്) അഥവാ സിപിഐ(എംഎൽ) രൂപീകരിച്ചു.

ഇടതു സർക്കാരുകൾ

സംസ്ഥാന തലത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാരുകളുടെ രൂപീകരണത്തോടെ ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം പുതിയതും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ ഒരു ഘട്ടത്തിലേയ്‌ക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

ഇന്ത്യ, വിവിധങ്ങളായ ഭാഷാദേശീയതകൾ ഒത്തുചേരുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ്. ഒരു രാഷ്‌ട്രീയവ്യവസ്ഥ എന്നനിലയിൽ ഇന്ത്യ പ്രധാനമായും ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളായിട്ടാണ് വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് — ഉദാഹരണത്തിന്, ബംഗാളി ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവർക്കായി പശ്‌ചിമബംഗാൾ, തമിഴ് സംസാരിക്കുന്നവർക്കായി തമിഴ്‌നാട് എന്നിങ്ങനെ. ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം സുപ്രധാനമായ പങ്കുവഹിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനു കീഴിലും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യ വർഷങ്ങളിലും ഇന്ത്യയിൽ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ വിഭജനം യുക്തിപൂർവമായിരുന്നില്ല; എന്നാണ്, എങ്ങനെയാണ് ഈ പ്രദേശങ്ങളെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ കീഴടക്കിയത് എന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരുന്നു സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ വിഭജനം. ഇതിന്റെ ഫലമായി പ്രാദേശികമല്ലാത്ത ഭാഷകൾ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലെ നാട്ടുകാരുടെ മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടായി. വിദ്യാഭ്യാസപരവും സാംസ്‌കാരികവും രാഷ്‌ട്രീയവുമാ‍യ മേഖലകളിൽ ഭാഗഭാക്കാവുന്നതിൽ ഇത് ജനങ്ങൾക്ക് തടസ്സം സൃഷ്‌ടിച്ചു. വിശാലമായ ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയുടെ ഐക്യത്തിനുള്ളിൽ അനേകം ഭാഷാ-സാംസ്‌കാരിക സമൂഹങ്ങളാൽ നിർമിക്കപ്പെട്ട വിവിധ ദേശീയതകൾ ഒത്തുചേരുന്നതാണ് ഇന്ത്യ എന്ന ബഹുദേശ രാഷ്‌ട്രം. ഈ തിരിച്ചറിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിനായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ വാദിച്ചത്. ഇന്ത്യയിൽ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിനായുള്ള മുന്നേറ്റങ്ങൾക്ക് പ്രേരകശക്തികളായ സമരങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയായിരുന്നു തെലങ്കാന സമരവും പുന്നപ്ര-വയലാർ പ്രക്ഷോഭവും.

സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കു മുമ്പും ശേഷവും ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ കർഷകരെ വിജയകരമായി സംഘടിപ്പിച്ചതിന്റെ ഫലമായി, ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ചിലതിൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ വിജയിക്കാനും സർക്കാരുകൾ രൂപീകരിക്കാനുമുള്ള ശക്തി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ആർജ്ജിച്ചു. കർഷകരുടെയും തൊഴിലാളികളുടെയും ഭരണം സ്ഥാപിക്കാൻ തെരഞ്ഞെടുപ്പുവിജയങ്ങൾ മാത്രം മതിയാകില്ല എന്നത് വ്യക്തമായിരിക്കേ തന്നെ, സംസ്ഥാനതലത്തിൽ സർക്കാരുകളെ നയിക്കുക വഴി ബദൽ നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കിക്കാണിക്കാനും ജനങ്ങൾക്ക് ആശ്വാസമാകുന്ന നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാനും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്ക് സാധിച്ചു. കൂടാതെ, തെരഞ്ഞെടുപ്പു പ്രക്രിയ ജനങ്ങളുടെ രാഷ്രീയാവബോധം ഉയർത്തുന്നതിനുള്ള അവസരമായി ഉപയോഗിക്കാനും സാധിച്ചു.

ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ മഹാരാഷ്‌ട്ര സംസ്ഥാനം രൂപീകരിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ബോംബെയിലെ അന്നത്തെ മേയറും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവുമായിരുന്ന എസ്എസ് മീരജ്കറുടെ (കറുത്ത കണ്ണട ധരിച്ചയാൾ; വലതു നിന്ന് മൂന്നാമത്) നേതൃത്വത്തിൽ സംയുക്ത മഹാരാഷ്‌ട്ര സമിതി അംഗങ്ങൾ പാർലമെന്റിനു മുമ്പിൽ പ്രകടനം നടത്തുന്നു. ന്യൂ ഡെൽഹി, 1958.
ദ്ഹിന്ദു ആർക്കൈവ്‌സ്.

കേരളം

ആന്ധ്ര പ്രദേശിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാർ രൂപീകരിക്കുന്ന ശ്രമത്തിൽ തിരിച്ചടി നേരിട്ടതിനു ശേഷം ചരിത്രം തിരുത്തിക്കുറിച്ച ഒരു വിജയമുണ്ടായി — കേരളത്തിലായിരുന്നു അത്. മലയാളഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് 1956-ലാണ് കേരളസംസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ചത്. 1957-ൽ നടന്ന ആദ്യത്തെ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി വിജയം നേടി. ഇഎംഎസ് നമ്പൂതിരിപ്പാട് കേരളത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി 1957 ഏപ്രിൽ 5-ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്‌തു.

ഉജ്ജ്വലമായ തൊഴിലാളി മുന്നേറ്റങ്ങളുടെയും കർഷക സമരങ്ങളുടെയും ചിറകിലേറിയാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി കേരളത്തിൽ അധികാരത്തിലെത്തിയത്. കൊള്ളപ്പാട്ടവും കൊള്ളപ്പിരിവുകളും കുടിയിറക്കലും സാമൂഹിക ഉച്ചനീചത്വങ്ങളും വ്യാപകമായിരുന്ന ജന്മിസമ്പ്രദായത്തിനെതിരെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ദശാബ്‌ദങ്ങൾ നീണ്ട കർഷകസമരങ്ങൾ നയിച്ചിരുന്നു.  1940-കളിൽ പ്രത്യേകിച്ചും കയ്യൂർ, കരിവെള്ളൂർ, ഒഞ്ചിയം തുടങ്ങി മലബാറിലും കേരളത്തിലെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലുമുള്ള നിരവധി പ്രദേശങ്ങൾ മണ്ണിനും ഭക്ഷണത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള കർഷകപ്പോരാളികളുടെ ത്യാഗഭരിതമായ സമരങ്ങൾക്കും രക്തസാക്ഷിത്വങ്ങൾക്കും വേദിയായിരുന്നു. അതിനാൽത്തന്നെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ അജണ്ടയിൽ ഭൂപരിഷ്ക‌രണത്തിന് മുന്തിയ സ്ഥാനമാണുണ്ടായിരുന്നത്. 1957-ൽ അധികാരത്തിൽ വന്നതിന്റെ ആറാം ദിവസം കുടിയാന്മാരായ കൃഷിക്കാരെ (tenant farmers) അവർ കൃഷി ചെയ്‌തിരുന്ന ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഒഴിപ്പിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചുകൊണ്ട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മന്ത്രിസഭ ഓർഡിനൻസ് കൊണ്ടുവന്നു. ഭൂപരിഷ്കരണം നടപ്പാക്കുന്നതിനായി കേരള കാർഷികബന്ധ ബില്ല് അവതരിപ്പിച്ചു. ഭൂമിയിൽ പണിയെടുക്കുന്ന കർഷകർക്ക് ഭൂമിയിൽ സ്ഥിരാവകാശം നൽകുക, മര്യാദപ്പാട്ടം (അതായത്, ന്യായമായ നിരക്കിലുള്ള പാട്ടം മാത്രം) നിശ്ചയിക്കുക, കൈവശം വയ്‌ക്കാവുന്ന ഭൂമിക്ക് പരിധി നിശ്ചയിക്കുക, തങ്ങൾ കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഭൂമി വാങ്ങുന്നതിന് കുടിയാന്മാർക്ക് അവകാശം നൽകുക എന്നിവയായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ.

വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയ്‌ക്കായി സർക്കാർ നീക്കിവയ്‌ക്കുന്ന തുക കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മന്ത്രിസഭ വലിയ തോതിൽ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. സ്വകാര്യ വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന അധ്യാപകർക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട വേതനം, തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾ, തൊഴിൽ സുരക്ഷ എന്നിവ ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനായും അത്തരം സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ജനാധിപത്യപരമായ മേൽനോട്ടം കൊണ്ടുവരുന്നതിനായും സർക്കാ‍ർ വിദ്യാഭ്യാസപരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കി. പൊതു ആരോഗ്യ സംവിധാനം വിപുലീകരിക്കുകയും പാവപ്പെട്ടവർക്ക് താങ്ങാവുന്ന നിരക്കിൽ അരി വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ന്യായവില ഷോപ്പുകളുടെ ഒരു ശൃംഖല സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഭൂപരിഷ്കരണ നടപടികൾ ജന്മികളെ പിടിച്ചുലച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസപരിഷ്കാരങ്ങളാകട്ടെ, അനേകം സ്വകാര്യസ്‌കൂളുകൾ നടത്തിയിരുന്ന കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ നേതൃത്വത്തിന്റെ എതിർപ്പിനു പാത്രമാവുകയും ചെയ്‌തു. കത്തോലിക്കാ സഭയും ജന്മിതാത്‌പര്യങ്ങളെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന പ്രബലജാതി സംഘടനകളും കോൺഗ്രസുമായി കൈകോർത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മന്ത്രിസഭയെ എതിർത്തു. ‘വിമോചന സമരം’ എന്ന പേരിൽ അവർ പ്രക്ഷോഭം ആരംഭിച്ചു. ഈ അവസരം മുതലാക്കി കേന്ദ്രത്തിലെ കോൺഗ്രസ് സർക്കാർ 1959-ൽ കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മന്ത്രിസഭയെ പിരിച്ചുവിട്ടു.

ആദ്യത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മന്ത്രിസഭയെ പിരിച്ചുവിട്ടതിനു ശേഷം അധികാരത്തിൽ വന്ന കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാരുകൾ ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമത്തിൽ വെള്ളം ചേർത്തു. എങ്കിലും 1967-69 ലെ ഇടതുസർക്കാർ സ്വീകരിച്ച നിയമ-ഭരണ നടപടികളും 1970-ന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ സിപിഐ(എം)-ന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന സമരങ്ങളും ദൂരവ്യാപകമായ ഫലങ്ങളുണ്ടാക്കിയ ഭൂപരിഷ്‌കരണ നടപടികൾ നടപ്പിലാകുന്നതിന് ഇടയാക്കി. ഭൂപരിഷ്‌കരണം പിന്നീട് ഏറെ വർഷങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്ന ഒരു പ്രക്രിയയായി തുടർന്നു.

1993-ഓടെ 28 ലക്ഷം പാട്ടക്കുടിയാന്മാരായ കർഷകർക്ക് ഭൂമിയിൽ ഉടമസ്ഥാവകാശം ലഭിക്കുകയോ അവർക്ക് ഭൂമിയുടെ മേലുള്ള അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്‌തു. ആറു ലക്ഷം ഹെക്‌ടർ ഭൂമി ഭൂപരിഷ്കരണ നടപടികളുടെ ഭാഗമായി ഈ കർഷകർക്ക് ലഭിച്ചു. ഭൂരഹിതരായ 5,28,000 കർഷകത്തൊഴിലാളികൾക്ക് 1996-നകം കുടികിടപ്പു ഭൂമി ലഭിച്ചു.

കേരളത്തിലെ ഭൂപരിഷ്‌കരണം പ്രബലജാതികളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ജന്മിസമ്പ്രദായത്തിന്റെ നട്ടെല്ലൊടിച്ചു. അത് വളരെ വലിയ വിഭാഗം കർഷകരുടെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്തുകയും കർഷകത്തൊഴിലാളികളുടെ വിലപേശൽശക്തി വലിയ തോതിൽ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്‌തു.

വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിലും ആരോഗ്യമേഖലയിലും നടത്തിയ പൊതുനിക്ഷേപം സാക്ഷരതയിലും ആരോഗ്യസൂചകങ്ങളിലും വലിയ കുതിച്ചുചാട്ടങ്ങൾക്കിടയാക്കി. 1970-കളുടെ മധ്യം മുതലുള്ള അക്കാദമിക് പഠനങ്ങൾ ഈ മുന്നേറ്റങ്ങൾ അടയാളപ്പെടുത്തിത്തുടങ്ങിയതോടെ ‘കേരള മാതൃക’ (Kerala Model) എന്ന സങ്കൽ‌പനം പ്രചാരത്തിലായിത്തുടങ്ങി. കേരള മാതൃകയുടെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങൾ ഇവയാണ്: (1) ഒരു പ്രദേശത്തെ അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യത്തെ ജനങ്ങളിൽ മഹാഭൂരിപക്ഷത്തിനും പ്രയോജനകരമാകുന്ന രീതിയിൽ അവരുടെ ഭൗതിക ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ ഗണ്യമായി മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ആ പ്രദേശം അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യം സമ്പന്നമാകുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതില്ല. (2) ഇത്തരം മാറ്റങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ സാധ്യമാക്കാനായി സമ്പത്തിന്റെ പുനർവിതരണവും മറ്റു നടപടികളും സ്വീകരിക്കാൻ സർക്കാരുകളെ നിർബന്ധിതരാക്കാൻ പൊതുജനങ്ങളുടെ കൂട്ടായ പ്രവർത്തനം വഴി സാധിക്കും.

ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സാക്ഷരതാ നിരക്കും ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ശിശുമരണനിരക്കുമുള്ള സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. തൊഴിലാളികൾക്ക് ഏറ്റവും ഉയർന്ന വേതനനിരക്കും ഏറ്റവും വ്യാപകമായ സാമൂഹ്യസുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളും ഉള്ള സംസ്ഥാനം കൂടിയാണ് കേരളം — സംസ്ഥാനത്തെ തൊഴിലാളിവർഗ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശക്തിയാണ് തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതനിലവാരം വലിയതോതിൽ ഉയർത്തിയ ഈ നേട്ടങ്ങൾ സാധ്യമാക്കിയ ഘടകങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത്.

ഇഎംഎസ് നമ്പൂതിരിപ്പാട് (വലതുവശത്ത്) കേരളത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. തിരുവനന്തപുരം, 1957 ഏപ്രിൽ 5.
രാജൻ പൊതുവാൾ / ദ്ഹിന്ദു ആർക്കൈവ്‌സ്.

പശ്ചിമ ബംഗാൾ

ഇന്ത്യയിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിഭരണത്തിന്റെ ഭീകരത ഏറ്റവും കൂടുതൽ അനുഭവിച്ച പ്രവിശ്യകളിലൊന്നാണ് ബംഗാൾ. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ബംഗാളികൾ കോളനിഭരണം വരുത്തിവച്ച ക്ഷാമങ്ങളിൽ മരിച്ചുവീണു. രാജ്യത്ത് ഏറ്റവുമധികം ചൂഷണം ചെയ്യപ്പെട്ട കർഷകരുടെ വിഭാഗത്തിലാണ് ബംഗാളിലെ കർഷകർ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നത്. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്‌ധിക്കൊപ്പം നടന്ന വിഭജനത്തോടെ ഇന്ത്യ, പാക്കിസ്‌താൻ എന്നീ രണ്ടു രാജ്യങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിനു പേർ വർഗീയകലാപങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യക്കാരെ തമ്മിലടിപ്പിച്ച് ഭരിക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വവും വർഗീയവിദ്വേഷത്തിൽ നിന്നും മുതലെടുക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ചില രാഷ്‌ട്രീയ സംഘടനകളും ഊതിക്കത്തിച്ച മതസ്‌പർദ്ധയാണ് ഈ കലാ‍പങ്ങൾക്കിടയാക്കിയത്. പാക്കിസ്‌താനിൽ നിന്നും ഇന്ത്യയിലേയ്‌ക്കും തിരിച്ചും അഭയാർത്ഥികളുടെ ഭീമൻ പ്രവാഹമുണ്ടായി. ബംഗാൾ രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെടുകയും കിഴക്കൻ ബംഗാൾ പാക്കിസ്‌താനിൽ ചേരുകയും ചെയ്‌തു. വർഗീയകലാപങ്ങൾ തടയാനുള്ള ശ്രമങ്ങളിൽ ബംഗാളിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ മുന്നിട്ടിറങ്ങി. അഭയാർത്ഥികൾക്ക് പാർപ്പിടവും വോട്ടവകാശവും ലഭിക്കുന്നതിനായി അവർ പോരാടി.

ബംഗാൾ ക്ഷാമകാലത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ വ്യാപകമായി ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. 1950-കളിൽ അവർ നയിച്ച ഭക്ഷ്യസമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടന്ന പട്ടിണി ജാഥകളിൽ (ബംഗാളി ഭാഷയിൽ ‘ഭൂഖാ മിഛിൽ’) പങ്കെടുക്കാൻ പാവപ്പെട്ട ഗ്രാമീണർ കൽക്കട്ടയിലെ തെരുവുകളിലേയ്‌ക്കൊഴുകിയെത്തി. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളെല്ലാം പാവപ്പെട്ട ജനങ്ങൾ വലിയ സംഖ്യയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കു പിന്നിൽ അണിനിരക്കുന്നതിന് സുപ്രധാനമായ പങ്കുവഹിച്ചു.

തേഭാഗാ സമരത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടങ്ങളിൽ മുന്നോട്ടുവയ്‌ക്കപ്പെട്ട ആവശ്യങ്ങളിൽ ഭൂപരിഷ്കരണവും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. പങ്കുകൃഷിക്കാരെ (ബംഗാളി ഭാഷയിൽ ബർഗാദാർ എന്നു വിളിക്കുന്ന sharecroppers) അവരുടെ ഭൂമിയിൽ നിന്നും കുടിയിറക്കുന്നതിനെതിരെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള കിസാൻ സഭ പോരാട്ടങ്ങൾ നയിക്കുന്നതിന് 1950-കൾ സാക്ഷിയായി.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരുടെ വർദ്ധിതമായ ശക്തി തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ പ്രതിഫലിച്ചു. സിപിഐ(എം)-ഉം സിപിഐ-യും 1967-1969-ലും 1969-1970-ലും അധികാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഐക്യമുന്നണി സർക്കാരുകളുടെ ഭാഗമായി. 1977-ൽ സിപിഐ(എം)-ഉം സിപിഐ-യും മറ്റു ചില ഇടതുപാർട്ടികളും അടങ്ങിയ ഇടതുമുന്നണി തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയം നേടി അധികാരത്തിലേറി. സിപിഐ(എം) നേതാവായ ജ്യോതി ബസു മുഖ്യമന്ത്രിയായി. തുടർച്ചയായ 34 വർഷക്കാലം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ പശ്ചിമബംഗാളിലെ സംസ്ഥാനസർക്കാരിന് നേതൃത്വം നൽകി.

ഐക്യമുന്നണി സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് തുടങ്ങിവച്ച ഭൂപരിഷ്കരണ നടപടികൾ ഇടതുമുന്നണി സർക്കാർ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോയി. ‘ഓപ്പറേഷൻ ബർഗ’ നടപ്പാക്കുക വഴി ഇടതുസർക്കാർ പങ്കുകൃഷിക്കാരുടെ അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പുവരുത്തി. ഇതുപ്രകാരം വിളവിന്റെ ന്യായമായ പങ്ക് പങ്കുകൃഷിക്കാർക്കു ലഭിച്ചു തുടങ്ങി. ഭൂവുടമയ്‌ക്ക് ലഭിക്കുന്ന പങ്കിന് പങ്കുകൃഷിക്കാർക്ക് രസീതി കൊടുക്കുന്ന സമ്പ്രദായം നിലവിൽ വന്നു. ഭൂമിയിൽ തങ്ങളുടെ അവകാശം തെളിയിക്കുന്നതിനായി പങ്കുകൃഷിക്കാർക്ക് ഈ രസീതി ബാങ്കുകളിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയും എന്ന സ്ഥിതി വന്നു. ഒരു നിശ്ചിത പരിധിക്കു മുകളിലുള്ള കൈവശഭൂമി മിച്ചഭൂമിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും അത് പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്‌തു.

ഇന്ത്യയിൽ ഭൂവിതരണ പദ്ധതികളുടെ ഗുണഭോക്താക്കളായിട്ടുള്ള മുഴുവൻ പേരെയുമെടുത്താൽ അതിൽ 50 ശതമാനത്തിലേറെപ്പേർ പശ്ചിമ ബംഗാളിലാണ് എന്നത് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ഇടതുമുന്നണിയുടെ ഭൂപരിഷ്‌കരണ പരിപാടിയുടെ വലിപ്പം മനസ്സിലാകും. 2008-ഓടേ 29 ലക്ഷത്തിലധികം പേർക്ക് ഭൂവിതരണ പരിപാടികളുടെ ഭാഗമായി കൃഷിഭൂമി ലഭിച്ചു. 15 ലക്ഷത്തിലധികം പങ്കുകൃഷിക്കാരുടെ ഭൂമി രെജിസ്റ്റർ ചെയ്‌ത് ഭൂമിക്കുമേലുള്ള അവരുടെ അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 5.5 ലക്ഷത്തിലധികം പേർക്ക്  കുടികിടപ്പുഭൂമി ലഭിച്ചു. ബംഗാളിൽ കൃഷിഭൂമി ലഭിച്ചവരിൽ 55 ശതമാനത്തിലധികവും ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും ദരിദ്രവിഭാഗങ്ങളായ ദളിത്, ആദിവാസി സമുദായങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരാണ് എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

പശ്ചിമബംഗാളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർക്കാരുകളുടെ ഒരു പ്രധാന നേട്ടം, കാർഷികമേഖലയിലും അതുവഴി ഗ്രാമീണജനതയുടെ ഉപജീവനത്തിലും ഉണ്ടായ ഉണർവാണ്. ജലസേചനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗ്രാമീണവികസന പദ്ധതികൾക്കായുള്ള പൊതുനിക്ഷേപം വലിയ തോതിൽ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ ഫലമായി കൃഷിഭൂമിയിൽ വർഷം ഒരു വിള മാത്രം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതിൽ നിന്നു മാറി വർഷം മൂന്നുവിളകൾ വരെ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന സാഹചര്യം ധാരാളം പ്രദേശങ്ങളിലുണ്ടായി. കൃഷിഭൂമിയുടെ മേൽ അവകാശം ലഭിച്ചത് ഉത്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന രീതിയിൽ സ്വന്തമായി നിക്ഷേപം നടത്താൻ കർഷകർക്ക് പ്രോത്സാഹനമായി. ഇതിന്റെയെല്ലാം ഫലമായി പശ്ചിമബംഗാളിലെ കാർഷികവളർച്ച ഉയർന്നു. രാജ്യത്ത് അരിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉത്പാദകരായി സംസ്ഥാനം വളർന്നു.

ഇടതുമുന്നണി സർക്കാരുകൾ നടപ്പിലാക്കിയ ജനാധിപത്യ വികേന്ദ്രീകരണപ്രക്രിയ പശ്ചിമബംഗാളിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകൾ രൂപീകരിക്കുകയും ഭൂപരിഷ്കരണം നടപ്പാക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ പ്രാദേശികമായി തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനുള്ള അധികാരം അവയ്‌ക്ക് നൽകുകയും ചെയ്തു. സംസ്ഥാനസർക്കാരിന്റെ ഫണ്ടിൽ നിന്നും ഗണ്യമായ തുക തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കായി നീക്കിവച്ചു. വലിയ ഭൂവുടമകളുടെയും പഴയ ജന്മിമാരുടെയും പണമിടപാടുകാരുടെയും മേധാവിത്വം ഗണ്യമായി കുറയ്‌ക്കുക വഴി ഗ്രാമങ്ങളിലെ വർഗശക്തികളുടെ ബലാബലം കർഷകർക്കനുകൂലമായി മാറ്റിമറിക്കുന്നതിന് ഈ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഇടയാക്കി. പഞ്ചായത്തംഗങ്ങളിൽ ദളിത്, ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള പ്രാതിനിധ്യം, ജനസംഖ്യയിലുള്ള ഈ വിഭാഗങ്ങളുടെ അനുപാതത്തെക്കാളധികമായി ഉയർന്നു.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവും പിന്നീട് പശ്ചിമബംഗാൾ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായ ജ്യോതി ബസു (മുൻനിരയിൽ ഇടത് നിന്ന് ആറാമത്; കണ്ണട ധരിക്കാത്തയാൾ), 1959-ലെ ഭക്ഷ്യസമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടന്ന ഒരു പട്ടിണി ജാഥയിൽ.
ഗണശക്തി.

ത്രിപുര

ത്രിപുരയിൽ 1948-ലാണ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിൽ ഗണമുക്തി പരിഷദ് അഥവാ ജനകീയ വിമോചന പരിഷത്ത് രൂപീകരിക്കുന്നത്. നിർബന്ധിതവേല, കൊള്ളപ്പലിശ തുടങ്ങി ഗോത്രജനത നേരിട്ടിരുന്ന പ്രധാനപ്രശ്‌നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ ഗണമുക്തി പരിഷദ് സമരങ്ങൾ നയിച്ചു.

1947-ൽ ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനത്തിനു ശേഷം കിഴക്കൻ പാക്കിസ്‌താനിൽനിന്നുള്ള (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ളാദേശ്) അഭയാർത്ഥികളുടെ ഒഴുക്കിന് ത്രിപുര സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. കിഴക്കൻ പാക്കിസ്‌താനിലെ രാഷ്‌ട്രീയ അസ്വസ്ഥതകളും വർഗീയ സംഘർഷങ്ങളും കാരണം അഭയാർത്ഥികളുടെ വരവ് 1950-കളിലും 1960-കളിലും തുടർന്നു. ഈ കുടിയേറ്റം ത്രിപുരയിലെ ഗോത്രജനതയെയും അവരുടെ ഭൂമിയെയും സാരമായ രീതിയിൽ ബാധിച്ചു. ത്രിപുരയിൽ ഇടതുമുന്നണി അധികാരത്തിൽ വരുന്നതിനു മുമ്പുള്ള കാലത്തെ സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ അഭയാർത്ഥികളുടെ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ നിസ്സംഗത പാലിച്ചു.

1950-കളിലും 1960-കളിലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരും ഗണമുക്തി പരിഷദ്ദും നേതൃത്വം നൽകിയ രാഷ്‌ട്രീയ പോരാട്ടങ്ങൾ, ഗോത്രവർഗക്കാരുടെ ഭൂമി സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായും അഭയാർത്ഥികളുടെ പുനരധിവാസത്തിനായും ഗോത്രവർഗക്കാരായ പങ്കുകൃഷിക്കാരെ ഒഴിപ്പിക്കുന്നത് അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനായും ആവശ്യങ്ങൾ ഉയർത്തി. ഗോത്രവർഗക്കാരും അല്ലാത്തവരുമായ കർഷകരുടെ യോജിച്ച സമരങ്ങൾ അവരുടെയിടയിൽ ഐക്യം വളർത്തുന്നതിന് സഹായിച്ചു.

ത്രിപുരയിൽ സിപിഐ(എം) നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടതുമുന്നണി 1978-ൽ അധികാരത്തിലെത്തി. നൃപേൻ ചക്രബൊർത്തി മുഖ്യമന്ത്രിയായി. ഇടതുമുന്നണി സർക്കാർ ത്രിപുരയിൽ നിരവധി നടപടികൾക്ക് തുടക്കമിട്ടു. ഭൂപരിഷ്‌കരണം പൂർണമായും നടപ്പാക്കുന്നതായിരുന്നു ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നടപടികളിലൊന്ന്. ഗോത്രജനതയുടെ ഭൂമി അനധികൃതമായി കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നത് തടയുക, ഗോത്രജനതയ്‌ക്ക് അവരുടെ ഭൂമി തിരികെ നൽകുക എന്നിവ ഇതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഭൂപരിഷ്കരണ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായിത്തന്നെ 1979-ൽ ഭൂപരിഷ്‌കരണ നിയമത്തിൽ ഭേദഗതി വരുത്തിക്കൊണ്ട് പങ്കുകൃഷിക്കാരുടെ അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുകയും ഭൂരഹിതരും ദരിദ്രരുമായ കർഷകർക്കായി ഭൂമി പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്‌തു. ജനാധിപത്യ വികേന്ദ്രീകരണം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനും ഗോത്രജനതയ്‌ക്ക് പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണാവകാശം നൽകുന്നതിനുമായി സ്വയംഭരണ ജില്ലാ കൗൺസിൽ നിയമം 1979-ൽ പാസ്സാക്കി. ഗോത്രഭാഷയായ കോക്ബൊറോക് ത്രിപുരയുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഉൾപ്പെടുത്തി.

വിഘടനവാദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള അക്രമങ്ങൾക്ക് 1980-കളുടെ ആദ്യം തുടങ്ങി 1990-കളിലും 2000-ത്തിലാരംഭിച്ച ദശകത്തിന്റെ മധ്യം വരെയും ത്രിപുര സാക്ഷിയായി. സായുധകലാപം സൃഷ്‌ടിച്ച അരക്ഷിതാവസ്ഥ 2000-കളുടെ പകുതി വരെയും സംസ്ഥാനത്തിന് വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇടതുമുന്നണി സർക്കാരിന്റെ ബഹുമുഖമായ ഇടപെടലുകളുടെ ഫലമായി 2000-കളുടെ അന്ത്യത്തോടെ വിഘടനവാദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള അക്രമങ്ങളിൽ വലിയ കുറവുണ്ടായി. ബഹുജനങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്നുള്ള രാഷ്‌ട്രീയ പ്രചാരണങ്ങൾ, അക്രമങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള പ്രതിരോധനടപടികൾ, ഗോത്രപ്രദേശങ്ങളിൽ നടപ്പാക്കിയ വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ ഈ ഇടപെടലുകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു.

സമാധാനം തിരികെയെത്തിയത് ത്രിപുരയിൽ വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുതിയ ഉണർവുണ്ടാക്കി. സാക്ഷരത, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, പ്രതിശീർഷ വരുമാനം, ജനാധിപത്യ വികേന്ദ്രീകരണം എന്നിവയിൽ വലിയ പുരോഗതി കൈവരിക്കാൻ ത്രിപുരയ്‌ക്ക് സാധിച്ചു. ഗോത്രജനതയുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചതും ഗോത്രവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെടുന്നതും അല്ലാത്തതുമായ ജനങ്ങളുടെ വർഗാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഐക്യം കെട്ടിപ്പടുത്തതുമാണ് ത്രിപുരയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്, ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നേട്ടങ്ങൾ.

1978 മുതൽ 1988 വരെയും പിന്നീട് 1993 മുതൽ 2018 വരെയും ത്രിപുരയിൽ ഇടതുമുന്നണി സംസ്ഥാന സർക്കാരിനെ നയിച്ചു. 2018-ലെ സംസ്ഥാന തെരെഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടതുമുന്നണി പരാജയപ്പെട്ടു. സ്വകാര്യനിക്ഷേപകർ സംസ്ഥാനത്തെ ബഹിഷ്‌കരിക്കുന്നതും നവലിബറൽ നയങ്ങൾ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ സമ്മർദ്ദവും നേരിട്ടുകൊണ്ട് മധ്യവർഗത്തിന്റെ അഭിലാഷങ്ങൾ തൃപ്‌തിപ്പെടുത്തുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ് എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം ഒരുഭാഗത്ത്. സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും മറ്റു മാർഗങ്ങളിലൂടെയും വ്യാജവാർത്തകൾ പ്രചരിപ്പിക്കാനായി തീവ്ര വലതുപക്ഷ കക്ഷിയായ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (ബിജെപി) വളരെ വലിയതോതിൽ പണമൊഴുക്കിയത് മറുഭാഗത്ത്. ഇതുകൂടാതെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്കു നേരെ വലതുപക്ഷ ശക്തികളുടെ നിഷ്‌ഠൂരമായ അതിക്രമങ്ങളും അരങ്ങേറി.

എന്നാൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പു പരാജയത്തിനു ശേഷവും ത്രിപുരയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം ശക്തമായിത്തുടരുകയും ബിജെപിയുടെ അടിച്ചമർത്തലിനെതിരെ വീറോടെ പോരാട്ടം തുടരുകയും ചെയ്യുകയാണ്.

നവലിബറൽ യുഗം

ഇന്ത്യയിൽ വൻ‌കിട മുതലാളിമാരുടെ ശക്തി വർധിക്കുന്നതും നവലിബറൽ പാതയിലേയ്‌ക്കുള്ള വഴുതലും നേരത്തെതന്നെ പ്രകടമായിരുന്നെങ്കിലും 1991-ലാണ് ഇന്ത്യ ഔപചാരികമായി നവലിബറൽ യുഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. പൊതുമേഖലാ വ്യവസായങ്ങൾ സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കുന്നതിനെയും പൊതുമുതൽ തുച്‌ഛമായ വിലയ്‌ക്ക് വിറ്റഴിക്കുന്നതിനെയും തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങൾ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നതിനെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ അതിശക്തമായി എതിർത്തു. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ച, കൂടുതൽ അക്രമാസക്തമായ തരത്തിലുള്ള മുതലാളിത്തത്തിലേയ്‌ക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ മാറ്റത്തിന് ആക്കം കൂട്ടി.

ഇന്ത്യയെ ഹിന്ദുരാഷ്‌ട്രമാക്കാൻ യത്‌നിക്കുന്ന തീവ്ര വലതുപക്ഷ രാഷ്‌ട്രീയശക്തികൾ നവലിബറലിസത്തോട് കൈകോർത്തും അതിനൊപ്പം തന്നെയുമാണ് വളർന്നത്. ഈ തീവ്ര വലതുപക്ഷ ശക്തികളെ നയിക്കുന്നത് രാഷ്‌ട്രീയ സ്വയംസേവക് സംഘ് (ആർഎസ്‌എസ്) ആണ്. അനവധി അനുബന്ധ സംഘടനകളുള്ള ആർ‌എസ്‌എസ്സിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്‌ട്രീയ-തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഉപകരണമാണ് ബിജെപി.

ദേശീയതലത്തിൽ, 1990-കളുടെ അവസാനം പ്രാദേശിക പാർട്ടികൾക്ക് മേധാവിത്വമുള്ള രണ്ട് കൂട്ടുകക്ഷിസർക്കാരുകളെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളും മറ്റ് ഇടതുപാർട്ടികളും പിന്തുണച്ചിരുന്നു. രണ്ടു സർക്കാരുകളും ഹ്രസ്വകാലത്തേയ്‌ക്കേ നിലനിന്നുള്ളൂ. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ദേശീയ രാഷ്‌ട്രീയത്തിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളുടെ സ്വാധീനം അതിന്റെ പാരമ്യത്തിലെത്തിയത് 2004-2007 കാലഘട്ടത്തിലാണ്. ബിജെപിയെ അധികാരത്തിൽ നിന്നും അകറ്റി നിർത്തുന്നതിനായി കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു കൂട്ടുകക്ഷി സർക്കാരിനെ സിപിഐ(എം), സിപിഐ, റെവല്യൂഷണറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി, ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേർഡ് ബ്ളോക് എന്നീ ഇടതുപാർട്ടികൾ പിന്തുണച്ചപ്പോഴായിരുന്നു അത്. ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പു പദ്ധതി, ഭരണത്തിൽ സുതാര്യത മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വിവരാവകാശനിയമം, ഭൂമിക്കും മറ്റുവിഭവങ്ങൾക്കും മേൽ ആദിവാസികൾക്കും മറ്റു വനവാസികൾക്കുമുള്ള അവകാശം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള വനാവകാശ നിയമം തുടങ്ങി അധ്വാനിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് ആശ്വാസം പകരുന്ന പല നടപടികൾക്കും ഈ കാലഘട്ടം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. പക്ഷേ അപ്പോഴും നവലിബറൽ ദിശയിൽ നിന്നും പിന്മാറ്റം ഉണ്ടായില്ല. ഒടുവിൽ അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുമായി ആണവക്കരാർ ഒപ്പുവച്ചുകൊണ്ട് യുഎസ് സാമ്രാജ്യത്വവുമായി ഇന്ത്യയെ കൂടുതൽ അടുപ്പിക്കാനുള്ള നടപടിയിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2008-ൽ ഇടതുപാർട്ടികൾ കേന്ദ്രസർക്കാരിനുള്ള പിന്തുണ പിൻവലിച്ചു.

എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വഴിത്തിരിവ് ഉണ്ടായത് പശ്ചിമബംഗാളിൽ ആയിരുന്നു, 2007-ൽ. ഇടതുമുന്നണി 2006-ലെ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഗംഭീരവിജയം നേടിയിരുന്നു. പക്ഷേ നവലിബറലിസം പടിപടിയായി സാമ്പത്തികരംഗം കീഴടക്കിയതോടെ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കുണ്ടായിരുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യം നഷ്‌ടമാകുന്ന സാഹചര്യം ഇന്ത്യയിലെമ്പാടും സംജാതമായി. സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിൽ കിടമത്സരം മൂർച്‌ഛിച്ചു. തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുന്നതിൽ പിന്നാക്കം പോകുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടായി. മാറിമാറി വന്ന കേന്ദ്രസർക്കാരുകൾ പൊതുനിക്ഷേപത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ പശ്ചിമബംഗാളിനെ തഴയുന്നത് പതിവായിരുന്നു. അതേസമയം വിദേശനിക്ഷേപം ഉൾപ്പെടെയുള്ള സ്വകാര്യനിക്ഷേപങ്ങൾ, വ്യവസായങ്ങൾക്ക് നികുതിയിലും തൊഴിൽ നിയമങ്ങളിലും കാര്യമായി ഇളവുകൾ നൽകുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിലേയ്‌ക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടത്. അടിത്തട്ടിലേയ്‌ക്കുള്ള ഈ മത്സരം (Race to the Bottom) ഏറ്റവും സാരമായി ബാധിച്ച സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു പശ്ചിമബംഗാൾ. ഭൂപരിഷ്‌കരണത്തിന്റെ ഫലമായി സാമ്പത്തികവളർച്ചയ്‌ക്ക് കുറെക്കാലം ഉണർവുണ്ടായിരുന്നു. അത് പോകെപ്പോകെ കുറഞ്ഞുവന്നു. ബദലുകൾ ആവശ്യമായിവന്നു.

സ്വകാര്യനിക്ഷേപം ആകർഷിക്കാൻ ഇടതുമുന്നണി സർക്കാർ ശ്രമിക്കവേ, വ്യവസായവൽക്കരണത്തിന് കർഷകരിൽ നിന്നും ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കാനുള്ള സർക്കാർ ശ്രമം വിവാദത്തിന് വഴി വച്ചു. കർഷകരിൽ പല വിഭാഗങ്ങളെയും സർക്കാരിനെതിരെ തിരിക്കുന്നതിന് പ്രതിപക്ഷം ഈ വിവാദത്തെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയതോടെ വിഷയം ഒരു പ്രതിസന്ധിയായി വളർന്നു. ഇത് 2011-ലെ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ പരാജയപ്പെടുന്നതിന് ഇടയാക്കി. അതിനുശേഷം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്കെതിരെ വലതുപക്ഷം ഭീകരമായ ആക്രമണങ്ങൾ അഴിച്ചുവിട്ടു. ഈ ആക്രമണങ്ങൾ വർഷങ്ങളോളം തുടർന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളുടെയും മറ്റ് ഇടതുപാർട്ടികളുടെയും അംഗങ്ങളും അനുഭാവികളുമായിട്ടുള്ള 250-ലേറെപ്പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരക്കണക്കിന് ഇടത് അനുഭാവികൾക്ക് വീടും ഗ്രാമവും ഉപേക്ഷിച്ച് പലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്നു.

ബംഗാളിലും രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സമരങ്ങൾ തുടരുകയാണ്. നഗരങ്ങളിലെ അസംഘടിതരായ തൊഴിലാളികളെയും കരാർ തൊഴിലാളികളെയും സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ശക്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പ്രധാനപ്പെട്ട പല മേഖലകളിലുമുള്ള സ്‌ത്രീ തൊഴിലാളികളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ അവർ പ്രത്യേകിച്ചും വിജയം കണ്ടിട്ടുണ്ട് — സർക്കാർ സ്‌കീമുകളിലും തുണിമില്ലുകളിലും ജോലിചെയ്യുന്നവർ ഉദാഹരണം. വീടുകളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന സ്‌ത്രീകളെയും കർഷകത്തൊഴിലാളികളെയും സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഫലം കണ്ടുവരുന്നു. സ്ഥിരമായിട്ടുള്ള പൊതു തൊഴിലിടങ്ങൾ കുറയുന്നതും വീട്ടിലിരുന്നുള്ള തൊഴിൽ വർദ്ധിക്കുന്നതും തൊഴിലാളികളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്ക് പ്രതിസന്ധികൾ സൃഷ്‌ടിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത്തരം ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിട്ടും തൊഴിലാളികളെ അണിനിരത്തി അവരുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി പോരാടുന്നതിൽ പലയിടത്തും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ വിജയം കാണുന്നുണ്ട്.

ഈ സമരങ്ങളിൽ നിർണ്ണായകമായ ഒന്നാണ് ജാതിവ്യവസ്ഥയ്‌ക്കും ജാതിവിവേചനത്തിനുമെതിരായ പോരാട്ടം. ജാതിയുടെ പേരിലുള്ള അടിച്ചമർത്തലും അതിക്രമങ്ങളും ഈയടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ വർദ്ധിക്കുകയാണുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ തങ്ങളുടെ പ്രസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിൽ ആരംഭിച്ച കാലം മുതൽ തന്നെ ജാതീയമായ അടിച്ചമർത്തലിനെതിരെ പോരാടിയിട്ടുണ്ട്, ആ പോരാട്ടം തുടരുകയുമാണ്. ഒരു പക്ഷേ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുപ്രസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിൽ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരിക്കും ഈ പോരാട്ടം. ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ ഉന്മൂലനത്തിനായുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നതിന് 1990-കളുടെ അവസാ‍നം മുതൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിൽ നിരവധി സംഘടനകളും വേദികളും പുതുതായി രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. സാമൂഹിക അനാചാരങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജാതികളിൽപ്പെട്ട ജനങ്ങൾക്ക് ഭൂമിയിൽ അവകാശം നേടിയെടുക്കുന്നതിനും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സമുദായങ്ങൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ എന്നീ മേഖലകളിൽ സംവരണവും മറ്റ് അവകാശങ്ങളും ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനും ഈ വേദികൾ പോരാട്ടങ്ങൾ നടത്തുന്നു. ഈ സമരങ്ങളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ശ്രമിക്കുന്നത്, ജാതീയമായ അടിച്ചമർത്തലിനും ജാതീയമായ അതിക്രമങ്ങൾക്കും സ്‌ത്രീകൾക്കെതിരായ അക്രമങ്ങൾക്കും എതിരായിട്ടും, എല്ലാ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങളുടെയും വിമോചനത്തിനായിട്ടും സാധ്യമാകുന്ന ഏറ്റവും വിശാലമായ മുന്നണി കെട്ടിപ്പടുക്കാനാണ്.

കർഷകരുടെയും തൊഴിലാളികളുടെ സമരങ്ങളിൽ ഗണ്യമായ തോതിൽ പങ്കാളിത്തവും നേതൃത്വവും വഹിക്കുന്നതിനു പുറമേ, സ്‌ത്രീകൾക്ക് സ്വത്തവകാശം, വിവാഹമോചനത്തിനുള്ള അവകാശം തുടങ്ങിയ പൗരാവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിനായുള്ള നിയമങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നതിനായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലും ഇടതുജനാധിപത്യ മഹിളാ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സുപ്രധാനമായ പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലൈംഗികാതിക്രമങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള സമരങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ബലാത്സംഗത്തിനെതിരായ നിയമത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഭേദഗതികൾ വന്നത്. ജാതീയമായ നിഷ്‌ഠൂരകൃത്യങ്ങൾക്കെതിരെയും ദുരഭിമാനക്കൊലപാതകങ്ങൾക്കെതിരെയും ഈയടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ നടന്നുവരുന്ന പോരാട്ടങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്. (ജാതി മാമൂലുകളും മറ്റും ലംഘിച്ച് വിവാഹം കഴിക്കുകയോ പ്രണയത്തിലാവുകയോ ചെയ്യുന്നവരെ കൊലപ്പെടുത്തുന്നതിനെയാണ് ദുരഭിമാനക്കൊല എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.) ഹരിയാനയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള ജനാധിപത്യ മഹിളാ അസോസിയേഷൻ നടത്തിവരുന്ന പോരാട്ടം ഇതിൽ സവിശേഷശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു.

ഹിന്ദുത്വശക്തികളുടെ വളർച്ചയും അവർ ജനങ്ങളെ വർഗീയാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച് അണിനിരത്തുന്നതും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ നയിക്കുന്ന വിമോചനാത്മകമായ പോരാട്ടങ്ങൾക്ക് ഗുരുതരമായ വെല്ലുവിളി ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇവ വിള്ളലുകളും സൃഷ്‌ടിക്കുന്നുണ്ട്. (ഹിന്ദുമതത്തെ വലതുപക്ഷ ശക്തികൾ രാഷ്‌ട്രീയമായി വ്യാഖ്യാനിച്ച് രൂപപ്പെടുത്തിയ ആശയസംഹിതയാണ് ഹിന്ദുത്വ.) നവലിബറൽ നയങ്ങളുടെ പ്രത്യാഘാതങ്ങളിൽ നിരാശ പൂണ്ട തൊഴിലാളിവർഗത്തിൽപ്പെട്ട ഹിന്ദുക്കളെ ആർഎസ്എസ്സും ബിജെപിയും മറ്റു ഫാഷിസ്റ്റ് ചായ്‌വുള്ള സംഘടനകളും അക്രമാത്മകമായ വർഗീയ സംഘർഷങ്ങളിലേയ്‌ക്ക് വഴിതിരിച്ചുവിടുകയാണ്. ഈ പ്രവണതയ്‌ക്കെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ പലപ്പോഴും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ഒറ്റയ്‌ക്കാവുകയും ചെയ്യുന്നു. പതിവായി അക്രമകാരികളാകുന്ന ഹിന്ദുത്വ ഫാഷിസ്റ്റുകൾക്കു മുന്നിൽ പല രാഷ്‌ട്രീയ പാർട്ടികളും മുട്ടുമടക്കുമ്പോൾ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ മറ്റു മതേതര-പുരോഗമന ശക്തികളുമായി ചേർന്ന് വിശാലമായ മുന്നണികൾ രൂപീകരിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ ജീവനും അവകാശങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി മുന്നിൽ നിന്നു പോരാട്ടം തുടരുന്നു.

നവലിബറൽ യുഗത്തിൽ സ്വത്വരാഷ്‌ട്രീയത്തിന്റെയും ഏകവിഷയകേന്ദ്രിതമായ സർക്കാരിതര സംഘടനകളുടെയും (NGOs) പേരിൽ വിവിധ രാഷ്‌ട്രീയപ്രസ്ഥാനങ്ങളെയും പ്രവർത്തകരെയും യുഎസ് സാമ്രാജ്യത്വവും ഇന്ത്യൻ മുതലാളിവർഗവും തങ്ങളോട് ചേർത്തുനിർത്തുന്നുണ്ട്. ഇതിനിടയിലും ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ ന്യായമായ എല്ലാ സമരങ്ങളുടെയും മുൻ‌നിരയിൽത്തന്നെ നിലയുറപ്പിക്കുന്നു. കൂടുതൽ ശക്തിയാർജ്ജിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭരണകൂട അടിച്ചമർത്തലുകൾ പലരുടെയും പ്രതിഷേധങ്ങളെയും ശബ്‌ദങ്ങളെയും കീഴ്‌പ്പെടുത്തിക്കളയുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ കീഴടങ്ങാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നു. വരുംകാലങ്ങളിലെ പോരാട്ടങ്ങൾ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവയായിരിക്കുമെന്നും ഈ പ്രയാസങ്ങളെ നിറഞ്ഞ പ്രസരിപ്പോടും പ്രതീക്ഷയോടും കൂടി നേരിടണമെന്നും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം തിരിച്ചറിയുന്നു.

ഈ വർഷം നൂറ് വർഷങ്ങൾ തികയുന്ന ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കാര്യപരിപാടി അന്ത്യഘട്ടത്തിലെത്തിയിട്ടില്ലാത്ത ഒന്നാ‍ണ്. ചലനാത്മകമാണ് ഇന്ത്യയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം. നവലിബറലിസത്തിന്റെ ഉയർച്ചയിൽ അതിന്റെ ശക്തിക്ക് കോട്ടം തട്ടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അത് സ്വന്തം പരിമിതികളും അവസരങ്ങളും തിരിച്ചറിയുന്നുണ്ട്. വൈരവും കയ്പേറിയ പടലപ്പിണക്കങ്ങളും ഒഴിവാക്കി, പ്രശ്‌നങ്ങളെയും സാധ്യതകളെയും സത്യസന്ധമായി വിലയിരുത്തുമ്പോഴാണ് മുന്നോട്ടുള്ള വഴി വെട്ടിത്തുറക്കാനാവുക. ഈ മുന്നോട്ടുപോക്ക് ഇന്ത്യൻ ജനതയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സുപ്രധാനമാണ്. അതു നടക്കാതെ വന്നാൽ ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അത് വിനാശകരമായിരിക്കും.

ഓൾ ഇന്ത്യാ കിസാൻ സഭയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ഭാഗമായി 2017 സെപ്റ്റംബർ 3-ന് രാജസ്ഥാനിലെ സീക്കറിൽ കർഷകർ സംസ്ഥാനത്തെ ബിജെപി സർക്കാരിന്റെ പ്രതീകാത്മക ശവസംസ്‌കാരം നടത്തുന്നു.
ഓൾ ഇന്ത്യാ കിസാൻ സഭ.

ഈ ദോസിയർ പിഡി‌എഫ് ആയി ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യാൻ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക.

Pablo Picasso, War and Peace, 1952

Art and anti-imperialism

In the small French commune of Vallauris sits a 14th century chapel. On its walls, Spanish socialist painter Pablo Picasso created one of his largest murals – the diptych, War and Peace (1952). After preparing 278 sketches, Picasso’s finished mural portrays a disease-carrying demon of war battling a heroic figure wielding a spear and shielded by a dove. It is a portrait of imperialism. Against the backdrop of this painting were the U.S. military aggressions in the Korean War that had begun two years earlier, which would claim three million lives by 1953.

“Painting is not made to decorate houses,” Picasso wrote a decade earlier, “It is an instrument of offensive and defensive war against the enemy.” War follows Picasso’s tradition of painting the horrors of war – most famously, Guernica (1937), of the fascist bombing of the Basque town. War, however, is paired with a second painting, Peace. It is a portrait of anti-imperialist resistance, a defense of socialism, and a glimpse into a possible world of the living. Picasso was, after all, a communist and a three-decade member of the French Communist Party until his death in 1973. Picasso was not only condemning war, but he was proclaiming a vision for peace, for human beings and for the planet.

International Week of Anti-Imperialist Struggle

As part of the International Week of Anti-Imperialist Struggle, Tricontinental: Institute for Social Research is launching the first Anti-Imperialist Poster Exhibition.

This series of four online exhibitions over the next months will serve as cultural instruments to enliven and deepen the political process of the International Week of Anti-Imperialist Struggle, a political platform that has emerged from people’s movements, political organizations, and networks from across the globe.

Tricontinental: Institute for Social Research has joined this process, understanding that the intellectual and cultural battle of ideas must be firmly grounded in movements mobilizing on the ground. A joint declaration from the 100+ participating member organizations can be found here – it is a declaration in defense of life, peace, and the planet in this struggle.

We are at a crossroads. Imperialism is putting the future of life on the planet at risk. The basic rights of housing, health, and education are increasingly out of reach. States in the Global South are being rapidly stripped of their sovereignty, with war and militaristic aggressions looming at our doorsteps, threatening the survival of the planet and the people.

And this was all before the COVID-19 pandemic began to shake the world, revealing the contradictions of capitalism, which under the imperialist and neoliberal order has proven that it has no responses to the needs of the people.

Art in the service of the people

In the early 1980s, Thami Mnyele, one of South Africa’s great artist-militants and co-founder of the exiled cultural workers’ group Medu Arts Ensemble wrote: “The struggle of the artist must be rooted in that of the majority of our people.” He reminds us that political art must be grounded in the movements and struggles of the people. “Any actual engagement in the making of change must of necessity seek inspiration and alliance with the movement of the people.” This he called the “river,” which feeds and nourishes a work of art.

As part of the political process of the Anti-Imperialist week, which will take place sometime in 2020, we know that our collective strength lies in mobilization – and these mobilizations need to find their visual voices. This process needs to develop its collective visual expression. So, we are calling for graphic artists and militants from around the world to help transform our collective indignation into inspiring images, to expose the violence of imperialism through posters, and most importantly, and to help us imagine a different future. “With our brushes and paints,” Mnyele urged us, “we shall need to visualize the beauty of the country we would like our people to live in.”

The call

The Anti-Imperialist Poster Exhibition is a series of monthly online exhibitions that will be based on four grounding concepts: Capitalism, Neoliberalism, Hybrid War, and Imperialism. (Full details of the call linked here).

Our first call for artists is centered around the theme Capitalism, to be followed by a call for art for the other three key concepts. The text below serves as a guide on how we understand capitalism, which we invite you to interpret visually.

Capitalism: Corporations own most things; they hire people to work for them. Workers are forced to sell their labour power and are exploited in the production of commodities which are then sold for profit, increasing the wealth of the few.

• Information: Title of work, full name, country, organization (optional), social media handles (optional).
• Colour: Any – green emphasis recommended for visual unity between posters.
• Visual Identity: Incorporate the logo of the International Week of Anti-Imperialist Struggle and Tricontinental: Institute for Social Research in art work (link)
• Language: English, Spanish, Portuguese, Arabic, French (Minimize text for wider accessibility)
• Submission format: A3 in .jpg or .pdf (300dpi) – no borders, backgrounds, or watermarks.
• Deadline: Monday, 25 May 2020
• Submission: posters@antiimperialistweek.org

Jointly curated between Tricontinental: Institute for Social Research and the International Week of Anti-Imperialist Struggle, the exhibition will be hosted on the Week’s website and distributed as a digital catalogue, with all credits given to the participating artists. The posters will be made available to the hundreds of movements that are participating in this anti-imperialist process. We ask that the artists to creatively incorporate the logos of the Week and Tricontinental so that they will also be our visual tools in building the process itself.

After all, art, like land, belongs to those who labour on it – it belongs to the working class and oppressed peoples of the world. We welcome you, as artists, to cultivate a practice and spirit of internationalism by creating solidarity art in service of people’s movements and struggles.

Li Zhong (Cina), Dipinti per Wuhan, 2020.

È difficile ricordare che, solo qualche settimana fa, il pianeta era in movimento. C’erano proteste a Delhi (India) e a Quito (Ecuador), insurrezioni contro il vecchio ordine che spaziavano dalla rabbia verso le politiche economiche di austerità e neoliberalismo alla frustrazione verso le politiche culturali di misoginia e razzismo. Ingegnosamente, a Santiago (Cile), durante la sua continua ondata di proteste, qualcuno ha proiettato uno slogan potente sulla facciata di un edificio: “non torneremo alla normalità, perché la normalità era il problema.” Ora, nel mezzo del nuovo coronavirus, sembra impossibile immaginare un ritorno al vecchio mondo, il mondo che ci ha lasciat* così indifes* davanti all’arrivo di queste microscopiche particelle mortali. Le ondate di ansia prevalgono, la morte continua a pedinarci. Se c’è un futuro, ci diciamo l’un l’altr*, non può replicare il passato.

Certamente il coronavirus è un problema serio e certamente la sua diffusione è una conseguenza del suo stesso pericolo per il corpo umano; ma qui ci sono questioni sociali che necessitano di un pensiero serio. Centrale in ogni discussione deve essere il completo collasso delle istituzioni statali nella maggior parte del mondo capitalista, dove queste istituzioni sono state privatizzate, e dove le istituzioni private hanno operato per minimizzare i costi e massimizzare i profitti.

Li Zhong (China), Paintings for Wuhan, 2020.

Questo è più evidente nel settore sanitario, dove le istituzioni della sanità pubblica sono state sotto-finanziate, dove l’assistenza medica è stata trasferita ad aziende private, e dove gli ospedali e le cliniche private operano senza capacità d’intervento in caso di flussi elevati di pazienti. Questo significa semplicemente che non ci sono abbastanza letti di ospedale o equipaggiamento medico (mascherine, ventilatori, ecc.) e che l* infermier*, * dottor*, * paramedic*, * inservienti e l* altr* in prima linea sono forzat* ad operare in condizioni di acuta ristrettezza, in molti casi senza protezioni di base. Sono spesso le persone che guadagnano meno a mettersi più a rischio per salvare vite di fronte alla pandemia che si diffonde rapidamente. Quando una pandemia globale attacca, il modello di austerity del settore privato semplicemente si sgretola.

Li Zhong (China), Paintings for Wuhan, 2020.

Inoltre, il nostro sistema economico è stato così completamente attaccato per favorire il settore finanziario e la plutocrazia che ha — per lungo tempo — semplicemente ignorato la crescita in larga scala e permanente di lavoro precario, sottoccupazione e disoccupazione. Questo non è un problema creato dal coronavirus o dal collasso dei prezzi del petrolio; questo è un problema strutturale per cui è stato inventato un termine — precariato, o proletariato precario — almeno un decennio fa. Con chiusure e isolamento sociale, le piccole imprese hanno abbassato le serrande, e * lavorator* precari* hanno scoperto che la loro precarietà l* definisce interamente. Perfino * più insensibili politic* borghesi adesso sono obbligat* a confrontarsi con la realtà su due punti:

1. Che l* operai* esistono. Lo sciopero generale imposto dallo Stato per prevenire la diffusione del virus e le sue conseguenze ha provato che sono l* operai* che producono valore nella nostra società e non l* “imprenditori/rici” che generano idee, che in modo fantasioso pretendono di produrre ricchezza. Un mondo senza operai* è un mondo che si ferma.
2. Che la quota di ricchezza e reddito globali che l* operai* controllano ora è così bassa che hanno riserve limitate quando i loro redditi duramente guadagnati collassano. Negli Stati Uniti, uno dei Paesi più ricchi del mondo, uno studio del 2018 della Federal Reserve ha scoperto che il 40% delle famiglie statunitensi non ha i mezzi per fronteggiare spese inaspettate di circa 400$. La situazione non è molto migliore nell’Unione Europea, dove i dati dell’Eurostat mostrano che il 32% delle famiglie non può sopportare spese inaspettate. Che è il motivo per cui negli Stati capitalisti si parla ora apertamente di supporto al reddito diffuso — perfino di un reddito universale di base — per gestire il collasso dei mezzi di sostentamento e per stimolare la richiesta de* consumatori/rici.

Josef Lee (Singapore), Comics in Response to the Coronavirus, 2020.

La settimana scorsa, l’Assemblea Internazionale dei Popoli e Tricontinental: Institute for Social Research hanno realizzato un programma in 16 punti per questo momento complesso. Una concatenazione di crisi ci ha colpit*: ci sono le crisi strutturali a lungo termine del capitalismo (declino del tasso di profitto, bassi tassi di investimento nel settore produttivo, sottoccupazione e occupazione precaria), e ci sono le crisi a breve termine congiunturali (collasso del prezzo del petrolio, il coronavirus).

È ora ampiamente riconosciuto, perfino dalle società d’investimento, che la strategia per riprendersi dalla crisi finanziaria del 2008–09 non funzionerà; pompare grandi quantità di contante nel settore bancario non aiuterà. Sono necessari investimenti diretti in aree che precedentemente dovevano fare i conti con seri tagli di austerity — aree come l’assistenza sanitaria, inclusa la sanità pubblica, e il supporto al reddito. Manuel Bertoldi di Frente Patria Grande (Argentina) e io abbiamo perorato la causa di un serio dibattito su queste questioni. Più che un dibattito su ciascuna politica separata, abbiamo bisogno di un dibattito sulla vera natura di come intendere lo Stato e le sue istituzioni.

Un traguardo fondamentale del capitalismo dell’austerity è stato delegittimare il concetto di istituzioni statali (in particolare quelle che fanno crescere il benessere della popolazione). In Occidente, il comportamento tipico è stato quello di attaccare il governo come un nemico del progresso; L’obiettivo è stato ridimensionare le istituzioni governative — ad eccezione di quelle militari. Qualsiasi Paese con un governo e una struttura statale robusti è stato definito come “autoritario”.

Ma questa crisi ha scosso tale certezza. I Paesi con istituzioni statali intatte che sono state in grado di gestire la pandemia — come la Cina — non possono essere soltanto liquidate come autoritarie; si è giunt* alla comprensione generale che questi governi e le loro istituzioni statali sono invece efficienti.
Nel frattempo, gli Stati occidentali che sono stati smangiati dalle politiche di austerità ora stanno annaspando nel gestire la crisi. Il fallimento del sistema di assistenza sanitaria dell’austerity è ora chiaramente visibile. È impossibile perorare più a lungo la causa che la privatizzazione e l’austerity sono più efficienti di un sistema di istituzioni statali rese efficienti nel corso del tempo dal processo di sperimentazione.

Abduh Khalil (Egypt), Untitled, 1949.

Il coronavirus ora è strisciato in Palestina; più allarmante: c’è almeno un caso a Gaza, che è una delle prigioni a cielo aperto più grandi al mondo. Il poeta comunista palestinese Samih al-Qasim (1939–2014) usava chiamare la sua patria la “grande prigione”, dal cui isolamento ci ha donato la sua poesia luminosa. Una delle sue poesie, “Confessione a Mezzogiorno”, offre un breve viaggio nel danno emozionale fatto al mondo dall’austerity e dal neoliberalismo:

Ho piantato un albero
Ho disdegnato il frutto
Ho usato il suo tronco come legname
Ho fatto un liuto
E suonato un brano

Ho distrutto il liuto
Perso il frutto
Perso il brano
Ho pianto per l’albero

Alfred Kubin (Austria), Epidemic, 1900-1901 (Stadtische Galerie im Lenbachhaus Munich).

Il coronavirus ha soltanto iniziato ad avere un impatto sull’India, il cui sistema di sanità pubblica è stato profondamente eroso da una generazione di politiche economiche neoliberali. All’interno dell’India, lo Stato di Kerala (popolazione 35 milioni) — governato dal Fronte della Sinistra Democratica — è nel mezzo di una campagna per contrastare il coronavirus — come Subin Dennis, un ricercatore al Tricontinental: Institute for Social Research, e io abbiamo chiarito in questo report. Le nostre scoperte suggeriscono che Kerala ha certi vantaggi integrati e che ha messo in atto misure che sono meritevoli di studio

Come sta contrastando Kerala la pandemia da coronavirus?

1. I governi di sinistra di Kerala negli scorsi svariati decenni hanno combattuto per mantenere e perfino estendere il sistema sanitario pubblico.
2. I partiti di sinistra di Kerala e le organizzazioni hanno aiutato a sviluppare una cultura di organizzazione, solidarietà e azione pubblica.
3. Il governo di sinistra di Kerala è stato rapido nel mettere in atto misure per tracciare quell* infettat* dal virus attraverso un “tracciamento del contatto” e facendo test nei centri nevralgici del trasporto.
4. Il capo ministro e il ministro della sanità hanno tenuto conferenze stampa quotidiane che hanno fornito tranquillamente al pubblico informazioni credibili e un’analisi della crisi e dello svolgimento degli eventi.
5. Lo slogan “rompi la catena” descrive il tentativo del governo e della società di rinforzare forme di isolamento fisico, quarantena e trattamento per prevenire la diffusione del virus.
6. Lo slogan “distanza fisica, unità sociale” sottolinea l’importanza di aumentare le risorse per assistere quell* in disagio economico e psicologico.
7. L’azione pubblica — condotta dai sindacati, dai gruppi di giovani, dalle organizzazioni delle donne e dalle cooperative — di pulire e preparare pasti ha risollevato lo spirito delle persone, incoraggiandole ad avere fiducia nell’unità sociale e a non frammentarsi nel trauma.
8. Infine, il governo ha annunciato un pacchetto di soccorso dal valore di 20mila crore di rupie (2 miliardi e 405 milioni di euro circa, ndt), che include prestiti alle famiglie attraverso la cooperativa delle donne Kudumbashree; più alti stanziamenti per un regime di garanzia per l’impiego rurale; due mesi di versamento della pensione di anzianità; cereali per l’alimentazione gratuiti; e ristoranti che forniscano cibo a tassi sovvenzionati. I pagamenti delle utenze dell’acqua e dell’elettricità così come i pagamenti di interesse sul debito saranno sospesi.

Questo è un programma razionale e rispettabile; insieme al piano in 16 punti dovrebbe essere studiato e adottato altrove. Esitare significa giocare con le vite delle persone.

Kate Janse van Rensburg (South Africa), Marco Rivadeneira, 2020.

La Colombia ha applicato una quarantena nazionale di 19 giorni. Intanto, nelle prigioni in Colombia, *detenut* protestavano contro il sovraffollamento e le cattive strutture sanitarie, spaventat* dal conteggio dei morti se il coronavirus avesse sfondato i muri; la repressione da parte dello Stato ha portato alla morte di 23 persone. Questa è una paura nelle prigioni di tutto il mondo.

Intanto il 19 marzo, Marco Rivadeneira, un importante leader de* lavoratori/rici agricol* e del movimento contadino in Colombia, era in assemblea con *contadin* nella municipalità di Puerto Asis. Tre uomini armati hanno fatto irruzione nell’assemblea, hanno sequestrato Marco, e lo hanno ucciso. È uno tra più di un centinaio di leader dei movimenti popolari che sono stat* assassinat* quest’anno in Colombia, e uno de* 800 uccis* dal 2016, quando la guerra civile è stata sospesa.
Come mostra il Dossier n.23 (dicembre 2019) del Tricontinental: Institute for Social Research, questa violenza è una conseguenza diretta della mancanza di volontà da parte dell’oligarchia di permettere alla storia di avanzare. Vogliono ritornare ad una situazione “normale” che porti loro benefici. Ma Marco voleva creare un nuovo mondo. È stato ucciso a causa della speranza che lo motivava.

Vijay Prashad

Traduzione: Paola Legrenzi